I OW 108/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. K. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy S. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 20 maja 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. K. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że od 2016 r. miejsce zamieszkania i centrum życiowe M. K. zamieszkuje na terenie K., w związku z czym właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy społecznej jest Prezydent Miasta K. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta K. podniósł, że M. K. jest osobą bezdomną, przez co ustalenie właściwości miejscowej gminy powinno nastąpić według ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały, które znajduje się na terenie gminy S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy M. K. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z akt sprawy wynika, że M. K. funkcjonuje w przestrzeni publicznej K., gdzie nocuje na klatkach schodowych oraz w komunikacji publicznej (protokół przesłuchania świadka z 27 marca 2024 r. – k. 310-310v akt administracyjnych). Informacja o zamieszkiwaniu wymienionego w wynajmowanym mieszkaniu w K. pochodzi z notatki służbowej z 22 marca 2024 r., nie została ona jednak potwierdzona przez samego zainteresowanego, który wskazał, że od rozstania z partnerką, tj. od 2023 r., nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, a w mieszkaniu byłej partnerki jedynie czasami wykonuje czynności higieniczne (ibidem). Nie jest zatem trafne stanowisko wnioskodawcy, jakoby M. K. posiadał miejsce zamieszkania na terenie K. Z akt sprawy wynika, że ww. prowadzi tułaczy tryb życia i nocuje w miejscach nieprzeznaczonych do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Wyżej wymieniony nie zamieszkuje zatem w lokalu mieszkalnym. Tym samym spełnia warunki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 pkt 8 ups. Treść art. 101 ust. 2 ups wskazuje, że w przypadku takich osób nie ma znaczenia miejsce faktycznego zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że gminą tą jest S. (informacja z rejestru PESEL z 3 października 2016 r. – k. 8 akt administracyjnych). W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania M. K. na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy S., to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Burmistrz Miasta i Gminy S. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.