I OW 143/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.), Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Krakowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Krakowa a Prezydentem Miasta Zawiercie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o skierowanie I. M. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Zawiercie jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 25 maja 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Zawiercie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o skierowanie I.M. do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu podano, że wniosek Szpitala Klinicznego im. (...) w Krakowie. o skierowanie I.M. do Domu Pomocy Społecznej "bez zgody" został przekazany przez MOPS w Zawierciu do MOPS w Krakowie zawiadomieniem z 17 lutego 2023 r. Na podstawie informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym z I.M. w miejscu pobytu strony, tj. w ww. Szpitalu ustalono, że zainteresowany przebywa w powyższej placówce od 24 października 2014 r. w ramach detencji sądowej na oddziale o podstawowym poziomie zabezpieczenia. I.M. od wielu lat choruje psychicznie - wymaga całodobowej opieki i systematycznego leczenia, może opuścić Szpital, ale z zabezpieczeniem opieki w warunkach domu pomocy społecznej. W związku powyższym Szpital wystąpił z wnioskiem o jego skierowanie do domu pomocy społecznej bez zgody i uzyskał postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza z 5 grudnia 2021r. sygn. akt III RNs 1568/21/P. Zgodnie z dokonanymi ustaleniami zainteresowany nie ma stałego, ani czasowego zameldowania, mieszkał w różnych miejscowościach w tym od października 2014 r. przebywa w Krakowie w ww. Szpitalu w ramach sądowego środka zabezpieczającego. Ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały I.M. to miejscowość Zawiercie. Zainteresowany posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 4 lipca 2019 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie, i z tego tytułu ma przyznany zasiłek stały w wysokości 719,00 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 28,50zł. Decyzje przyznające ww. świadczenia pieniężne zostały wydane przez MOPS w Zawierciu, który uznał się za właściwy do wydania decyzji dla ww. jako osoby bezdomnej. Ponadto zaznaczono, że Prezydent Miasta Zawiercie decyzją z 21 marca 2022 r. skierował I.M. do domu pomocy społecznej w L. dla osób przewlekle psychicznie chorych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z 12 maja 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. I.M. wniósł skargę na ww. decyzję SKO w Częstochowie, w wyniku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/G1 1006/22 uchylił obie wydane w tej sprawie decyzje. WSA wskazał, że z uwagi na ogólnikowość uzasadnień decyzji nie był w stanie stwierdzić dlaczego organy uznały się za właściwe miejscowo w sprawie, skoro skarżący wykazał, że od wielu lat nie mieszka w Zawierciu i jest wymeldowany, natomiast od kilku lat przebywa w Krakowie. Ponadto WSA w Gliwicach uznał, że ustalenia faktyczne i prawne zawarte w decyzjach Prezydenta Miasta Zawiercia i SKO w Częstochowie są niepełne i wybiórcze. W związku z występującymi uchybieniami uchylił decyzje organów I i II instancji i zalecił przy ponownym rozpoznaniu sprawy by organy wzięły pod uwagę ustalenia dotyczące prawidłowego ustalenia i uzasadnienia właściwości miejscowej i przesłanki skierowania skarżącego do konkretnego domu pomocy społecznej. Mając na uwadze zalecenia zawarte w wyroku WSA, Prezydent Miasta Zawiercia uznał, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku Szpitala i przesłał dokumentację do MOPS w Krakowie. Zdaniem organu wnioskującego I.M. spełnia przesłanki uznania go za osobę bezdomną, stąd właściwy do rozpoznania wniosku o skierowanie ww. do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Zawiercie, jako organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Zawiercie wniósł o oddalenie wniosku i uznanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku Szpitala jest Prezydent Miasta Krakowa. Wyjaśnił, że decyzje przyznające świadczenia pieniężne I.M. zostały wydane przez MOPS w Zawierciu, który w dacie ich wydania był właściwy, w związku ze stwierdzoną bezdomnością I.M. Zwrócił przy tym uwagę, że postanowieniem z dnia 15.12.2021 r., sygn. akt III RNs 1568/21/P, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie orzekł o skierowaniu I.M. do domu pomocy społecznej, bez jego zgody. W myśl przepisu art. 569 § 1 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30.06.2023r.), właściwy wyłącznie jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania - sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu. Jeżeli brak i tej podstawy - właściwy jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy. Podkreślono, że przepis ten określa właściwość wyłączną sądu opiekuńczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość w niniejszej sprawie powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Krakowa a Prezydentem Miasta Zawiercie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Szpitala Klinicznego im. (...) w Krakowie o skierowanie I.M. do domu pomocy społecznej. Organy te nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901, dalej: u.p.s.), decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W myśl zaś art. 101 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje osobę bezdomną jako osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów kodeksu cywilnego. Art. 25 k.c. przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości. Z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych wynika, że I.M. nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś ostatni adres zameldowania to miejscowość Zawiercie. Zainteresowany od dawna przebywał w różnych miejscach, w tym w Krakowie. Nie posiadał stałego miejsca zamieszkania. Od 24 października 2014 r. I.M. przebywa w Szpitalu Klinicznym im. (...) w Krakowie w ramach środka zabezpieczającego orzeczonego przez sąd. Pomieszczeń placówki medycznej w Krakowie nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Pobyt w tego typu ośrodkach jest pozbawiony cechy trwałości i nie można przyjąć, że jest miejscem w którym koncentruje się działalność życiowa i cele przebywających tam osób. Pobyt wnioskodawcy w Krakowie nie cechuje zamiar ustabilizowania swojej sytuacji życiowej i koncentracji swoich interesów życiowych w tej miejscowości. Obecność zainteresowanego we wskazanej placówce wiąże się ze stanem zdrowia i nie wynika z jego dobrowolnego wyboru miejsca organizacji i załatwiania swoich spraw życiowych. W konsekwencji, skoro I.M. nie mieszka w lokalu mieszkalnym i nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, to należało go uznać za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Mając na uwadze powyższe, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. – organem właściwym w niniejszej sprawie jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania ww. na pobyt stały, tj. Prezydent Miasta Zawiercie. Powyższa ocena nie pozostaje w sprzeczności z treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 4 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1006/22. W orzeczeniu tym Sąd nie wykluczył właściwości żadnego z organów pozostających w sporze do rozpoznania wniosku o skierowanie I.M. do domu pomocy społecznej. Wskazał jedynie na ogólnikowość wydanych w tej sprawie decyzji, która uniemożliwiała ustalenie dlaczego organy uznały się za właściwe miejscowo i dlaczego skarżący został skierowany do DPS w L. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.