I OW 123/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Dolnośląskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Dolnośląskim a Burmistrzem Szklarskiej Poręby przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku Polskich Kolei Państwowych S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami we Wrocławiu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego postanawia: wskazać Wojewodę Dolnośląskiego jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 27 CZERWCA 2025 R. WOJEWODA DOLNOŚLĄSKI WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU KOMPETENCYJNEGO ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM SZKLARSKIEJ PORĘBY W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU POLSKICH KOLEI PAŃSTWOWYCH S.A. ODDZIAŁU GOSPODAROWANIA NIERUCHOMOŚCIAMI WE WROCŁAWIU O STWIERDZENIE NABYCIA Z MOCY PRAWA Z DNIEM 5 GRUDNIA 1990 R. PRAWA UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO PRZEZ WSKAZANIE BURMISTRZA SZKLARSKIEJ PORĘBY JAKO ORGANU WŁAŚCIWEGO W SPRAWIE. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że nieruchomość, której dotyczy spór, stanowi własność gminy, a nie Skarbu Państwa, co zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2001 r., sygn. akt I SA 2621/00, przesądza o właściwości organu. Podkreślił, że sporna nieruchomość na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191, z późn. zm.) decyzją z 2 sierpnia 1996 r. stała się z dniem 27 maja 1990 r. własnością Gminy Miejskiej Szklarska Poręba, co zostało potwierdzone wpisem w księdze wieczystej nieruchomości oraz ewidencji gruntów. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Szklarskiej Poręby wskazał, że z uwagi na treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. nr 23 poz. 120, z późn. zm.) właściwym organem do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości, a następnie zawarcia umowy o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste oraz o przeniesienie własności znajdujących się na niej budynków, innych urządzeń i lokali w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i będących w zarządzie państwowych osób prawnych jest wojewoda, natomiast zarząd gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy, będących w zarządzie komunalnych osób prawnych. Tak, więc uwłaszczanie osób prawnych takich, jak Polskie Koleje Państwowe na mieniu stanowiącym własność gminy nie jest możliwe. Ponadto pozostawienie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa bez udokumentowanego prawa oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji. Zaznaczył, że organy samorządu terytorialnego nie są upoważnione do wydawania decyzji uwłaszczeniowych na rzecz jednostek Skarbu Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wojewody Dolnośląskiego, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem – stanowiącym organ administracji rządowej – a Burmistrzem Szklarskiej Poręby – stanowiącym organ jednostki samorządu terytorialnego. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku Polskich Kolei Państwowych S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami we Wrocławiu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2024 r. poz. 561), dalej: ustawa "komercjalizacyjna", grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy [komercjalizacyjnej], z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Jednocześnie w myśl art. 35 ust. 1 przywołanej ustawy Nabycie praw, o których mowa w art. 34 ust. 1 i ust. 3, potwierdza wojewoda, w drodze decyzji administracyjnej, po złożeniu wniosku przez PKP lub PKP SA. W rozpoznawanej sprawie wniosek Polskich Kolei Państwowych S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami we Wrocławiu z 21 sierpnia 2023 r. jako podstawy prawne jego złożenia wskazywał art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1145, z późn. zm.), dalej: u.g.n., oraz art. 37 ustawy komercjalizacyjnej, ale analiza tego wniosku wskazuje, że dotyczy on stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej. Przepis art. 37 tej ustawy odsyła bowiem do art. 200 u.g.n., który dotyczy nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Poz. 464, z późn. zm.). W tym miejscu należy wskazać, że ustawa ta została uchylona z dniem 1 stycznia 1998 r. przepisem art. 241 pkt 2 u.g.n. Oznacza to, że wniosek Polskich Kolei Państwowych S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami we Wrocławiu z 21 sierpnia 2023 r. nie mógł zostać złożony na podstawie przepisów nieobowiązującej już ustawy z 1990 r., a zatem nie dotyczą go art. 200 u.g.n. ani art. 37 ustawy komercjalizacyjnej. W konsekwencji powyższego wniosek z 21 sierpnia 2023 r. jest wnioskiem, o którym mowa w art. 35 ustawy komercjalizacyjnej rozpatrywanym przez właściwego wojewodę, tj. w rozpoznanej sprawie przez Wojewodę Dolnośląskiego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.