I OW 6/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Gminy P. o rozstrzygnięcie sporu między Gminą P. i Gminą P. w przedmiocie ponoszenia wydatków na dzieci A. H. umieszczone w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Gminę P. jako gminę właściwą do ponoszenia kosztów.

I OW 6/17 UZASADNIENIE Gmina P., pismem z dnia [...] grudnia 2016 r., wniosła o rozstrzygnięcie sporu z gminą P. o wskazanie gminy właściwej na podstawie art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.) w przedmiocie ponoszenie wydatków na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. przekazał pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...] października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Gminę P. wydatków związanych z umieszczeniem dzieci K. H. oraz L. C. w rodzinie zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...] wraz z pozostałą dokumentacją do załatwienia, zgodnie z właściwością. Jak wynika z przesłanych dokumentów pismem z dnia [...] 8 listopada 2016 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. poinformował Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P., że w jego ocenie gminą właściwą do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem dzieci w rodzinie zastępczej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania dzieci na pobyt stały, czyli gmina P. Matką małoletnich jest A. H. posiadająca adres zameldowania na pobyt stały w miejscowości S., ul. [...] , gmina P. W okresie od [...] maja 2016 roku do [...] lipca 2016 r. A. H. wraz z dziećmi mieszkała u konkubenta K. K. w obszarze właściwości Gminy P., tj. [...]. W ocenie gminy P. przed umieszczeniem dzieci K. H. oraz L. C. w rodzinie zastępczej A. H. mieszkała wraz z wymienionymi dziećmi w miejscowości Z. [...],[...] P. Okoliczność wszczynania przez konkubenta awantur domowych nie ma wpływu na fakt zamieszkiwania przez A. H. wraz z dziećmi w miejscowości Z. Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. w odpowiedzi na wniosek Gminy P. gmina P. wniosła o wskazanie gminy P., bowiem A. H. wraz z małoletnimi dziećmi nie zamieszkiwała w gminie P., lecz jedynie przebywała bez zamiaru stałego pobytu. Wskazują na to następujące okoliczności: - pobyt A. H. wraz z dziećmi w domu rodziny K. K. trwał dwa miesiące, a A. H. nie posiadała żadnego tytułu do zajmowanych pomieszczeń, - A. H. w okresie pobytu w domu rodziny K. nie deklarowała zamiaru stałego pobytu w Z.; w trakcie wizyty pracownika socjalnego w dniu [...].06.2016 r. ww. oświadczyła, że zastanawia się nad kolejną zmianą miejsca zamieszkania; podczas pobytu ww. w Z. kilkakrotnie miały miejsce interwencje Policji; z uwagi na informacje świadczące o zagrożeniu dobra dzieci w miejscu pobytu w dniu [...].06.2016 r. GOPS w P. wystąpił do Sądu Rejonowego w P. z prośbą o wgląd w sytuację rodziny; [...] lipca 2016 r. A. H. została umieszczona przez PCPR w hostelu w P. – na skutek wyrzucenia jej z domu wraz z dziećmi przez K. K., - w uzasadnieniu postanowienia z [...].09.2016 r. Sąd Rejonowy w P. wskazał, że A. H. nie ma stałego miejsca zamieszkania a K. K. był osobą poznaną z ogłoszenia, - przed przyjazdem do K. K. A. H. wraz z dziećmi zamieszkiwała przez około 3 lata w miejscowości P. w gminie U., - ostatnim miejscem zameldowania A. H. na pobyt stały jest S. ul. [...], gmina P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.) "W sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego". Kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje w zakresie właściwości do rozstrzygania sporów pomiędzy organami samorządu terytorialnego, zasadę przyznającą właściwość organowi wyższego stopnia (art. 22 § 1 pkt 1), od której w razie gdy brak wspólnego organu wyższego stopnia wprowadza wyjątek przyznając właściwość sądowi administracyjnemu. Według art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Artykuł 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że "Sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej". W obowiązującej regulacji ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, spór o właściwość oraz spór kompetencyjny był trybem ustalenia właściwości do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Rozstrzygnięcie było ograniczone wyłącznie do wskazania organu właściwego. Artykuł 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie reguluje kwestii ustalenie organu właściwego do załatwienia sprawy, a jest trybem rozstrzygnięcia, na której jednostce samorządu terytorialnego ciąży obowiązek ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka. Ciężar poniesienia opłaty spoczywa na jednostce samorządu terytorialnego, a organ tej jednostki jest jedynie wykonawcą obowiązku, realizowanego przez czynność techniczną – wypłaty ( por. analogicznie postanowienie NSA z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt I OW 23/15). Artykuł 191 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej reguluje przesłanki ustalenia jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia wydatków. Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 "Powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (...)". Od te reguły wprowadzone są wyjątki w art. 191 ust. 2 i 3 tej ustawy. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (art. 191 ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3). Z kolei art. 191 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stanowi: "w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości: 1) 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 2) 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 3) 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Przepisy ust. 2-4 i 7 stosuje się odpowiednio". Przedstawione Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu akta administracyjne oraz oświadczenia stron sporu nie pozwalają na ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania dzieci. Jak wynika z art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej W rozpoznawanej sprawie przesłanki zamieszkania nie spełnia fakt przebywania A. H. wraz z dziećmi w miejscowości Z. [...], gmina P. Jak wynika z akt sprawy pobyt ten był pobytem krótkotrwałym – dwumiesięcznym. Ponadto w oparciu ustalenia wynikające z akt sprawy, w tym oświadczenie A. H., nie można przyjąć, że jej pobyt w miejscowości Z. [...] był jej zamieszkaniem, a w konsekwencji miejscem zamieszkania jej dzieci – K. H. i L. A. C. W sprawie nie można było także ustalić miejsca ostatniego zameldowania dzieci na pobyt stały. Organy wprawdzie podają miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały - ul. [...],[...] S., gmina P. - ale odnoszą je do A. H. a nie jej dzieci. Jak wynika z akt przed przybyciem do miejscowości Z. [...], w maju 2016 r., A. H. przebywała pod adresem: [...],[...] U. (karta [...] akt). Biorąc pod uwagę wiek dzieci: L. A. C. ur. [...] lipca 2015 r., K. H. ur. [...] lipca 2013 r. oraz fakt przebywania A. H. w ostatnim okresie w P. , Z., P. (około [...]-letni pobyt) jest mało prawdopodobne by dzieci były zameldowane na pobyt stały pod adresem ul. [...],[...] S., gmina P. Wymaga to oparcia się na regulacji w art. 191 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej, która stanowi, że w takich przypadkach o właściwość powiatu przesądza miejsce siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 15 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.