I OSK 837/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2486/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 sierpnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-190/2020/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty I. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 20 października 2020 r. nr 4, II. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz [...] kwotę 1240 (jeden tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 21 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2486/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 sierpnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-190/2020/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję nr [...] Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z dnia 20 października 2020 r. o odmowie potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy ulicy [...], woj. [...], wskazując w uzasadnieniu, że nie została w stosunku do [...] spełniona przesłanka określona w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2017 r. poz. 297, dalej też ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., ustawa zabużańska), albowiem ww. zmarł w dniu 16 lipca 1944 r. w [...], a tym samym nie opuścił byłego terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II wojny światowej. W uzasadnieniu Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż właścicielami nieruchomości położonej w [...], w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej byli [...] oraz [...], co potwierdzają znajdujące się w aktach dokumenty wyszczególnione w pkt 1-5. [...] zmarł w [...] 16 lipca 1944 r., zaś spadek po nim nabyli żona [...] z d. [...] w [...] części oraz córki [...] z d. [...] i [...]z d. [...] po [...] części, co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Nowej Huty w [...] Wydział I Cywilny z dnia 14 marca 1996 r., sygn. akt [...]. Jeden z właścicieli przedmiotowej nieruchomości, [...] nie opuścił byłego terytorium RP. Okolicznością niesporną jest to, że ostatnim miejscem zamieszkania [...] było [...], co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Nowej Huty w [...] Wydział I Cywilny z dnia 14 marca 1996 r., sygn. akt [...]. Reasumując Minister - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - stwierdził, że jeden z właścicieli pozostawionej nieruchomości - [...] nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc nie został spełniony warunek zawarty w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 2 w zw. z art. 1 ww. ustawy i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające prawu. W przedmiotowej sprawie wprawdzie następcy prawni [...] powrócili do Polski, to jednak przesłanka opuszczenia Kresów, o której mowa w ww. art. 2 ustawy zabużańskiej (jak trafnie wskazał Minister) nie odnosi się do następców prawnych właściciela nieruchomości, lecz do samego przedwojennego właściciela nieruchomości. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw z art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 i 86 kpa gdyż Organy oraz WSA nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego i nie ustaliły prawidłowo okoliczności faktycznych, dokonując wybiórczego i niekorzystnego dla strony wyboru materiału dowodowego, w tym pominęły fakty powszechnie znane, wskutek czego nieprawidłowo ustaliły, że prawo do rekompensaty nie przysługuje Skarżącemu podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika fakt wprost przeciwny, - art. art. 145 p.p.s.a w związku z 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. art. 6 ust. 1 pkt. 1 Ustawy - poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty i nie uznanie za wystarczające, że [...] opuścił swój majątek z uwagi na działania wojenne - w wyniku rozstrzelania przez radzieckiego żołnierza we własnym domu w [...] w dniu 16 lipca 1944r., posiadał obywatelstwo polskie, mieszkał w [...], na byłych terenach Polskich oraz opuścił swój majątek gdyż zmarł, z uwagi na działania wojenne w warunkach art. 2 pkt.1 ustawy o prawie do rekompensaty, -art. 6, art. 8 i art.80 Kpa w zw. z art. 107 par. 3 Kpa a to naruszenie zasady legalności, zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela i prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, poprzez brak praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, oceniania dowodów i rozstrzygnięcia sprawy, gdy w identycznych sytuacjach, przed rokiem 2017 r. w którym organy "wyinterpretowały przesłankę przesiedlenia", przyznawały prawo do rekompensaty w sytuacji śmierci właściciela z rąk oprawców i niemożliwości ucieczki i przybycia na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej, a obecne stanowisko Organów I i II Instancji oraz WSA jest krzywdzące , gdyż wprowadza dyskryminację Skarżących w stosunku do w/w Wnioskodawców, II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania: - art. 2 pkt. 1 w związku z art. 1 ust. 2 i ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2005 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624 i 1509; dalej: Ustawa) - poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela nieruchomości [...] na obecne tereny Polski, gdy tymczasem Ustawa nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść Ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK SK 11/12, kierunek nowelizacji art. 2 Ustawy oraz dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich [szczegółowo na ten temat w uzasadnieniu niniejszej skargi], a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia Skarżącej prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną w [...], pomimo spełnienia wszelkich przesłanek do potwierdzenia tego prawa; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw art. 2 pkt. 1 i 2, art. 3 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej poprzez bezzasadną odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 2 ust.1 w zw. z art. 1 ust.2 ustawy z 8.07.2005r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) w związku z art. 1 ust. 2 i art. 1 ust.1 Ustawy w związku z art. 2, art.7, art.31 ust.3, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust.1 i 2, art. 87, art. 10 w zw. z art. 95 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podstawowe zasady wyrażone w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do w/w Konwencji, gdyż Organy i WSA naruszyły podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności zasadę legalizmu, prawdy obiektywnej, zaufania obywatela do państwa, zasadę swobodnej oceny dowodów, zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach praw, zapewnienie praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkujących na gruncie tej sprawy brakiem przyznania rekompensaty za majątek pozostawiony na Kresach przez spadkodawczynię Skarżących, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.11.1989r. K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz.8, orzeczenia SN z 10.10.2031, II C 36/02, treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22.06.2004r. w sprawie Broniowski przeciwko Polsce. Powyższe przepisy kreują niekonstytucyjne ograniczenie prawa majątkowego (prawa do rekompensaty za utracone nieruchomości), które nie jest ani konieczne w demokratycznym państwie prawnym, ani nie służy realizacji żadnych istotnych wartości, natomiast narusza zasadę równej ochrony własności i innych praw majątkowych w związku z zasadą równości (art. 64 ust.1 i 2 w zw. z art. 31 ust.3 i art. 32 ust.1 i 2 Konstytucji) a jednocześnie ograniczenie to pozostaje w związku z naruszeniem: zasady demokratycznego .państwa polskiego w aspekcie zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasady, zaufani a do państwa i stanowiącego przezeń prawa (art.64 ust.1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji), zasady demokratycznego państwa prawnego w aspekcie zasady poprawnej legislacji (dostatecznej określoności i stabilności unormowań dotyczących praw jednostki) w związku z zasadami pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (art.64 ust. 1 i 2 i zw. z art. 2 i art.31 ust.3 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego w aspekcie zasady ochrony praw nabytych jako składowej zasady zaufania do państwa i stanowiącego przezeń prawa (art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji). W oparciu o przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Ponadto wniesiono o zawieszenie niniejszego postępowania (analogicznie jak w sprawie o sygn. akt. I OSK 2040/21) do czasu rozstrzygnięcia skargi konstytucyjnej złożonej w dniu 12 kwietnia 2021 r. do Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie, w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt. I OSK 3077/19 w której wniesiono o stwierdzenie, że art. 2 ust.1 w zw. z art. 1 ust.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 ust.2 w zw. z art. 1 ust.1 ustawy w zakresie, w jakim uzależniają prawo do rekompensaty właściciela pozostawionych nieruchomości, mających na byłych terenach RP miejsce zamieszkania, od przesiedlenia się (repatriacji) w obecne granice Polski z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy są niezgodne z art. 64 ust.1 i 2 w związku z art. 31 ust.3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (środka zaskarżania), bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej (środka odwoławczego). W związku z wnioskiem skarżącej kasacyjnie o zawieszenie postępowania, postanowieniem z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 837/23 Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. zawiesił postępowanie ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2486/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 26 sierpnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-190/2020/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wobec umorzenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie SK 64/21, której rozstrzygnięcie mogło stanowić prejudykat w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ziściła się przesłanka do podjęcia postępowania z uwagi na ustanie przyczyny zawieszenia. Tym samym postanowieniem z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt I OSK 837/23 Naczelny Sąd Administracyjny postanawiał podjąć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż jest zasadna. Przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej – a nie przeciwko ostatecznej decyzji organu, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669). Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. W środku odwoławczym w zakresie naruszenia przepisów postępowania sformułowano m. in. zarzuty naruszenia – w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z wskazywanymi konkretnie w skardze kasacyjnej normami (przepisami) prawa – następujących przepisów prawa: art. 7 k.p.a. określającego kilka zasad postępowania administracyjnego, natomiast nie wskazano dokładnie, która z nich została naruszona przez Sąd wojewódzki i jaki miało to wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21); art. 8 k.p.a. obejmującego dwa paragrafy (§) o różnej treści normatywnej; art. 77 k.p.a. obejmującego cztery paragrafy (§) o różnej treści normatywnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2024r. sygn. akt I OSK 1669/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (zob. postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6–7, poz. 96, s. 112–115; wyroki NSA z dnia: 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06; 10 maja 2011 r., II OSK 2520/10). Nie wskazano też, w opozycji do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), co należy zupełnie marginalnie odnotować, wymaganych publikatorów aktów normatywnych (zwłaszcza: nazwy dziennika urzędowego, roku wydania, numeru i pozycji), których odpowiednie przepisy uznano za naruszone w uformowanych zarzutach kasacyjnych. Pomimo tych niedostatków, w zakresie uformowania zarzutów kasacyjnych, treść uzasadniania środka odwoławczego umożliwiła jej rozpoznanie przez Sąd odwoławczy. Należy również podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09. Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej a przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowości) są niewątpliwymi mankamentami środka odwoławczego. Nie wskazano też, w opozycji do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), co należy zupełnie marginalnie odnotować, wymaganych publikatorów wszystkich aktów normatywnych (zwłaszcza: nazwy dziennika urzędowego, roku wydania, numeru i pozycji), których odpowiednie przepisy uznano za naruszone w uformowanych zarzutach kasacyjnych. Należy przypomnieć, że jeżeli skarga kasacyjna – co już wyżej wskazywano – zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, to co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, dlatego też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Podstawowe bowiem znaczenie miała kwestia związana z prawidłową wykładnią prawa materialnego, a zatem z tej przyczyny ocena zasadności zarzutów materialnoprawnych winna w tym przypadku być dokonywana na wstępie. W ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej centralne zagadnienie sporne dotyczy tego, czy prawo do rekompensaty przysługuje byłemu właścicielowi nieruchomości – a przez to także jego spadkobiercom, tj. skarżącej kasacyjnie – w sytuacji gdy nie opuścił byłego terytorium RP, gdyż w wyniku rozstrzelania zmarł w dniu 16 lipca 1944 r. we własnym domu w [...]. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej. Zdaniem Sądu wojewódzkiego aprobującego ostateczną decyzję organu, prawo do rekompensaty wiązać należy z faktem przesiedlenia się z dawnych terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej, a przez to pozostawienia zlokalizowanych tam nieruchomości, w okolicznościach pozostających w związku z wojną. Dla uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP konieczne jest, według zaskarżonego wyroku, spełnienie przez właściciela nieruchomości warunku określanego jako warunek repatriacji, przesiedlenia się, a dokładniej – warunku powrotu byłego właściciela nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd I instancji ustalił, że w przedmiotowej sprawie wprawdzie następcy prawni [...] powrócili do Polski, to jednak przesłanka opuszczenia Kresów, o której mowa w ww. art. 2 ustawy zabużańskiej nie odnosi się do następców prawnych właściciela nieruchomości, lecz do samego przedwojennego/-ych właściciela/li nieruchomości. Wobec spadkobierców organ zobowiązany jest jedynie badać kwestię wykazania następstwa prawnego oraz obywatelstwo polskie. Spełnienie podstawowych warunków do otrzymania prawa do rekompensaty bada się wobec przedwojennych właścicieli nieruchomości. Brak ich spełnienia skutkuje odmową przyznania rekompensaty. Jeśli zatem [...], jak stwierdził Sąd wojewódzki, nie spełnił wszystkich przesłanek z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (nie repatriował się wobec śmierci) to – w ocenie Sądu I instancji – nie sposób potwierdzić prawo do rekompensaty któremukolwiek z jego następców prawnych, którzy swoje uprawnienie do roszczenia wywodzą z prawa po [...]. Zauważyć trzeba w związku z zarzutami środka odwoławczego, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. dokonanego na podstawie tzw. umów republikańskich oraz umowy z dnia 6 lipca 1945 r. zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem ZSRR, zwanego dalej "prawem do rekompensaty". Wg zaś ust. 1a tego artykułu, prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Natomiast treści art. 1 ust. 2 ustawy wynika, że przepisy ust. 1 stosuje się również do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskie. Z kolei w art. 2 ustawy zabużańskiej wymienione są przesłanki, jakie podmiot określony w art. 1 musi spełnić, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Zgodnie z jego treścią, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wskazanych w tym artykule przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie. Innych wymogów przepisy (normy) analizowanej ustawy nie przewidują. W art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej mowa jest o osobach, które zmuszone były opuścić byłe terytorium RP, czyli prawo do rekompensaty powiązane jest z koniecznością opuszczenia byłego terytorium a nie z powrotem na obecne. Jak z powyższego zatem wynika, przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie wymagają spełnienia warunku, aby osoby, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej, musiały (by uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty) repatriować się na teren obecnego Państwa Polskiego (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 2154/21; 22 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1429/20; 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 310/21; 11 lutego 2025r. sygn. akt I OSK 704/21; 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 592/22; 4 lutego 2026 r. sygn. akt I OSK 2040/21 i przywoływane tam orzecznictwo. Por. P. Przybysz, Usuwanie skutków prawnych aktów nacjonalizacji wydanych po II wojnie światowej a Europejska Konwencja Praw Człowieka, [w:] Europejska Konwencja Praw Człowieka w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych. Redakcja Naukowa K. Wojtyczek, Warszawa 2025, s. 141–142). W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły przyznania prawa do rekompensaty spadkobierczyni osoby ([...]), która była współwłaścicielem mienia i która zmarła w trakcie II wojny światowej, co w sposób oczywisty wyłączało możliwość jej powrotu. Ustawa zabużańska nie wprowadza – jak wiadomo – wymogu, by prawo do rekompensaty przysługiwało wyłącznie podmiotowi będącemu właścicielem mienia na 1 września 1939 r. A zatem prawo to przysługuje osobie będącej właścicielem mienia na dzień opuszczania byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, przysługuje zatem spadkobiercom osoby, która była tym właścicielem w 1939r. i zmarła w trakcie wojny (zob. przywoływane wyżej orzecznictwo; por. L. Garlicki, Wolności i prawa jednostki w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r. Bilans pięciu lat, [w:] Pięć Lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z konferencji na Zamku Królewskim w Warszawie 17 października 2002, Warszawa 2002, s. 78–79; M. Wolanin, Konstytucyjna ochrona dziedziczenia formą ochrony własności – normatywne i judykacyjne studium przypadków, [w:] Europejska Konwencja Praw Człowieka w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych. Redakcja Naukowa K. Wojtyczek, Warszawa 2025, s. 251–262). W realiach sprawy skoro były właściciel (współwłaściciel) nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] zginał w wyniku działań wojennych, to repatriantami, którzy pozostawili nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, byli jego ([...]) spadkobiercy. Tym samym odmowa uznania uprawnienia do rekompensaty skarżącej kasacyjnie z przyczyn podmiotowych jest – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – pozbawiona podstaw prawnych. W tej sytuacji zbędne jest już odnoszenie się do zarzutów procesowych sporządzonych częściowo niezgodnie z wymogami sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.) w istocie nawiązują do właściwego rozumienia prawa materialnego. Ponownie rozpatrując sprawę, należy przyjąć wskazywaną wyżej wykładnię prawa materialnego potwierdzoną orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz prawidłowo urzeczywistnić wszystkie normy (przepisy) prawa mające zastosowanie w tym przedmiocie. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.