I OW 228/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska /spr./ Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o wykładnię uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 228/16 o wskazaniu Miasta Stołecznego Warszawy jako właściwego w sprawie z wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Starostą Jędrzejowskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – H. P. umieszczonej w rodzinie zastępczej na terenie m.st. Warszawy postanawia: odmówić dokonania wykładni postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 228/16.

Wnioskiem z dnia 25 października 2016 r. Prezydent m.st. Warszawy, w imieniu którego z wnioskiem wystąpił Dyrektor Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie – na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) oraz art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość i wskazanie Powiatu Jędrzejowskiego jako powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie H. P. umieszczonej w rodzinie zastępczej na terenie m.st. Warszawy. Wnioskodawca podał, że zgodnie art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (art. 191 ust. 2). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 określeniem "miejsce zamieszkania" nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie ogólną definicją tego określenia zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie zaś z przepisem art. 26 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (j.t.: Dz.U. 2014 r. poz. 121 ze zm.), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Zgodnie z art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustalając właściwość powiatu do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej H. P. umieszczonej w pieczy zastępczej, należy ustalić miejsce zamieszkania ojca małoletniej K. P. Ojciec małoletniej przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej mieszkał w miejscowości Klimontów na terenie Powiatu Jędrzejowskiego. K. P. zmarł 2 marca 2016 r. w Klimontowie. Jednak dla określenia miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej ważny jest okres sprzed wydania orzeczenia sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej, tj. przed 15 maja 2015 r. Według informacji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sędziszowie (pismo dnia 26 lutego 2016 r.) K. P. był znany ośrodkowi jako klient pomocy. K. P. w miejscowości Klimontów miał miejsce zamieszkania przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej. Z oświadczenia siostry K. P. wynika, że K. P. mieszkał do śmierci w miejscowości Klimontów [...]. Zamieszkanie to potwierdza również odpis skrócony aktu zgonu oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe z dnia 5 maja 2016 r., sygn. V Nsm 300/15. Matka małoletniej H. P. zmarła 24 lutego 2015 r. Małoletnia H. P. przed śmiercią matki przebywała faktycznie u A. i M. K. Faktyczne miejsce pobytu dziecka nie ma jednak znaczenia prawnego dla oceny miejsca zamieszkania dziecka. Ocena miejsca zamieszkania dziecka powinna odbywać się na podstawie art. 26 § 1 k.c., a formalnie po śmierci K. W. władza rodzicielska nad H. P. przysługiwała wyłącznie K. P. Od śmierci matki miejsce zamieszkania H. P. było więc tożsame z miejscem zamieszkania jedynego jej żyjącego rodzica, tj. ojca. Umieszczenie małoletniej H. P. w rodzinie zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu z dnia 15 maja 2015 r. (art. 35 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Miejscem zamieszkania dziecka w rozumieniu art. 191 ust. 1 ww. ustawy będzie miejsce zamieszkania określone przed ww. datą na podstawie przepisów k.c. Tak też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 11 lipca 2016 r. w sprawie I OW 66/16: "(...) W przedmiotowej sprawie, jak wskazał wnioskodawca, a potwierdził to MOPS w W., matka biologiczna dziecka - K. Z., zmarła w 2013 r., natomiast ojciec biologiczny dziecka, A.J., zamieszkuje w W., przy ul. (...) (wcześniej był tam zameldowany, ostatnio jest to jego miejsce pobytu). O.J. został umieszczony w rodzinie zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z 10 listopada 2015 r., IV Nsm 1143/15. W tym samym dniu A.J. został pozbawiony władzy rodzicielskiej, która formalnie przysługiwała mu więc do czasu umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Jak wynika z art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej - a po śmierci matki wyłączna władza rodzicielska przysługiwała ojcu (do czasu pozbawienia go tej władzy) - to należy uznać, ze przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej miejscem zamieszkania O.J. było miejsce zamieszkania ojca, czyli miasto W. W takiej sytuacji przesłanki, o jakich mowa w art. 191 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie mają już znaczenia dla ustalenia organu właściwego w sprawie. (...)" W ocenie m.st. Warszawy, powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka – H. P. jest Powiat Jędrzejowski. W odpowiedzi na wniosek, Starosta Jędrzejowski wniósł o wskazanie m. st. Warszawy reprezentowanego przez Prezydenta m. st. Warszawy jako zobowiązanego i właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – H. P. umieszczonej w rodzinie zastępczej zamieszkałej na terenie m.st. Warszawy. W ocenie Powiatu Jędrzejowskiego jednoznacznym i bezspornym jest fakt zamieszkiwania i zameldowania bezpośrednio przed umieszczeniem w pieczy zastępczej małoletniej H. na terenie m.st. Warszawy w miejscu zamieszkania opiekunów dziecka, tj. u A. i M. K., PI. Wojska Polskiego [...], 05-075 Warszawa, gdzie małoletnia przebywała do śmierci swej matki i gdzie przebywała i mieszkała bezpośrednio przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej. Z załączonego odpisu wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 1 czerwca 2004 r., sygn. akt I C 2850/03 wynika, że Sąd Okręgowy orzekł o rozwiązaniu małżeństwa rodziców małoletniej H. P. oraz orzekł o wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad małoletnią H. P. przez matkę. Władzę rodzicielską ojca ograniczył do prawa współdecydowania o wyborze przedszkola, szkoły, zawodu i miejsca pobytu dziecka. Zatem z treści ww. wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach w związku z treścią art. 26 § 1 i § 2 k.c. należy wysnuć wniosek, że miejsca zamieszkania małoletniej H. P. w żadnym razie nie można łączyć z miejscem zamieszkania, czy też przebywania jej ojca, którego władza rodzicielska została w znacznym stopniu ograniczona, ale miejsce zamieszkania dziecka należy łączyć z miejscem zamieszkania w rodzinie zastępczej, zatem w obu przypadkach w Warszawie. Ponadto wskazano, że z pisma Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sędziszowie z dnia 4 listopada 2016 r. wynika, że ojciec małoletniej H. P. nie utrzymywał żadnych kontaktów z córką, jak też nigdy dziecko nie przebywało pod jego opieką w miejscu jego zamieszkania. A zatem, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (nawet w przypadku jej znacznego ograniczenia dla jednego z rodziców) wykorzystanie zasad określonych w art. 26 k.c. w celu przesądzenia miejsca zamieszkania dziecka będzie miało praktyczne znaczenie przede wszystkim wówczas, gdy każde z rodziców będzie miało swoje miejsce zamieszkania w innej miejscowości, jak w przedmiotowym stanie faktycznym. Wówczas miejsce zamieszkania dziecka na gruncie art. 26 k.c., należy interpretować wedle zasady określonej w art. 25 k.c. Takie stanowisko zostało przedstawione w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1990 r., sygn. akt III CZP 31/80 (OSN 1981, nr 5, poz. 71). Postanowieniem z dnia 15 lutego 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Miasto Stołeczne Warszawa jako organ właściwy w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – H. P. umieszczonej w rodzinie zastępczej na terenie m.st. Warszawy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przed umieszczeniem małoletniej H. P. postanowieniem sądu opiekuńczego z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt V Nsm 300/15 w rodzinie zastępczej u małżonków K. w Warszawie i ustanowieniem ich opiekunami prawnymi małoletniej, matka małoletniej, z którą ona mieszkała w Zamościu, zmarła w dniu 24 lutego 2015 r., a ojciec małoletniej, któremu przysługiwała ograniczona władza rodzicielska nad małoletnią, zmarł w dniu 2 marca 2016 r. Przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej postanowieniem sądu opiekuńczego z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt V Nsm 300/15, małoletnia została umieszczona u małżonków A. i M. małżonków K. zamieszkałych w Warszawie przy PI. Wojska Polskiego [...] postanowieniem sądu opiekuńczego z dnia 15 maja 2015 r., sygn. V Nsm 300/15. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania A. i M. małżonków K. zamieszkałych w Warszawie przy PI. Wojska Polskiego [...]. Skoro zatem miejscem zamieszkania małoletniej H. P. przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jej przyszłej rodziny zastępczej (i także opiekunów prawnych), to zobowiązane do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej H. P. umieszczonej w rodzinie zastępczej jest m.st. Warszawa. Wnioskiem z dnia 14 marca 2017 r. Prezydent m. st. Warszawy, na podstawie art. 158 w zw. z art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniósł o wykładnię uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 228/16 z uwagi na jego niezrozumiałość. W uzasadnieniu podniesiono, że uzasadnienie postanowienia w części, w którym Sąd wywodzi o miejscu zamieszkania jest niejasne. To budzi wątpliwości, co do zakresu rozstrzygnięcia orzeczenia. Nie wiadomo, czy Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu odniósł się do miejsca zamieszkania dziecka – H. P., rodzica – K. W., czy opiekuna faktycznego – A. M. K. Uzasadnienie jest w tym zakresie niezrozumiałe. Wnioskodawca podniósł, że niezbędne jest więc wskazanie i wyjaśnienie, czy w sprawie I OW 228/16 Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł w uzasadnieniu, że m.st. Warszawa było miejscem zamieszkania H. P. w rozumieniu art. 25 k.c., czy też m.st. Warszawa zostało uznane za miejsce zamieszkania H. P. za pochodne miejsce zamieszkania innej osoby np. jednego z rodziców dziecka (art. 26 k.c., domicilium necessarium). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 158 w związku z art. 166 i art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, który wydał postanowienie, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Wykładnia orzeczenia dokonywana jest w sytuacji, gdy treść postanowienia jest sformułowana w sposób niejasny, który może budzić wątpliwości co do zawartego w nim rozstrzygnięcia. Jeżeli orzeczenie jest kompletne, zawiera rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie, których treść nie budzi wątpliwości, wniosek o jego wykładnię podlega oddaleniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2013 r. sygn. II OSK 1480/11). Wykładnia orzeczenia nie może prowadzić do nowego rozstrzygnięcia. Nie może także zmierzać do zmian merytorycznych, polegających na reinterpretacji uzasadnienia, czy jego poszerzeniu o inne elementy istotne zdaniem wnioskodawcy. Nie jest również dopuszczalne dokonanie wykładni orzeczenia na podstawie art. 158 P.p.s.a., poprzez uzupełnienie zawartej w nim argumentacji, mającej uzasadniać podjęte rozstrzygnięcie, czy podjęcie polemiki ze stroną postępowania w odniesieniu do zawartej w tym orzeczeniu treści (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. II OSK 2696/11). Jak to już wyżej wskazano, w uzasadnieniu wydanego w sprawie postanowienia z dnia 15 lutego 2017 r., Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, z jakiej przyczyny wskazał Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy jako organ właściwy w ww. sprawie. Z uzasadnienia tego postanowienia w sposób jednoznaczny wynika, że przed umieszczeniem małoletniej H. P. postanowieniem sądu opiekuńczego z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt V Nsm 300/15 w rodzinie zastępczej u małżonków K. w Warszawie i ustanowieniem ich opiekunami prawnymi małoletniej, matka małoletniej, z którą ona mieszkała w Zamościu, zmarła w dniu 24 lutego 2015 r., a ojciec małoletniej, któremu przysługiwała ograniczona władza rodzicielska nad małoletnią, zmarł w dniu 2 marca 2016 r. Przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej postanowieniem sądu opiekuńczego z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt V Nsm 300/15, małoletnia została umieszczona u małżonków A. i M. małżonków K. zamieszkałych w Warszawie przy PI. Wojska Polskiego [...] postanowieniem sądu opiekuńczego z dnia 15 maja 2015 r., sygn. V Nsm 300/15. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania A. i M. małżonków K. zamieszkałych w Warszawie przy PI. Wojska Polskiego [...]. W rozpoznawanej sprawie zarówno sentencja kwestionowanego orzeczenia, jak i jego uzasadnienie, wskazujące podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, zostały sformułowane w sposób jasny i niebudzący wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Miasto Stołeczne Warszawa do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – H. P. umieszczonej w rodzinie zastępczej na terenie m.st. Warszawy, bowiem to kwestia wskazania organu właściwego do rozpoznania tego wniosku stanowiła przedmiot postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Na marginesie można dodać, że zgłoszony w niniejszej sprawie wniosek o wykładnię uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 22816 wydanego w niniejszej sprawie stanowi w istocie polemikę wnioskodawcy z rozstrzygnięciem Sądu zawartym w ww. postanowieniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 158 w związku 166 i art. 193 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.