Sygnatura
I OW 166/26
Postanowienie NSA z 9 listopada 2026 r., I OW 166/26 – usługi opiekuńcze
Wynik
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 9 listopada 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta D. a Wójtem Gminy P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I.O. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta D. jako organ właściwy w sprawie.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Pismem z 18 sierpnia 2026 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta D. (dalej: wnioskodawca), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I.O. (dalej: zainteresowany) o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany wnioskiem z 5 maja 2026 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej: OPS) o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W ocenie wnioskodawcy wniosek zainteresowanego rozpatrywać należy jednak zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że zainteresowany nie później, niż od dnia złożenia wniosku, tj. 5 maja 2026 r. przebywa w schronisku dla osób bezdomnych OAZA w B. Schronisko nie jest lokalem mieszkalnym. Ponadto zainteresowany posiada zameldowanie na pobyt stały w miejscowości G. ul. (...). Zgodnie jednak z oświadczeniem z 22 czerwca 2026 r. nie ma on możliwości powrotu pod adres zameldowania, ani zamieszkania u córek. Powyższe w ocenie wnioskodawcy wyczerpuje definicję osoby bezdomnej. We wcześniej wskazanym zawiadomieniu OPS podał, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, aby zainteresowany utracił możliwość zamieszkiwania w należącej do niego nieruchomości, w toku prowadzonego postępowania jednak nie wskazał żadnych dokumentów, które dowiodłyby, że zainteresowany może wrócić pod swój adres zameldowania. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika również, że zainteresowany leczy się oraz przebywa na terenie B. co zaprzecza koncentrowaniu się jego spraw życiowych na terenie D. Brak także jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby chęć przebywania zainteresowanego z zamiarem stałego pobytu w D. Z załączonego oświadczenia jego córek wynika, że gdy przebywał bezprawnie w lokalu socjalnym u jednej z nich nie dokładał się do opłat mieszkaniowych, żywności, środków czystości, często robił awantury. W ocenie wnioskodawcy organem właściwym jest Wójt Gminy P. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w P. działający z upoważnienia Wójta Gminy P. wskazał, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta D. W uzasadnieniu wskazano, że zainteresowany nie może być uznany za osobę bezdomną. Faktem jest, że nie zajmuje lokalu mieszkalnego i nadal jest zameldowany na pobyt stały pod adresem (...). Pod wskazanym adresem znajduje się budynek mieszkalny stanowiący własność zainteresowanego. Jak wynika z oświadczeń zainteresowanego brak zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym związany jest z jego sytuacją życiową i dokonanymi przez niego woluntatywnymi wyborami, a nie brakiem obiektywnej możliwości powrotu do własnego domu, w którym obiektywnie istnieje możliwość zamieszkania. Budynek ten jest zdatny do zamieszkania, nie są i nie były w stosunku do niego prowadzone postępowania administracyjne uniemożliwiające zamieszkanie. W ocenie OPS obecne miejsce pobytu zainteresowanego, tj. schronisko, stanowi placówkę zapewniającą całodobową opiekę zgodnie z art. 101 ust. 2a ustawy i to powyższy przepis znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie. Zainteresowany przebywa tam bowiem dobrowolnie, z własnego wyboru i nie został tam skierowany w trybie administracyjnym przez żaden ośrodek pomocy społecznej. Natomiast przed pobytem w ww. placówce miejscem jego zamieszkania było bezsprzecznie Miasto D. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, gdyż oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, a pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 12 lit. a i § 1 pkt 12 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygnięcia przedstawionego sporu. Sprawa administracyjna dotyczy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r., poz. 639 ze zm.; dalej: u.p.s.) decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 u.p.s. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek warunkujących ustalenie właściwości miejscowej organu kluczowe jest to, że na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zainteresowany przebywał w Schronisku dla Bezdomnych OAZA w B. Pobyt w tej placówce ma charakter dobrowolny i komercyjny. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych, w szczególności schronisk, ogrzewalnie etc. Okoliczność ta powoduje, że przesłanka uznania zainteresowanego za osobę bezdomną – jako niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności w tej części została spełniona. Z akt administracyjnych wynika jednak, że zainteresowany jest właścicielem domu jednorodzinnego położonego na terenie gminy P. i posiada stały meldunek pod adresem: (...), ale nie wyraża chęci ani zgody na powrót do tego miejsca, z uwagi na złe warunki mieszkaniowe (brak wody i zdewastowanie lokalu) oraz swój stan zdrowia i trudności z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo wskazanych powyżej okoliczności, nie ma przeszkód do powrotu zainteresowanego pod adres zameldowania, do domu jednorodzinnego którego jest właścicielem. Oznacza to, że zainteresowany nie spełnia ustawowych przesłanek wyrażonych w art. 6 pkt 8 u.p.s., tym samym nie można przyznać mu statusu osoby bezdomnej. Wykluczono tym samym ustalenie właściwości miejscowej organu pomocy społecznej w oparciu o kryterium miejsca ostatniego zameldowania osoby bezdomnej na pobyt stały w trybie art. 101 ust. 2 u.p.s. W przedmiotowej sprawie nie zaistniały także przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Wprawdzie zainteresowany jest pensjonariuszem schroniska dla osób dotkniętych kryzysem bezdomności, a jego stan zdrowia (przewlekła obturacyjna choroba płuc, nowotwór jelita grubego) utrudnia mu przezwyciężenie tej sytuacji, ale okoliczności te nie odbiegają zasadniczo od sytuacji innych osób korzystających ze schronisk dla bezdomnych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że przepis art. 101 ust. 3 u.p.s. ma charakter wyjątkowy i niezasadne jest rozszerzanie jego zastosowania w sposób, który w rezultacie powodowałby, że stawałby się on zasadą, a nie wyjątkiem od normy wynikającej z art. 101 ust. 1 u.p.s. W konsekwencji żaden z powyższych przepisów u.p.s. nie znajdzie zastosowania. Z przedstawionych okoliczności sprawy wynika ponadto, że po opuszczeniu swojego domu w gminie P. zainteresowany od maja 2023 r. zamieszkiwał w D. w mieszkaniu socjalnym u córki. Lokal ten został przyznany córce zainteresowanego z zasobów mieszkaniowych Miasta D. jako osobie opuszczającej instytucjonalną pieczę zastępczą. Z oświadczenia córki wynika jednak, że zamieszkiwanie zainteresowanego w przyznanym jej lokalu socjalnym skutkowało utratą możliwości dalszego korzystania przez nią z tego lokalu. W konsekwencji lokal ten został zdany w grudniu 2025 r. Po jego opuszczeniu zainteresowany zamieszkał w schronisku dla osób bezdomnych w Ząbkowicach, następnie w hotelu w D. a później przeniósł się do schroniska dla bezdomnych w B. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, nie ulega wątpliwości, że o ile zainteresowany przebywa obecnie w schronisku dla bezdomnych OAZA w B. o tyle jej pobyt w tej placówce ma charakter komercyjny, albowiem zainteresowany samodzielnie ponosi odpłatności za świadczone usługi. Z tej przyczyny w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2a u.p.s., a zatem ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej przed rozpoczęciem jej pobytu w ww. placówce. Ponieważ przepisy przywołanej ustawy nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z 23 kwietnia 1963 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795, dalej: k.c.). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zaistnienie dwóch przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Z akt sprawy wynika bowiem, że przed pobytem w schronisku zainteresowany zamieszkiwał na terenie D. W konsekwencji, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta D. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 101 ust. 2a u.p.s., orzekł jak w sentencji.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 3 września 2026
- Hasła tematyczne
- Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
- Skarżony organ
- Wójt Gminy
- Sędziowie
- Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Stojanowski Marian Wolanin
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 15 § 1 pkt. 4 § 2 w zw. z art. 4 · Dz.U. 2026 poz. 143
Powiązane dokumenty
Sygnatura: I OW 149/26 · 29 października 2026
Postanowienie NSA z 29 października 2026 r., I OW 149/26 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: I OW 150/26 · 29 października 2026
Postanowienie NSA z 29 października 2026 r., I OW 150/26 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: I OW 158/26 · 29 października 2026
Postanowienie NSA z 29 października 2026 r., I OW 158/26 – usługi opiekuńcze
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny