Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OW 142/26

Postanowienie NSA z 23 października 2026 r., I OW 142/26 – reforma rolna

Wynik

Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
23 października 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 23 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Małopolskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Tarnowie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania odwołania I.N. od decyzji Starosty Tarnowskiego odmawiającej przyznania prawa własności nieruchomości postanawia: wskazać Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie jako organ właściwy w sprawie.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Pismem z 17 lipca 2026 r. Wojewoda Małopolski (dalej: wnioskodawca, Wojewoda) złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Tarnowie (dalej: Kolegium) w przedmiocie rozpoznania odwołania I.N. (dalej: zainteresowana) od decyzji Starosty Tarnowskiego z 27 kwietnia 2026 r. znak GN.6821.1.26.2024.MK odmawiającej przyznania prawa własności nieruchomości, wydanej na podstawie art. 1-4 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1955 r. nr 18 poz. 107; dalej: dekret). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przepisy dekretu nie przewidują szczególnego organu odwoławczego od decyzji starosty. Okoliczność, że starosta wykonuje zadania z zakresu administracji rządowej, nie prowadzi automatycznie do przyjęcia właściwości Wojewody jako organu odwoławczego. Ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie zawiera bowiem regulacji wyłączającej zastosowanie ogólnych zasad wynikających z k.p.a. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w postanowieniu NSA z 27 czerwca 2025 r., I OW 67/25, w którym wskazano, że w sprawach prowadzonych na podstawie dekretu przepisy k.p.a. dotyczące właściwości organów mają zastosowanie, a właściwym organem wyższego stopnia wobec starosty pozostaje samorządowe kolegium odwoławcze. Pogląd ten koresponduje również z utrwalonym orzecznictwem NSA, zgodnie z którym organem wyższego stopnia wobec starosty jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wskazane orzeczenie rozstrzygnęło spór kompetencyjny jaki zaistniał w toku sprawy administracyjnej pomiędzy tymi samymi organami, a dotyczył wskazania organu właściwego do rozpoznania ponaglenia zainteresowanej na działania organu I instancji, który to organ po rozstrzygnięciu ponaglenia przez Kolegium, wydał zaskarżoną decyzję. W odpowiedzi na wniosek Kolegium wskazało, że to Wojewoda jest organem właściwym w sprawie. Wskazano, że sprawy nadania nieruchomości na własność na podstawie dekretu należą w pierwszej instancji do właściwości starosty, jako zadania z zakresu administracji rządowej. Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy, za ustawę szczególną w rozumieniu art. 17 pkt 1 k.p.a. należy uznać art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm.; dalej ustawa o wojewodzie). Właściwość samorządowego kolegium odwoławczego określona w art. 17 pkt 1 k.p.a. ma charakter właściwości ogólnej tego organu. Natomiast w przypadku, gdy ustawa szczególna ustanawia organem wyższego stopnia inny organ, to wówczas właściwość samorządowego kolegium odwoławczego jest wyłączona na rzecz tego innego organu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między jednostką samorządu terytorialnego a organem administracji rządowej jest sporem kompetencyjnym, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Niniejsza sprawa dotyczy rozpoznania odwołania zainteresowanej od decyzji Starosty z 27 kwietnia 2026 r., wydanej na podstawie dekretu, którą odmówiono przyznania prawa własności nieruchomości. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Stosownie do art. 17 pkt 1 k.p.a. organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego – w tym również starostów – są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Przy czym podział zadań jednostek samorządu terytorialnego na zadania własne i zadania zlecone z zakresu administracji rządowej nie ma znaczenia prawnego dla określenia organu wyższego stopnia nad tymi jednostkami (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 17). Ponadto przepis art. 17 pkt 1 k.p.a. należy interpretować w związku z art. 20 k.p.a., w którym określone zostały reguły ustalenia właściwości rzeczowej i który przewiduje, że właściwość organów ustala się na podstawie przepisów o zakresie ich działania. Zauważenia wymaga, że z dniem wejścia w życie dekretu z 1955 r., na podstawie jego art. 11, organem powołanym do orzekania o nabyciu własności było prezydium powiatowej rady narodowej. Następnie, po wejściu w życie ustawy z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), na podstawie art. 5 tej ustawy, kompetencje te przeszły do właściwości rejonowych organów administracji ogólnej – kierownika urzędu rejonowego. Z dniem 1 stycznia 1999 r. art. 11 pkt 1 ustawy z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668) przekazał te sprawy do właściwości starosty. Art. 19a dekretu powyższe zadania starosty określa jako zadania z zakresu administracji rządowej. Z regulacji zawartych w dekrecie, w jego aktualnym brzmieniu, nie wynika jednak właściwość organu wyższego stopnia wobec starosty w sprawach objętych tym dekretem, przez co zastosowanie w tym zakresie znajdują zasady ogólne, określone w art. 17 k.p.a. Rację ma zatem wnioskodawca, że okoliczność, iż starosta wykonuje zadania z zakresu administracji rządowej, nie prowadzi automatycznie do przyjęcia właściwości Wojewody jako organu odwoławczego. Ustawa o wojewodzie nie zawiera bowiem regulacji wyłączającej zastosowanie ogólnych zasad wynikających z k.p.a. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w postanowieniu NSA z 27 czerwca 2025 r., I OW 67/25, w którym wyraźnie wskazano, że w sprawach prowadzonych na podstawie dekretu z 1955 r. przepisy k.p.a. dotyczące właściwości organów mają zastosowanie, a właściwym organem wyższego stopnia wobec starosty pozostaje samorządowe kolegium odwoławcze. Niewątpliwie bowiem kompetencja do rozpoznania odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Starostę została wprost przewidziana w odrębnych ustawach – przepisy art. 17 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. i art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) jednoznacznie wskazują na właściwość samorządowego kolegium odwoławczego. W istocie to zatem ww. przepisy k.p.a. – dotyczące właściwości organu w konkretnym rodzaju spraw – stanowią lex specialis w stosunku do art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie, a nie odwrotnie. Podobnie w przypadku przepisu art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy o wojewodzie, który przewiduje, że wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. Przepis ten określa jedynie generalną pozycję wojewody jako organu administracji rządowej w województwie, jednak właśnie z uwagi na odwołanie do przepisów k.p.a. nie może wyłączyć właściwości samorządowego kolegium odwoławczego, wynikającej z mających w tym przypadku charakter lex specialis przepisów k.p.a. Z tych względów, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.

Informacje o sprawie

Data wpływu
23 lipca 2026
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Agnieszka Miernik Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Stojanowski

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny