I OW 100/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Leszna o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Leszna a Wojewodą Wielkopolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ustalenia i dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w tym dodatku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej postanawia 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Prezydentowi Miasta Leszna ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od wniosku.

Wnioskiem z 13 maja 2026 r. Prezydent Miasta Leszna (dalej także: "wnioskodawca") zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego z Wojewodą Wielkopolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ustalenia i dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w tym dodatku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej (k. 2-4 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie wniosku, ewentualnie o wskazanie Prezydenta Miasta Leszna jako właściwego w zakresie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych przez M.K. świadczeń rodzinnych przyznanych na okresy zasiłkowe 2021/2022 i 2022/2023 na dziecko – T.S. (k. 16-18v. akt sądowych). Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Wnioskiem z 6.4.2022 r. M.K. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego z dodatkami na troje dzieci: A.L., M.L. i T.S. na okres zasiłkowy 2021/2022. Prezydent Miasta Leszna decyzją z [...].4.2022 r. przyznał świadczenia na każde z trojga dzieci na okres od 1.4.2022 r. do 31.10.2022 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2022/2023 przez A. i M. oraz dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na T.S. M.K. wnioskiem z 22.10.2022 r. wniosła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023, wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego z dodatkami na troje dzieci: A.L., M.L. i T.S. Prezydent Miasta Leszna decyzją z [...].12.2022 r. odmówił przyznania świadczenia na troje dzieci za listopad 2022 r., przyznał świadczenie na każde dziecko na okres od 1.12.2022 r. do 31.10.2023 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez A. i M. oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na T.S. Pismem z 22.10.2025 r. Wojewoda Wielkopolski ustalił koordynację w odniesieniu do obydwu wskazanych wniosków za czas od 1.4.2022 r. do 31.10.2023 r. w odniesieniu do dwojga dzieci: A.L. i M.L. z uwagi na to, że ojciec dzieci podlegał w tym czasie ustawodawstwu niderlandzkiemu. W dniu [...].11.2025 r. Prezydent Miasta Leszna, z uwagi na ustalenie koordynacji, wydał decyzje o uchyleniu decyzji: [...] z [...].4.2022 r. i [...] z [...].12.2022 – obydwie w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego na A.L. i M.L. oraz w zakresie dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez te dzieci. Wojewoda Wielkopolski w dniu [...].12.2025 r. wydał decyzję nr [...], dotyczącą okresu zasiłkowego 2021/2022, przyznając zasiłek rodzinny na A.L. i M.L. za kwiecień 2022, a na czas od 1.5.2022 r. do 31.10.2022 r. odmawiając przyznania zasiłku rodzinnego w postaci dodatku dyferencyjnego . Decyzją nr [...] z [...].12.2025 r., dotyczącą okresu zasiłkowego 2022/2023, Wojewoda Wielkopolski odmówił przyznania dodatku dyferencyjnego na A.L. i M.L. Prezydent Miasta Leszna w dniu [...].12.2022 r. wydał w zakresie swojej kompetencji dwie decyzje o ustaleniu i zwrocie przez M.K. świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1.5.2022 r. do 31.10.2022 r. w zakresie świadczeń z tytułu dodatku przyznanego na T.S. z racji wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - decyzja znak [...] i za okres od 1.12.2022 r. do 31.10.2023 r. z tego samego tytułu i na to samo dziecko - decyzja [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie dwiema decyzjami z [...].2.2026 r. nr [...] i [...] uchyliło obydwie decyzje Prezydenta Miasta Leszna [...].12.2022 i umorzyło postępowanie przed organem I instancji, wskazując że właściwym do rozpatrzenia sprawy w zakresie nienależnie pobranych świadczeń jest Wojewoda Wielkopolski. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organem jednostki samorządu terytorialnego a organem administracji rządowej jest sporem kompetencyjnym jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem kompetencyjnym, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – stosownie do art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Spór o właściwość lub spór o właściwość może powstać na gruncie realizacji kompetencji organów do załatwienia konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej. Istotą rozstrzygnięcia sporu, którego podstawę stanowi rozbieżność stanowisk organów administracji publicznej w zakresie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów jest zatem wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy administracyjnej przez wydanie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie administracyjnej, co do zasady załatwianej w formie decyzji administracyjnej. Zwrócić należy uwagę, że warunkiem rozstrzygnięcia sporu przez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy jest także stwierdzenie, że rozbieżności interpretacyjne organów na tle regulacji kompetencyjnej mają charakter realny (a nie pozorny), aktualny (a nie potencjalny) i konkretny (a nie abstrakcyjny). Wyłącznie sytuacja, w której organ, do którego strona zwróciła się o załatwienie sprawy, uznaje się za niewłaściwy i przekazuje podanie w drodze postanowienia wydanego na podstawie art. 65 § 1 kpa innemu organowi, zaś organ, któremu podanie przekazano uważa, że nie jest organem właściwym, daje podstawy do wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu na podstawie art. 4 ppsa. W przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprawie nie doszło do takiej sytuacji. Postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na T.S. zostało prawomocnie zakończone decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie. Jak wynika z akt sprawy, kolejne postępowanie w tym przedmiocie nie zostało wszczęte. Skoro żadne postępowanie administracyjne w omawianym przedmiocie się nie toczy, to tym samym nie istnieje spór kompetencyjny który mógłby podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Kwestia prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z [...] lutego 2026 r. wykracza poza zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie z wniosku o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego. Decyzje powyższe, nawet jeżeli obarczone są wadą, funkcjonują w obrocie prawnym i wywierają skutek taki jaki wynika z ich treści, do czasu ich ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego w jednym z przewidzianych do tego trybów. Wątpliwości wnioskodawcy mają charakter potencjalny w takim sensie, że dotyczą kompetencji organu do prowadzenia postępowania administracyjnego które ewentualnie będzie się toczyć w przyszłości, a nie realne w ten sposób, że spór istnieje w postępowaniu które obecnie się toczy. Jak długo żadne postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na T.S. się nie toczy, w sensie procesowym nie istnieje sprawa administracyjna w której mógłby zaistnieć spór kompetencyjny, a zatem niemożliwe jest także wskazanie organu właściwego do rozpoznania tej niezaistniałej sprawy administracyjnej. W tych okolicznościach, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 postanowienia. O zwrocie wpisu w pkt 2 postanowienia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa.