I OSK 885/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2025. sygn. akt I SA/Wa 1839/24 w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2024 r. nr KOC/3074/Op/24 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 18 lutego 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi R.O. (dalej także: "skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej także: "organ II instancji") z 19 czerwca 2024 r. nr KOC/3074/Op/24, oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł R.O. Zaskarżając wyrok w całości skarżący kasacyjnie zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa"). w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "kpa"), art. 77 kpa, art. 75 kpa, art. 78 kpa art. 80 kpa i art. 81 kpa poprzez oddalenie skargi wskutek niedostrzeżenia licznych uchybień organu administracyjnego polegających na braku dokładnej analizy stanu faktycznego w sprawie i sytuacji skarżącego, co miało przełożenia na niezasadną odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego; 2. art. 151 ppsa w zw. z art 141 § 4 ppsa w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa poprzez ograniczenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w istocie do przytoczenia stanowiska i poglądów organu drugiej instancji, bez jakiejkolwiek analizy stanu faktycznego w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji wydanych w obu instancjach, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji a także zasądzenie kosztów pomocy prawnej wykonywanej z urzędu za obie instancje. Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 ppsa, albowiem strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W skardze kasacyjnej powołano wyłącznie podstawę prawną określoną w art. 174 pkt 2 ppsa, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania. Zgodnie ze wskazanym przepisem naruszenie przepisów postępowania stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną dopiero wtedy, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez "istotny wpływ na wynik sprawy" należy rozumieć związek przyczynowy, pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem. Stawiając zarzut procesowy skarżący kasacyjnie każdorazowo musi wykazać ten wpływ, co sprowadza się do podania stosownej argumentacji uzasadniającej twierdzenie, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia, to w sprawie mogłoby zostać wydane inne rozstrzygnięcie, niż kwestionowane skargą kasacyjną (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/12 oraz z 20 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1933/12). Skarżący kasacyjnie ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego. Nie zostało w sprawie zakwestionowane, że przekracza on kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups. W takiej sytuacji zastosowanie mógł znaleźć art. 41 pkt 1 ups, zgodnie z którym osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy – w szczególnie uzasadnionym przypadku. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zostało zdefiniowane w przepisach ups. W orzecznictwie oraz doktrynie przyjmuje się natomiast, że tego rodzaju przypadek musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 41 i powołane tam wyroki sądów administracyjnych). Zauważyć w tym miejscu należy, że decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, także specjalnego zasiłku celowego, oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nie ma obowiązku rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z żądaniem strony i nie jest w żadnym przypadku zobowiązany do przyznania wnioskowanego świadczenia, nawet w przypadku spełnienia przez stronę wszystkich przesłanek jego przyznania. Zakres kontroli sądowej w przypadku decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma charakter ograniczony. Rola sądu w takim przypadku ogranicza się do zbadania, czy organ wydający decyzję nie przekroczył granic uznania oraz czy wydana w sprawie decyzja nie nosi cech dowolności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, w zakresie przyznanego przez ustawę luzu decyzyjnego, nie może być kwestionowany w ramach kontroli zgodności z prawem, gdyż zgodne z prawem są wszystkie możliwe w tym zakresie rozstrzygnięcia. Trafnie Sąd Wojewódzki podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ups pomoc społeczna ma charakter subsydiarny w stosunku do aktywności samego zainteresowanego, a zatem instytucja ta nie powinna być traktowana przez osoby ubiegające się o świadczenia jako stałe i jedyne źródło utrzymania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1153/21). Trafnie również wskazano, że organy administracji publicznej, realizując zadania z zakresu pomocy społecznej i działając w granicach uznania administracyjnego, uprawnione są do rozdzielenia pozostających w ich dyspozycji środków finansowych pomiędzy osoby ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej, nie mając jednocześnie obowiązku, ani nawet możliwości, zaspokojenia wszystkich potrzeb zgłaszanych przez osoby ubiegające się o świadczenia. Realizując wskazane zadania organy muszą bowiem mieć na uwadze zarówno zasady i cele pomocy społecznej, określone w art. 3 ust. 1-4 ups, jak i fakt, że na realizację wymienionych zadań posiadają ograniczony budżet, którym muszą zarządzać. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji właściwie ocenił, że organy administracji publicznej wyczerpująco zebrały oraz oceniły materiał dowodowy a następnie działając w granicach uznania administracyjnego, czyli w granicach pozwalających dokonać im wyboru co do rozstrzygnięcia, wyboru tego nie dokonały w sposób dowolny. Przy rozstrzyganiu sprawy wzięto pod uwagę zarówno sytuację w jakiej znajduje się skarżący kasacyjnie i zgłoszoną przez niego potrzebę, jak i zakres pomocy społecznej którą skarżący kasacyjnie już otrzymał, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Prawidłowo stwierdzono poprawność dokonanych przez organy ustaleń stanu faktycznego sprawy, a organy – rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego – trafnie oceniły zebrany materiał dowodowy, wyjaśniając jednocześnie skarżącemu kasacyjne zasadność przesłanek którymi się kierowały odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zaakceptowane przez Sąd I instancji ustalenia organów administracji publicznej które prowadzą do wniosku, że skarżący kasacyjnie nie znajduje się w sytuacji szczególnej względem innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, a zatem jego przypadku nie należy uważać za szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 41 pkt 1 ups. Przede wszystkim nie było w sprawie sporne, że skarżący kasacyjnie prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...] złotych, co ponad dwukrotnie przekracza ustalone w art. 8 ust. 1 ups kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że jest on stale objęty pomocą społeczną i otrzymuje świadczenia od 2012 r., gdzie tylko w styczniu i lutym 2024 r. otrzymał świadczenia w kwocie [...] złotych. Nie ulega wątpliwości, że skarżący kasacyjnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie oznacza to jednak automatycznie że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek – nie stanowi to bowiem wyjątku na tle innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. W sprawie nie wystąpiła żadnego rodzaju nagła i niespodziewana sytuacja która uzasadniałaby potraktowanie skarżącego kasacyjnie w inny sposób niż pozostałych osób przekraczających kryterium dochodowe. Skarżący kasacyjnie wskazując na liczne uchybienia procesowe w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśnił jednocześnie na czym konkretnie miały one polegać. W ramach zarzutu procesowego niewystarczające jest ogólne powołanie się na niedokonanie wyczerpujących ustaleń faktycznych. Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest precyzyjne wykazanie, jak konkretne naruszenie wpłynęło na treść rozstrzygnięcia, a nie tylko stwierdzenie samego faktu naruszenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2020 r., I FSK 1414/17). Autor skargi kasacyjnej nie zdołał powyższym wymogom sprostać. Nie trafny jest także drugi zarzut procesowy. Przyjęcie przez sąd administracyjny odmiennego stanowiska co do stanu faktycznego sprawy niż oczekiwane przez skarżącego kasacyjnie nie jest równoznaczne z naruszeniem wymienionych w zarzucie przepisów, z których żaden nie jest związany z analizą stanu faktycznego sprawy. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 ppsa zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł co do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 ppsa.