I OW 230/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w sprawie wskazania organu właściwego do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.

W dniu 14 lipca 2023r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy [...] (dalej w treści OPSGK) wpłynęło zawiadomienie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] dotyczące przekazania wniosku E. T. - opiekuna małoletniej W. S. w sprawie wniosku o umieszczenie małoletniej w domu pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uznał się jako organ niewłaściwy i przekazał sprawę do załatwienia organowi właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego małoletniej W. S. - E. T. . Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 30 maja 2023 r. sygn. III Nsm 549/23 Sąd Rejonowy w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich zezwolił E. T. jako opiekunowi prawnemu W. A. S. , przebywającej w Zakładzie Leczniczo-Opiekuńczym dla Dzieci prowadzonym przez [...] w [...] na umieszczenie tejże małoletniej w domu pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej Gminy [...] pismem z dnia 12 września 2023 r. przekazał sprawę Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej we Wrocławiu powołując się na fakt, że E. T. – opiekun prawny małoletniej W. S. zameldowana jest i zamieszkuje we Wrocławiu, przy ul. [...]. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu, pismem nr DPIN.5106.2858,2023 z dnia 05 października 2023r. odesłał przesłane dokumenty wskazując, że jest niewłaściwy w sprawie. W tych okolicznościach Wójt Gminy [...] zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Wrocławia w sprawie wskazania organu właściwego do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Wrocławia wniósł o uznanie, iż organem właściwym do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy [...]. Uzasadniając swoje stanowisko Prezydent Miasta Wrocławia wskazał, że organem właściwym do skierowania małoletniej W. S. do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy [...], a to z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności w sprawie. Wskazano, że aktualny opiekun prawny małoletniej W. S. złożył do Sądu Rejonowego w [...], III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich wniosek o zwolnienie jej z wykonywania opieki prawnej nad małoletnią W. S. Rozprawa w sprawie zmiany opiekuna prawnego dla W. S. została wyznaczona na dzień 19 grudnia 2023r. Pracownik socjalny ustalił, że nowym opiekunem prawnym małoletniej W. ma zostać S. S. , która ma miejsce zamieszkania w gminie [...] . Pismem z dnia 09 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta Wrocławia poinformował o wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn.. III Nsm 706/23 zwalniającego E. T. z funkcji opiekuna prawnego małoletniej W. S. oraz o powierzeniu tej funkcji S. S. zamieszkałej w [...] przy ul. [...]. Do pisma załączono kserokopię postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r. poz. 775 - dalej jako: "k.p.a."). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Wójta Gminy [...] (województwo dolnośląskie, powiat kłodzki) dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu oraz Prezydenta Miasta Wrocławia (województwo dolnośląskie, miasto na prawach powiatu - Wrocław) dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w we Wrocławiu - § 1 pkt 1 lit. c i d rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925). W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej, (Dz.U. z 2023, poz. 901 - dalej jako: "u.p.s."), określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Na podstawie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 K.c. – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ustalenie "miejsca zamieszkania", o którym mowa w art. 25 K.c. dotyczy osoby fizycznej, mającej pełną zdolność do czynności prawnych. W odniesieniu do osób ograniczonych w tej zdolności lub jej nie posiadających, zastosowanie ma art. 27 K.c., z którego wynika, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Skoro zatem w świetle przepisu art. 101 ust 1 u.p.s w zw. z art. 27 k.c., właściwość miejscową gminy w sprawach z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania opiekuna prawnego, to miejscem zamieszkania W. A. S. jest miejsce zamieszkania jej opiekuna prawnego, czyli S. S. zamieszkałej w [...] przy ul. [...]. Zatem, organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy [...]. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.