I OSK 866/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.W. i A.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1402/23 w sprawie ze skargi G.W. i A.P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2023 r., nr DAP-WOSRFR-7280-112/2022/MBs w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2023r. sygn. akt I SA/Wa 1402/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.W. i A.P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 12 maja 2023 r. nr DAP-WOSRFR-7280-112/2022/MBs w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. oddalił skargę. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli G.W. i A.P., skarżąc wyrok w całości. Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.") zarzucili naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, mimo że w wydanych decyzjach administracyjnych zaniechano uwzględniania oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2020 roku wydanym w sprawie do sygn. akt I SA/Wa 14/20, co doprowadziło do błędnego uznania, że priorytet mają dane wynikające z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w S.; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przyjęcia, że powierzchnia majątku S. wynika z postanowienie Komisji dot. przejęcia ziemi do państwowych zasobów z dnia 29 sierpnia 1940 roku, który stanowi dokument urzędowy, mimo że nie został przeprowadzony dowód przeciwko treści ww. dokumentu; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych wbrew treści dokumentu urzędowego jakim jest postanowienie komisji dot. przejęcia ziemi do państwowych zasobów z 29 sierpnia 1940 roku, co doprowadziło do błędnego ustalenia powierzchni majątku S.; - art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, czego konsekwencją było błędne przyjęcie, że wiarygodnym dokumentem dla ostatecznego ustalenia wielkości powierzchni majątku S. jest księga wieczysta (k. 376- 384) podczas gdy z dokumentu urzędowego wydanego w późniejszej dacie wynika, iż majątek S. składał się z powierzchni 335 ha (k. 498-501 oraz k. 214); - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na błędnym przyjęciu wielkości powierzchni majątku S. w wysokości 288,0879 ha podczas gdy w rzeczywistości, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału dowodowego należało przyjąć, iż wielkość opuszczonego majątku wynosiła 335 ha; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 §4 p.p.s.a. poprzez brak rozważania wszystkich zarzutów zawartych w skardze, w tym brak ich rozważenia w uzasadnieniu, co powoduje, że nie jest możliwa kontrola instancyjna w tym zakresie. Skarżący kasacyjnie oświadczyli, że zrzekają się rozprawy. Na podstawie art. 188 p.p.s.a., wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 12 maja 2023 roku, znak; DAP-WOSRFR-7280-112/2022/MBs, oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego nr 7 z 4 listopada 2022 roku, znak: WSVin.7541.1.236.2015.KB, i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Organ I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że postępowanie w niniejszej sprawie – na podstawie art. 153 p.p.s.a. – było prowadzone w ramach związania zapadłym w sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 września 2020r., sygn. I SA/Wa 14/20. Treść art. 153 p.p.s.a. wskazuje, że jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie związania wynikającego z treści tego wyroku. Związanie to dotyczy oceny prawnej, czyli wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie, co może dotyczyć zarówno stanu faktycznego, jak i wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego. Zarówno więc organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie przed sądami administracyjnymi, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Powszechnie przyjmuje się, że od takiej oceny prawnej można odstąpić, np. gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować inne przepisy prawa, odmienne od wyjaśnionych w poprzednio wydanym wyroku lub gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia, zmienił się stan prawny. Taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Wobec tego należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie, obowiązkiem Sądu I instancji było zbadanie, czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił ww. wyrok oraz wykonał zawarte w nim wskazania co do dalszego postępowania. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji właśnie pod kątem wytycznych zawartych w wydanym uprzednio w sprawie wyroku. Przede wszystkim sąd w wyroku z 24 września 2020 r. nakazał traktować w dalszym postępowaniu w sprawie Tabelę Komisji Rolnictwa Ministerstwa Gospodarki Socjalistycznej Republiki Litewskiej z 29 sierpnia 1940 r. jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Jednocześnie Sąd ten uchylając uprzednie decyzje organów obu instancji stwierdził, że ponownie rozpoznając sprawę organy ocenią cały zebrany w sprawie materiał dowodowy dotyczący powierzchni majątku S. zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w niniejszej sprawie kwestią sporną jest powierzchnia pozostawionej przez poprzedników prawnych skarżących kasacyjnie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej położonej w miejscowości S., gmina R., powiat [...]. Minister i Sąd I instancji w obecnie zaskarżonym wyroku przyjęli powierzchnię 288,0879 ha gruntu jako całości, zaś skarżący wskazywali na 335 ha. Przedmiotem sprawy jest w tej sprawie część gruntu o powierzchni 46,9121 ha. Przechodząc do oceny poszczególnych podstaw kasacyjnych, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., stwierdzenie bowiem, że stanowisko sądu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest niejednoznaczne, niespójne, wewnętrznie sprzeczne lub pomija istotne dla rozstrzygnięcia kwestie podniesione przez skarżących, mogłoby wymagać uchylenia orzeczenia niezależnie od prawidłowości merytorycznego stanowiska zajętego przez sąd w pozostałym zakresie. Konieczne jest przypomnienie przy tym, że uchybienie art. 141 § 4 p.p.s.a. musi być potencjalnie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, by mogło stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Wymaga też zaznaczenia, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie służy do kwestionowania merytorycznego stanowiska sądu – jeśli z uzasadnienia wyroku wynika, jaki stan faktyczny został przyjęty przez sąd i z jakich powodów zajął on określone stanowisko w zakresie oceny zarzutów skargi, jak i oceny prawidłowości zastosowania przez organy przepisów postępowania i wykładni oraz zastosowania przepisów prawa materialnego, art. 141 § 4 p.p.s.a. nie został naruszony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w badanej skardze kasacyjnej skarżący nie wykazali, by w okolicznościach sprawy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełniało wymogów przedstawionych wyżej, co skutkuje bezzasadnością zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód jest wystarczająco jednoznaczny, by umożliwić odtworzenie toku rozumowania sądu w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii, co umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli instancyjnej stanowiska sądu. Brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi w kontekście całości przedstawionego stanowiska należy uznać za pozbawiony znaczącego wpływu na wynik sprawy, zwłaszcza, że zarzut ten nie został poprawnie uzasadniony. Przytoczenie orzeczeń sądów administracyjnych co do wymogów stawianych uzasadnieniu wyroku sądu nie zastępuje wskazania do jakich konkretnie zarzutów skargi nie odniósł się Sąd I instancji i jaki to miało wpływ na poprawność wyroku sądu w tej sprawie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (w petitum i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej), należy stwierdzić, że to, że skarżący uważali stanowisko Sądu za nieprawidłowe, nie świadczy o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., nie jest to bowiem wadą uzasadnienia. Za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 1 i 3 K.p.a. Zgodnie z treścią wyroku WSA z 24 września 2020 r., dokonano oceny Tabeli Komisji Rolnictwa Ministerstwa Gospodarki Socjalistycznej Republiki Litewskiej z 29 sierpnia 1940 r. w kontekście całokształtu materiału dowodowego uzyskanego w sprawie. Zauważyć należy, że Tabela Komisji Rolnictwa Ministerstwa Gospodarki Socjalistycznej Republiki Litewskiej z 29 sierpnia 1940 r., wbrew intencjom skarżących kasacyjnie, nie jest jedynym dokumentem urzędowym w sprawie. W aktach postępowania znajduje się uwierzytelniona kserokopia księgi hipotecznej nr [...] mienia nieruchomego z lat 1923 – 1939 majątku S., wskazująca powierzchnię 288,0879 ha. Niewątpliwe dowód ten jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Informację co do powierzchni gruntu przejmowanego potwierdza również pismo Ministerstwa Rolnictwa, Dyrekcji Biura Reformy Rolnej, Departamentu Reformy Rolnej z 18 marca 1940 r. kierowane do Wydziału Hipotek Okręgu [...], w którym wskazano powierzchnię nieruchomości majątku S. jako powierzchnię 288 ha. Nie budzi wątpliwości, ze dokument - Tabela Komisji Rolnictwa Ministerstwa Gospodarki Socjalistycznej Republiki Litewskiej z 29 sierpnia 1940 r., wskazujący powierzchnię 335 ha majątku S. jest sprzeczny z ww. dowodami. W tej sytuacji prawidłowo, i w zgodzie z wytycznymi wyroku z 2020 roku, organy administracji przeprowadziły dowód z ww. dokumentu, mając na uwadze zarówno datę wydania dokumentu, organ, który dokument wydał, jak i kontekst historyczny. Prawidłowo w sprawie uznano, że dokument pochodzący od przedwojennego organu Państwa Polskiego, tj. księga hipoteczna, zawierająca dane wpisane na podstawie legalnego ustawodawstwa państwa w oparciu o dokumenty źródłowe mające oparcie w tymże ustawodawstwie, nie może być pominięta w ocenie stanu nieruchomości, w szczególności powierzchni, przy rozpoznawaniu sprawy mienia zabużańskiego. Prawidłowo również wskazano, że dokument na który powołują się skarżący kasacyjnie nie pochodził od legalnych władz Państwa Polskiego, lecz od władz okupacyjnych. Nie jest również znana podstawa faktyczna wpisu powierzchni gruntu do powyższej tabeli. W aktach nie znajdują się żadne inne dane źródłowe, nie jest również wiadomym czy obszar 335 ha obejmuje wyłącznie majątek S., czy też pod tym wpisem ujęto również inne grunty, w tym nienależące do poprzednika prawnego skarżących kasacyjnie. Skarżący kasacyjnie nie uzyskali w toku postepowania i nie udostępnili organom innych dowodów potwierdzających prawidłowość wpisanego obszaru gruntu. Tym samym wiarygodność powyższego dokumentu, w przeciwieństwie do księgi hipotecznej obejmującej ten majątek, nie została w toku postępowania potwierdzona. Nadmienić jedynie należy, że ww. pismo Ministerstwa Rolnictwa, Dyrekcji Biura Reformy Rolnej, Departamentu Reformy Rolnej z 18 marca 1940 r. potwierdza powierzchnię wymieniona w księdze hipotecznej. Tym samym prawidłowo organy, a następnie Sąd I instancji uznały, że podstawą ustalenia powierzchni gruntu powinien być dokument urzędowy – księga hipoteczna, nie zaś dokument urzędowy władz okupacyjnych. Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy orzekające w przedmiotowej sprawie w pełni wywiązały się z obowiązków wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. dokonały oceny wszystkich zgromadzonych dowodów, a ocena ta jako logiczna i kompleksowa zasługuje na aprobatę. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć powołana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 powołanej ustawy). Tym samym, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Brak zaś zadośćuczynienia tym obowiązkom przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy). Wprawdzie nie zwalnia to organu z prowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., jednakże obowiązek jest on ograniczony w takim zakresie w jakim przepisy ustawy o rekompensacie regulują postępowanie dowodowe w tej sprawie. Strona jest zobowiązana do współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych budzących wątpliwości organu, zwłaszcza na wezwanie organu, gdy nieudowodnienie danej okoliczności, będzie skutkowało nieuwzględnieniem żądania strony. W niniejszej sprawie organ wywiązał się ze swych obowiązków. Jak bowiem wynika z akt, w trakcie postępowania organy informowały skarżących o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego poprzez dostarczenie dokumentów potwierdzających zakup gruntu przez poprzednika prawnego skarżących po 1939 roku. Mimo wezwania skarżący kasacyjnie takich dokumentów nie przedłożyli. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.