I OW 120/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 15 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem P. a Prezydentem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku O.B. o przyznanie prawa do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego postanawia: wskazać Prezydenta W. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 15 czerwca 2026 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społenczej w P., działający w imieniu Burmistrza P., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku O.B. (dalej "zainteresowana") o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniósł o uznanie za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku Prezydenta W. wobec skoncentrowania w miejscu urzędowania organu centrum życiowego zainteresowanej i niewyrażeniu woli powrotu do P. W odpowiedzi na wniosek Prezydent W. stwierdził, że zainteresowana jedynie okresowo przebywała w miejscowości W., wobec umieszczenia jej w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia, a w związku z tym za miejsce jej pobytu należy uznać P., w której to miejscowości przed umieszczeniem w Ośrodku przebywała wraz z rodziną i prowadziła gospodarstwo domowe, uznając tym samym właściwość Burmistrza P. za prawidłową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ogólnymi regułami określonymi w ust. 1 i 2 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r. I OW 310/20). W niniejszej sprawie nie można przyjąć, że zainteresowana jest osobą w kryzysie bezdomności z uwagi na brak miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795) oraz brak dotychczasowego zameldowania w Polsce. Mieszkanie, w którym zamieszkiwała wraz z przemocowym mężem, przy ul. S. [...]/[...] w miejscowości P., było przez rodzinę wynajmowane od osoby prywatnej. W sytuacji tej, mając przede wszystkim na uwadze warunki w jakich zainteresowana wraz z dziećmi mieszkanie opuściła, skutkują konstatacją że brak jest możliwości powrotu do tego miejsca. Od 27 kwietnia 2026 r. O.B. wraz z dziećmi przebywa okresowo w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia w W. Miejsce to, w świetle art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2026 r. poz. 232), nie jest przeznaczone do stałego zamieszkania, służy jedynie czasowemu wsparciu, ma zatem charakter przejściowy i krótkotrwały. Jednocześnie, zainteresowana, będąca obywatelką U., której jej nadano numer PESEL, w związku z konfliktem na terytorium U., nie posiada miejsca zameldowania. W sprawie tej występuje sytuacja określona w art. 101 ust. 3 u.p.s., która stanowi lex specialis do ust. 1 i 2 tego przepisu. Zgodnie z jego treścią, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy oraz cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W myśl powyższego wystarczy, że wystąpi jedna z przesłanek w przywołanym przepisie określona, aby przepis ten miał w sprawie zastosowanie. Zainteresowana jest cudzoziemką, posiadającą obywatelstwo u., dlatego też właściwość organu do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego należało ustalić w oparciu o art. 101 ust. 3 u.p.s. W sprawie ustalono, że miejscem pobytu na dzień złożenia wniosku był Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia w W., a w związku z tym organem właściwym w sprawie jest Prezydent W. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 101 ust. 2 u.p.s., orzekł jak w postanowieniu.