I OSK 814/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 800/23 w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz A.D. kwotę 1120 zł (jeden tysiąc sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 800/23, oddalił skargę A.D. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2023 r., nr [...]. Decyzją tą uchylono, wydaną na podstawie art. 136 ust. 1 i 3, art. 137, art. 142 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.), decyzję Prezydenta Miasta Chełm z dnia [...] września 2022 r., nr [...], o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Chełmie przy ul. [...], oznaczonej w obowiązującym operacie ewidencji gruntów i budynków m. Chełm w obrębie [...] jako działka nr [...] o pow. 986 m2 (dawnej działki nr [...] o powierzchni 945 m2), i umorzono postępowanie w przedmiotowej sprawie. Prezydent Miasta Chełm, uzasadniając decyzję z dnia [...] września 2022 r. wskazał, że złożone przez skarżącego – będącego następcą prawnym wywłaszczonych: K.O., M.O., T.O. i T.D., żądanie zwrotu nieruchomości położonej w Chełmie przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków w obrębie [...] jako działka nr [...] o powierzchni 986 m2 (w dacie wywłaszczenia oznaczonej zaś jako działka nr [...] o powierzchni 945 m2) - nie zasługuje na uwzględnienie. Objęta żądaniem zwrotu działka nr [...] została bowiem dowłaszczona w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm.), na wniosek właścicieli i do jej przejścia na rzecz Skarbu Państwa nie doszło w sposób przymusowy. Decyzją z dnia [...] września 1974 r. I Zastępca Naczelnika Miasta Chełma orzekł o wywłaszczeniu działki nr [...] o powierzchni 135 m2 pod budowę II etapu ul. [...] w Chełmie, będącej obwodnicą drogową, szosą szybkiego ruchu, mającą służyć odciążeniu śródmieścia Chełma z ruchu pojazdów i mającą pierwszoplanową rolę w rozwiązywaniu problemów komunikacyjnych miasta. Z kolei, działka nr [...] o powierzchni 945 m2 została wywłaszczona na podstawie decyzji z dnia [...] maja 1975 r. ze wskazaniem, że konieczne jest objęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości, albowiem nie będzie nadawała się ona na cele dotychczasowe. Natomiast, zwrot dowłaszczonej nieruchomości może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy uprzednio orzeczono o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej klasycznie lub gdy żądaniem zwrotu objęte są obie nieruchomości. Prezydent podkreślił przy tym, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, strony mogły zainicjować postępowanie o zwrot nieruchomości głównej jedynie do dnia 15 maja 2020 r. a ponadto działka nr [...] i tak została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Prezydent wskazał także, że toczyło się już postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Kierownik Urzędu Rejonowego w Chełmie decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r. orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] o powierzchni 945 m2 na rzecz spadkobierców A.O., tj. K.O., T.O., M.O. i T.D. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Chełmskiego z dnia [...] stycznia 1994 r. Prezydent wskazał nadto, że obecnie właścicielem nieruchomości nie jest ani Skarb Państwa ani jednostka samorządu terytorialnego. W 2008 r. Miasto Chełm zbyło bowiem przedmiotową nieruchomość na rzecz Przedsiębiorstwa "C." Spółka jawna z siedzibą w C. Wojewoda Lubelski, uzasadniając zaś decyzję z dnia [...] czerwca 2023 r. stwierdził, że w przeszłości toczyło się już postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W postępowaniu tym Kierownik Urzędu Rejonowego w Chełmie decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku T.D., działającej w imieniu spadkobierców A.O., orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Chełmie przy ul. [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] o powierzchni 945 m2, na rzecz spadkobierców A.O.: K.O., T.O., M.O. i T.D., Po rozpatrzeniu odwołania T.O. i odwołania T.D., Wojewoda Chełmski ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 1994 r., znak: [...], utrzymał decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] grudnia 1993 r. w całości w mocy. Skarga T.D. na decyzję organu odwoławczego została natomiast oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 r., sygn. akt SA/Lu 511/94. Tym samym, w ocenie Wojewody, decyzja Prezydenta Miasta Chełm z dnia [...] września 2022 r. jest tożsama z ostateczną decyzją Wojewody Chełmskiego z dnia [...] stycznia 1994 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Chełmie z dnia [...] grudnia 1993 r. Skarżący, składając obecnie wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości, nie wykazał zaś, aby zmieniły się okoliczności faktyczne i prawne będące podstawą wydania tych decyzji. Z tego powodu, w ocenie Wojewody, Prezydent Miasta Chełm powinien był odmówić wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na istniejącą w obrocie prawnym ostateczną decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. Skoro jednak organ ten rozpatrzył wniosek skarżącego merytorycznie, konieczne było uchylenie decyzji organu I instancji jako obarczonej wadą nieważności, i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalając wniesioną przez skarżącego skargę na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek jej zarzuty nie są w całości pozbawione podstaw. Zdaniem bowiem Sądu, przekonanie Wojewody Lubelskiego, że postępowanie w sprawie zwrotu ww. nieruchomości podlega umorzeniu, jako bezprzedmiotowe, jest co do zasady prawidłowe, ale organ odwoławczy błędnie wskazał przyczyny takiego stanu rzeczy. Zdaniem Sądu, sprawa rozstrzygnięta decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Chełmie z dnia [...] grudnia 1993 r., znak: [...], utrzymaną w mocy i decyzją ostateczną Wojewody Chełmskiego z dnia [...] stycznia 1994 r., znak: [...], i skontrolowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 r., sygn. akt SA/Lu 511/94 nie jest tożsama ze sprawą objętą wnioskiem skarżącego. Niewątpliwie pomiędzy sprawą objętą niniejszym postępowaniem a sprawą rozstrzygniętą decyzją ostateczną Wojewody Chełmskiego z dnia [...] stycznia 1994 r., zachodzi tożsamość przedmiotowa, albowiem obie te sprawy dotyczą tej samej nieruchomości. Zachowana jest również tożsamość podmiotowa. Wprawdzie, w aktualnie prowadzonym postępowaniu nie uczestniczyła już K.O., jednak prawa tej strony nabył w całości skarżący jako jej jedyny spadkobierca. Brak jest również podstaw by zakwestionować tożsamość stanu faktycznego obu tych spraw. Jednakże, pomiędzy sprawą rozstrzygniętą decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 1994 r. a sprawą będącą przedmiotem postępowania wszczętego na wniosek skarżącego z dnia [...] maja 2020 r., nie zachodzi tożsamość stanu prawnego. Wcześniejsza decyzja o odmowie zwrotu dawnej działki nr [...] została bowiem wydana na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r., nr 30, poz. 127 ze zm.), a dokładnie na podstawie art. 69 ust. 1 tej ustawy. Ustawa to utraciła zaś moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1998 r., tj. z datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, której przepisy stały się podstawą aktualnego wniosku skarżącego o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Okoliczność, że danej osobie odmówiono zwrotu nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie pozbawia jej możliwości wystąpienia o zwrot tej nieruchomości na podstawie art. 216 w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem w takiej sytuacji nie zachodzi stan rzeczy osądzonej. W związku z powyższym, Sąd I instancji nie zgodził się z oceną organu odwoławczego, jakoby merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżącego z dnia 14 maja 2020 r. o zwrot działki nr [...] było niedopuszczalne ze względu na powagę rzeczy osądzonej (res iudicata) wywołaną decyzją ostateczną Wojewody Chełmskiego z dnia [...] stycznia 1994 r., skoro pomiędzy tymi sprawami nie zachodzi pełna tożsamość wskutek zmiany stanu prawnego. Sąd uznał przy tym, że wadliwość tej oceny pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, albowiem rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest zasadne z innych względów. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza bowiem ustalenia organu I instancji, że objęta wnioskiem skarżącego działka nr [...] (dawna działka nr [...]), nie została wywłaszczona pod realizację celu publicznego, lecz jej wywłaszczenia dokonano w istocie na żądanie jej ówczesnych współwłaścicieli, którzy domagali się tego w związku z wywłaszczeniem pod budowę ul. [...] pozostałej części dawnej działki nr [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia nr [...]. Podstawą jej wywłaszczenia był obowiązujący wówczas przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Sąd wskazał, że z uwagi na powyższe, nieruchomość ta nie może być przedmiotem roszczenia o zwrot zgłoszonego w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie bowiem z art. 216 ust. 1 tej, przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (dot. zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, w tym art. 136 ust. 3 i art. 137) stosuje się odpowiednio m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. W katalogu podstaw prawnych nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, które mogą być poddane przewidzianej w ustawie o gospodarce nieruchomościami procedurze zwrotu na rzecz byłych właścicieli i ich spadkobierców, ustawodawca nie wskazał zatem art. 5 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Do nieruchomości nabytych na podstawie tego przepisu nie odnosi się również art. 216 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność ta czyniła postępowanie wszczęte na skutek żądania skarżącego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając: 1. naruszenie przez niezastosowanie przepisu postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1a i 1c p.p.s.a. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. przez aprobatę umorzenia postępowania przez organ II Instancji, pomimo że postępowanie nie było i nie jest bezprzedmiotowe, bowiem spadkobiercom byłych właścicieli przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wykorzystanej na inny cel niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 1 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344 z późn. zm.) przez bezpodstawne przyjęcie, że zwrotowi nie podlega objęta wnioskiem w sprawie niniejszej część nieruchomości wywłaszczonej użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu w sytuacji, kiedy zgodnie z treścią decyzji I Zastępcy Naczelnika Miasta Chełma z dnia [...] maja 1975 r., znak: [...], cała nieruchomość została wywłaszczona z przeznaczeniem pod budowę II etapu ulicy Nowoprojektowanej i na podstawie art. 1, art. 2 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 84 z póżn. zm.), a nie na podstawie art. 5 tej ustawy. Zarzucając powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi zgodnie z wnioskiem, na podstawie art. 188 p.p.s.a. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., a także o zasądzenie od organu administracji kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie zaś z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że brak było podstaw do umorzenia, jako bezprzedmiotowego, postępowania w niniejszej sprawie, z uwagi na to, że objęta wnioskiem skarżącego o zwrot działka nr [...] o powierzchni 986 m2 położona przy ul. [...] w Chełmie była już przedmiotem postępowania. Zgodnie z dyspozycją art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego z przyczyn przedmiotowych należy niewątpliwie zaliczyć fakt istnienia w obiegu prawnym ostatecznej decyzji wydanej w tożsamej sprawie. Tożsamość spraw, tj. tożsamość sprawy, która została zakończona wydaniem decyzji ostatecznej oraz sprawy objętej wnioskiem o wszczęcie postępowania oznacza, że w obu tych sprawach musi zaistnieć tożsamość podmiotowa - występują te same strony w obu sprawach, jak i przedmiotowa - sprawa dotyczy tego samego przedmiotu. Jest to rozumiane jako tożsamość żądania w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym - przy czym ten ostatni warunek dotyczy regulacji prawnej, na podstawie której decyzję wydano, a która to regulacja wpływa lub może wpływać na zasadność roszczenia zgłoszonego na nowo. W razie zaistnienia takiego stanu rzeczy, tj. ustalenia, że postępowanie które zostało wszczęte na wniosek strony lub z urzędu było już przedmiotem rozstrzygnięcia organu decyzją ostateczną w niezmiennym stanie prawnym, obliguje organ do umorzenia wszczętego postępowania (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 3648/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie bezsporne było, że decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Chełmie z [...] grudnia 1993 r. odmówiono zwrotu działki o dawnym nr [...] na rzecz spadkobierców A.O.: K.O., T.O., M.O. i T.D. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Chełmskiego z dnia [...] stycznia 1994 r. a Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 r., sygn. akt SA/Lu 511/94, oddalił skargę wniesioną na tą decyzję. W skardze kasacyjnej nie zostało zakwestionowane stwierdzenie Sądu I instancji, że pomiędzy sprawą rozstrzygniętą tymi decyzjami a sprawą będącą przedmiotem niniejszego postępowania, nie zachodzi tożsamość stanu prawnego. Decyzja z dnia [...] stycznia 1994 r. i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] grudnia 1993 r. wydane zostały na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r., nr 30, poz. 127 ze zm.). Jednakże, z dniem 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.), która zastąpiła ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Procedowany w niniejszej sprawie wniosek skarżącego z dnia 14 maja 2020 r. złożony został w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie zachodzi zaś stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. 1 i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2001 r., sygn. III RN 116/00, publ. OSNP 2001/22/656). W świetle ugruntowanego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego uchylenie ustawy z 1985 r., a przez to utrata mocy przepisu art. 69 ust. 1, i wprowadzenie w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami kryteriów, których spełnienie warunkuje możliwość stwierdzenia zbędności spowodowało, że wskutek zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 1998 r. powstała możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego (zob. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. I OSK 1035/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niewątpliwie decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia 19 czerwca 2023 r. została wydana z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a., które powinno doprowadzić do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Tymczasem, Sąd I instancji zaakceptował rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2023 r. uznając, że postępowanie i tak zasługiwało na umorzenie, albowiem objęta złożonym w niniejszej sprawie wnioskiem skarżącego działka nr [...] (dawna działka nr [...]) nie została wywłaszczona pod realizację na niej celu publicznego, lecz jej wywłaszczenia dokonano na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm.). Okoliczność ta nie stanowiła zaś przedmiotu ustaleń i oceny Wojewody Lubelskiego orzekającego w niniejszej sprawie. Zauważyć zaś należy, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w administracyjnym toku postępowania, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. Sąd nie może zastąpić organu w rozstrzyganiu sprawy, gdyż sądowoadministracyjne środki kontroli legalności jego działania nie dopuszczają, nie przewidują i nie określają umocowania dla sądu do rozstrzygania, w miejsce organu, tego jaka była przyczyna faktyczna i prawna wydania zaskarżonej decyzji, bez uprzedniego zajęcia stanowiska przez organ, ze stosownym uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym to organy administracji publicznej zobowiązane są, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Na nich spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Sądy administracyjne kontrolują natomiast wyłącznie to, czy proces ten odbył się zgodnie z prawem. W świetle bowiem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Sąd nie może zaś zastąpić organu w kompleksowym, rzetelnym rozpatrzeniu sprawy oraz argumentów i twierdzeń strony podniesionych w pismach składanych w toku postępowania oraz w odwołaniu. Takie działanie przeczyłoby istocie postępowania administracyjnego i prawu strony do rozpoznania sprawy w jej toku z dochowaniem dwuinstancyjności. Dlatego też, za zasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Jednocześnie, z uwagi na przedstawioną argumentację, przedwczesny okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez błędne zastosowanie art. 136 ust. 1 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 1, art. 2, art. 14 i art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, jako że przepisów tych w ogóle nie stosował organ, wydając zaskarżoną decyzję. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy a sprawę dostatecznie wyjaśnioną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewoda uwzględni przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę prawną, stosownie do treści art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.