I OW 212/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy a Prezydentem Miasta Radomia w przedmiocie wskazania organu właściwego w przedmiocie wydania decyzji o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej i decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Radomia jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 13 października 2025 r. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Radomia w przedmiocie wydania decyzji o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej i decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (dalej: "zainteresowany"). Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany jest osobą bezdomną, przez co właściwość organu należy ustalić w oparciu o jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały – które znajdowało się w Radomiu. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy podniósł, że bezdomność zainteresowanego nie została w sprawie ustalona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Istota sprawy sprowadza się do tego, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Z akt sprawy wynika, że zainteresowany do 31 sierpnia 2025 r. zamieszkiwał w wynajmowanym mieszkaniu w Warszawie, razem z byłą żoną (wywiady środowiskowe z 14 sierpnia 2025 r.). Brak informacji co do miejsca zamieszkania zainteresowanego po wskazanej dacie. Zważywszy jednak, że zainteresowany dwukrotnie – w powyższym wywiadzie oraz w oświadczeniu z 1 września 2025 r. – wskazywał, że wynajmowany lokal musi opuścić do końca sierpnia 2025 r., nie ma innego stałego miejsca zamieszkania i jest osobą bezdomną, a jednocześnie w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu co do posiadania przez zainteresowanego jakiegokolwiek innego miejsca zamieszkania, nie ma podstaw aby fakt ten kwestionować. Zgodnie z mającym w sprawie odpowiednie zastosowanie art. 133 § 1 ppsa, sąd wydaje orzeczenie na podstawie akt sprawy. Bezprzedmiotowe jest rozważanie, czy zainteresowany mógłby zamieszkać pod jednym z adresów które w okresie kilku czy kilkunastu wcześniejszych lat pojawiają się w dokumentacji dotyczącej zainteresowanego. Fakt wcześniejszego zamieszkiwania pod innym adresem nie ma znaczenia w sprawie, z aktualnych informacji znajdujących się aktach sprawy wynika, że zainteresowany po 31 sierpnia 2025 r. nie ma możliwości zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym i brak jakiegokolwiek dowodu który obecnie łączyłby go z którymś z jego wcześniejszych adresów. Możliwość zamieszkania pod adresem zameldowania można byłoby rozważać jedynie w przypadku, gdyby zainteresowany był obecnie zameldowany na pobyt stały. Z informacji z systemu PESEL wynika jednak, że nie jest on nigdzie zameldowany. W tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups a właściwość organu należy ustalić według gminy ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały. Z informacji z systemu PESEL wynika, że gminą tą jest miasto na prawach powiatu Radom. W tej sytuacji na podstawie art. 101 ust. 2 ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.