I OW 182/23

Dnia 18 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą [...] a Marszałkiem Województwa [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o umorzenie należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Staroście [...] z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od wniosku.

Starosta [...], wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2023 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zaistniałego pomiędzy organem wnioskującym a Marszałkiem Województwa [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o umorzenie należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. W uzasadnieniu wniosku organ wnioskujący wyjaśnił, że w dniu 20 grudnia 2022 r. do Starostwa Powiatowego w [...] wpłynęło, przekazane przez Marszałka Województwa [...], pismo [...] i Wspólnicy Sp. z o.o., ul. [...] (cyt.): "o nienaliczanie podatku z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej za rok 2023, a z którego to pisma wynikało, iż wnioskodawca dokonał wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Następstwem tego, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Starosta [...] wydał w dniu 17 kwietnia 2023 r. decyzję nr [...], w której odmówił [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] umorzenia należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej za rok 2023 w wysokości 21.466,95 zł oraz umorzenia odsetek z tytułu nieuregulowania należności w terminie w wysokości 1.657,33 zł. W dniu 4 maja 2023 r. do Starostwa Powiatowego w [...] wpłynęło jednak odwołanie w/w firmy, rozpatrując zaś sprawę w instancji odwoławczej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. nr [...], orzekło o uchyleniu decyzji Starosty [...] i umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem bowiem Kolegium zaskarżona decyzja była wadliwa bo została wydana (cyt.): " przez organ niewłaściwy w sprawie (...) ". Zdaniem Kolegium, dochody (cyt.): "z opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji są dochodami budżetu województwa (art. 22b ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych). Reasumując, w ocenie Kolegium zaskarżona decyzja została wydana przez organ niewłaściwy w sprawne i z tego tylko powodu konieczne było jej uchylenie (...) ". Jednocześnie też Kolegium stwierdziło, że "(...) organ pierwszej instancji powinien rozważyć przekazanie przedmiotowego wniosku Marszałkowi Województwa [...], ewentualnie - w związku z tym, że organ ten przekazał wniosek organowi pierwszej instancji uznając go za organ właściwy w sprawne - wystąpić o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego w zakresie ustalenia organu właściwego do załatwienia sprawy (...) ". W związku z powyższym, pismem z dnia 10 lipca 2023 r., Starosta [...] przekazał sprawę zgodnie z właściwością do Marszałka Województwa [...], ale w dniu 21 lipca 2023 r. do Starostwa Powiatowego w [...] organ ten ponownie przekazał przedmiotową sprawy do organu wnioskującego. W piśmie z dnia 25 października 2023 r. Marszałek Województwa [...] poinformował Naczelny Sąd Administracyjny, że całość akt sprawy dotyczącej wniosku [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] w przedmiocie nienaliczania opłaty z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej za rok 2023 została przekazana pismem z dnia 20 lipca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). O sporze kompetencyjnym możemy zaś mówić w sytuacji, kiedy istnieje pomiędzy organami rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji w odniesieniu do konkretnej, tej samej sprawy administracyjnej. Należy jednak pamiętać, że jeżeli przed skierowaniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jeden z organów załatwił sprawę – w rozumieniu art. 104 k.p.a. – wówczas nie ma już podstaw do wszczęcia postępowania sądowego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu. (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, wyd. 2011 , str. 78 ). Taka zaś sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. W tym przypadku doszło bowiem do merytorycznego rozpoznania przez Starostę [...] wniosku [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o umorzenie należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Decyzją z dnia dniu 17 kwietnia 2023 r. organ ten wydał decyzję nr [...], w której odmówił [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] umorzenia należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej za rok 2023 w wysokości 21.466,95 zł oraz umorzenia odsetek z tytułu nieuregulowania należności w terminie w wysokości 1.657,33 zł. Decyzja ta wprawdzie została - w trybie instancji - uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], ale nie można tracić z pola widzenia, iż właśnie w decyzji z dnia 27 czerwca 2023 r. nr [...], organ odwoławczy zawarł rozstrzygnięcie w przedmiocie właściwości rzeczowej organu w sprawie, którą rozpoznawał. Podkreślenia zaś wymaga, że decyzja Kolegium nie została zaskarżona do sądu administracyjnego i stała się ostateczna oraz prawomocna. Decyzja ta zatem pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje określone skutki prawne. Z punktu widzenia zaś niniejszej sprawy istotne jest, że w decyzji tej – jak wyżej wspomniano - organ odwoławczy przesądził o właściwości organu, który winien rozpoznawać wniosek [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...] o umorzenie należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej za rok 2023. W uzasadnieniu decyzji Kolegium czytamy bowiem, że zaskarżona odwołaniem decyzja Starosty [...] została wydana (cyt.): "przez organ niewłaściwy w sprawie". Wskazując na treść art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, Kolegium stwierdziło dalej, że (cyt.): "w regulacjach obowiązującego prawa nie ma przepisu z którego wynikałaby właściwość rzeczowa starostów w zakresie stosowania ulg, których przedmiotem byłyby opłaty roczne z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej o których mowa w art. 12 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Innymi słowy żaden przepis prawa nie wyposaża starosty w kompetencje w tym zakresie." W ocenie Kolegium, właściwym więc w tej kwestii był marszałek województwa a w związku z tym organ odwoławczy polecił, aby organ pierwszej instancji rozważył przekazanie przedmiotowego wniosku do rozpoznania Marszałkowi Województwa [...]. Jak z powyższego zatem wynika w postępowaniu jurysdykcyjnym, ostateczną i prawomocną decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozstrzygnęło, który organ był właściwy do rozpoznania wniosku [...] i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Okoliczność, zaś że w końcowej części uzasadnienia decyzji Kolegium (z uwagi, iż wniosek strony został Staroście przekazany wcześniej przez Marszałka Województwa [...]) wskazało także na ewentualną możliwość, jaką – jego zdaniem – mogło być także wystąpienie w tym przypadku z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, nie wpływało na fakt, że organ ten sam dokonał w już tym przedmiocie rozstrzygnięcia. Decyzja ta – jak wspomniano wyżej – istnieje w obrocie prawnym i jest wiążąca zarówno dla strony postępowania jak i innych organów. Jeżeli zaś organ właściwy do rozpoznania wniosku strony nie podejmuje w tym zakresie żadnych czynności, strona może zwalczać ten stan rzeczy przy pomocy skargi na bezczynność organu. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że skoro kwestia właściwości organu, który winien rozstrzygać wniosek [...]i Wspólnicy Sp. z o.o. z siedzibą w [...], została już prawomocnie rozstrzygnięta, co nastąpiło w postępowaniu jurysdykcyjnym, to rozstrzyganie o tej samej kwestii tym razem w postępowaniu unormowanym w art. 4 p.p.s.a., nie było dopuszczalne. W związku z tym, przedmiotowy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego podlegał odrzuceniu - na zasadzie art. 15 § 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie uiszczonego wpisu od wniosku.