I OW 165/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Ś. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ś. a Prezydentem P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.M. sprawie przyznania zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta P. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 12 sierpnia 2025 r. Prezydent Miasta Ś. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem P. m.in. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.M. (dalej: "zainteresowany") w sprawie przyznania zasiłku okresowego. Wnioskodawca podniósł, że zainteresowany obecnie przebywa w Szpitalu Specjalistycznym w Ch., natomiast przez ostatnie półtora roku zamieszkiwał w hostelu robotniczym w P. a po zakończeniu hospitalizacji nadal zamierza zamieszkiwać w P., co oznacza, że właśnie to miasto należy uznać za jego centrum życiowe i zarazem to organ tej gminy jest właściwy w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że zainteresowany od półtora roku przebywa w P. i zamierza nadal tam przebywać po zakończeniu hospitalizacji (wywiad środowiskowy z 25 czerwca 2025 r., wniosek o pomoc z tego samego dnia). Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). W okolicznościach sprawy brak podstaw aby kwestionować fakt zamieszkiwania zainteresowanego w P., skoro od półtora roku zarówno stale przebywa on w P. jak i zamierza tam przebywać nadal po opuszczeniu szpitala, gdzie sam pobyt w szpitalu ma charakter tymczasowy i związany z leczeniem, nie świadczy natomiast o zmianie miejsca zamieszkania. Wobec braku w aktach sprawy jakiegokolwiek dokumentu który mógłby kwestionować powyższą okoliczność oraz braku odpowiedzi na wniosek zawierającej argumentację przeciwną do stanowiska wnioskodawcy, właściwość organu należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 1 ups. W tej sytuacji na podstawie art. 101 ust. 1 ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.