I OW 27/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta G. a Burmistrzem Miasta A. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.L. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego, celowego oraz stałego postanawia: wskazać Burmistrza Miasta G. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 12 LUTEGO 2026 R. DYREKTOR MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W G. WYSTĘPUJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA MIASTA G. (DALEJ: WNIOSKODAWCA) ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z BURMISTRZEM MIASTA A. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU A.L. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O PRZYZNANIE POMOCY W FORMIE ZASIŁKU OKRESOWEGO, CELOWEGO ORAZ STAŁEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy do rozpoznania wniosków jest Burmistrz Miasta A., bowiem zainteresowanego nie sposób uznać za osobę bezdomną wobec okoliczności, że mieszka w pensjonacie w A., jest współwłaścicielem w części 1/3 zabudowanej domem mieszkalnym nieruchomości gruntowej położonej w G. W odpowiedzi na wniosek Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w A. występujący w imieniu Burmistrza Miasta A. wskazał, że zainteresowanego należy uznać za osobę bezdomną, bowiem pensjonat, w którym zainteresowany obecnie przebywa jest obiektem świadczącym usługi hotelarskie, nie stanowi realizacji funkcji mieszkaniowej, ani nie tworzy centrum życiowego osoby przebywającej w nim czasowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby u.p.s. zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Z akt sprawy wynika, że zainteresowany aktualnie przebywa w Pensjonacie w A. Przypomnieć należy treść zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725), dalej - ustawa o ochronie praw lokatorów, do której to regulacji odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego. W rozpoznawanej sprawie, pobyt zainteresowanego w pensjonacie, nie może być kwalifikowany jako miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c., gdyż tego typu placówka nie jest przeznaczona do zamieszkiwania i nie może stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu, o czym wyżej wspomniano. W konsekwencji uznać należy, iż takie placówki nie służą celom mieszkalnym. Powołane wyżej okoliczności, świadczą o tym, że zainteresowany jest osobą bezdomną, bowiem nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowany na pobyt stały. W myśl art. 6 pkt 8 u.p.s. osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z powyższego wynika, że w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s., zastosowanie znajdzie natomiast przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. Jak potwierdza przekazana dokumentacja, ostatnim adresem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały jest miejscowość G. Wobec tego uznać należało, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Miasta G. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.