I OSK 802/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1213/23 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ŚR.1268.574.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1213/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "Sąd I instancji") w sprawie ze skargi A. M. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "Skarżący kasacyjnie") z 6 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ŚR.1268.574.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza K. z dnia 15 maja 2023 r. nr ŚR.5212.M.51.B.2023.ŚP. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną decyzją z 6 czerwca 2023 r. Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej od decyzji Burmistrza K. (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z 15 maja 2023 r. nr ŚR.5212.M.51.B.2023.ŚP w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania w sprawie wynika, że Skarżąca zwróciła się do Burmistrza o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, organ I instancji odwoływał się do art. 17 ust 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. – o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r"), wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy, gdy niepełnosprawność podopiecznego powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później do ukończenia 25 roku życia. Ponieważ z treści orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącej nie da się ustalić kiedy powstała ta niepełnosprawność, organ uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Odwołał się również do kwestii pozostawania podopiecznej Skarżącej w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, stwierdzając że obie wymienione przesłanki uniemożliwiają przyznanie Skarżącej świadczenia opiekuńczego. W odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżąca wniosła o jej uchylenie, stwierdzając, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że składa wniosek o kontynuację świadczenia przyznanego jej wcześniej, na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności matki, wydanego na czas określony, na takim samym stanie faktycznym i prawnym jak ten, kiedy otrzymała je poprzednio i odwołała się przy tym do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Poinformowała, że opiekuje się jednocześnie ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, gdyż sam wymaga pomocy przy wstawaniu czy zmianie pozycji. Ma też szereg schorzeń: cukrzycę, problemy z układem moczowym, oddechowo- krążeniowym. Nie jest w stanie sprawować opieki nad inną osobą. Skarżąca opisała też zakres czynności wykonywanych przy rodzicach, z którego wynika, że pomaga im przy wszystkich czynnościach życiowych. Opisaną na wstępie decyzją z 6 czerwca 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, powołując się na jedną tylko przesłankę negatywną uniemożlwiającą przyznanie przedmiotowego świadczenia. W ocenie Kolegium fakt, że matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z ojcem Skarżącej, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, w obliczu argumentów wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21 nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Skarżąca nie jest bowiem osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do alimentacji wobec matki – jest nią mąż matki a ojciec Skarżącej, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wyklucza to Skarżącą z kręgu osób uprawnionych do uzyskania wnioskowanego świadczenia, jako osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca. Na rozprawie w dniu 20 lutego 2023 r. - Sąd I instancji, działając na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), dopuścił dowód z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą do sprawy tj. zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu zdrowia ojca Skarżącej oraz orzeczenia o zaliczeniu ojca Skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1213/23 – Sąd I instancji orzekł na wstępie. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w sprawie nie ma sporu co do tego, że podopieczna jest osobą wymagającą opieki, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekę nad nią sprawuje w należyty sposób Skarżąca, która z tego powodu zrezygnowała z pracy. Na obecnym etapie nie ma również wątpliwości, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia jest data powstania tej niepełnosprawności. Kwestię tą należycie uzasadniło Kolegium powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/17. Zdaniem Sądu I instancji, spór w sprawie sprowadzał się od ustalenia przez Kolegium negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. faktu, że żyje ojciec Skarżącej, mąż matki, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej Sąd I instancji podał, że małżonek należy do pierwszej grupy osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie przy życiu małżonka i brak legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozbawia osoby spokrewnione w dalszym stopniu, w tym przypadku Skarżącą, jako córkę, prawa ubiegania się o przyznanie tego świadczenia. Sąd I instancji dodał, że zgodzić należy się z Kolegium, że w dacie wydania decyzji przez ten organ tj. 6 czerwca 2023 r. ta negatywna przesłanka istniała. Po wydaniu decyzji przez Kolegium, a przed jej doręczeniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca przedłożyła do akt sprawy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 20 lipca 2023 r. nr PZO.6431.743.2023 zaliczające jej ojca do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności. W orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 czerwca 2023 r. Dalej Sąd I instancji podał, że orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym mowa w art. 133 § 1 p.p.s.a. oznacza, że Sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Dodał jednak, że przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. przewidział możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodów uzupełniających. Z przedłożonego do akt postępowania sądowoadministracyjnego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że ojciec Skarżącej aktualnie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu I instancji, potwierdziły się w związku z tym podnoszone przez Skarżącą w toku postępowania administracyjnego okoliczności złego stanu zdrowia ojca, który ze względu na wiek i liczne schorzenia, nie jest w stanie podjąć się opieki nad matką. Sąd I instancji następnie podał, że zwrócić należy uwagę na to, że na organach administracji publicznej z mocy art. 9 k.p.a. spoczywa obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwanie nad tym aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu ustawa nakłada na organy obowiązek udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Dodatkowo Sąd I instancji podał, że na podstawie art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. ustawodawca przewidział, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 k.p.a. mają również zastosowanie. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Zdaniem Sądu I instancji, organy obu instancji prowadzące postępowanie w sprawie, nie wywiązały się należycie z opisanych wyżej obowiązków. Skierowane do Skarżącej przez organ I instancji zawiadomienie w trybie art. 79 a k.p.a. sprowadzało się w zasadzie do powtórzenia treści przepisów, a dodatkowo mogło być mylące z uwagi na wskazanie przez organ przesłanki wieku powstania niepełnosprawności, jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. Mogło to wywołać u Skarżącej mylne przekonanie, że nie jest w stanie sprostać przesłankom przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu I instancji, Kolegium całkowicie pominęło przedmiotowe zawiadomienie. Tymczasem z okoliczności sprawy wynikało w sposób bezsprzeczny, że jedyną przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było właśnie brak legitymowana się przez ojca Skarżącej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak się wydaje, dopiero wyraźne wybrzmienie tego w decyzji Kolegium skłoniło Skarżącą do podjęcia działań celem usunięcia tej negatywnej przesłanki, czego dowodem jest przedłożone przed tutejszym Sądem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności. Następnie Sąd I instancji podał, że opisaną wyżej prawidłową praktykę zawiadamiania stron daje się zaobserwować w postępowaniu organów, w sprawach o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu wnioskowanego świadczenia z innym konkurencyjnym świadczeniem. W takiej sytuacji, organy prawidłowo zwracają się do wnioskodawców o przedłożenie decyzji o zawieszeniu prawa do pobierania takiego konkurencyjnego świadczenia, czy to renty, emerytury czy np. rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego i dopiero po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu wydają decyzję negatywną. Tego w przedmiotowej sprawie zabrakło, pomimo zaistnienia okoliczności, które powinny były skłonić organy do takiego działania. Sąd I instancji podał także, że z akt sprawy wynikało, że Skarżąca sprawuje opiekę nad dwójką niepełnosprawnych rodziców, przy czym tylko w stosunku do jednego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, podczas gdy drugi z rodziców legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stanie niepełnosprawności, ale jego stan także kwalifikował się do wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nieświadoma prawdopodobnie konsekwencji tego stanu rzeczy, nie występowała o wydanie takiego orzeczenia względem ojca, podnosząc jedynie argumenty o złym stanie zdrowia ojca, jego podeszłym wieku, spowodowanej wiekiem znacznej niedołężności (brak możliwości samodzielnego podniesienia się) i obciążających go chorób, gdyż zgodnie z doświadczeniem wynikającym z poprzedniego postępowania w tożsamej sprawie, miała prawo uważać, że okoliczności, które uznane zostały za wystarczające dla przyznania wnioskowanego świadczenia w poprzednim postępowaniu – będą wystarczające również w kolejnym. Sąd I instancji dodał, że w sytuacji, gdy organy orzekające w sprawie, a zwłaszcza Kolegium, prawidłowo identyfikujący pozytywne i negatywne przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia, świadome konieczności odstąpienia od dotychczasowej praktyki orzeczniczej - procedując w stanie faktycznym, pozwalającym na powzięcie wątpliwości, co do rzeczywistego stopnia niepełnosprawności ojca Skarżącej, winny były skierować Skarżącą na drogę właściwego postępowania przed organami orzekającymi w tym przedmiocie. W świetle powyższego, w ocenie Sądu I instancji, brak aktywności ze strony organów w tym zakresie, spowodował w konsekwencji wydanie niekorzystnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia. Doszło w ten sposób do naruszenia zarówno wskazanych przepisów art. 9, 79a § 1, jak też art. 8, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Końcowo Sąd I instancji podał, że bez wpływu, na powyższą ocenę, pozostaje figurująca w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności data stwierdzenia stopnia niepełnosprawności, przypadająca na datę złożenia wniosku, co odpowiada treści § 14 ust. 6 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r., poz. 8574), zgodnie z którym jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu. Tak samo jak nie jest istotna, dla oceny zasadności wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, data powstania niepełnosprawności podopiecznego, co wynika z powołanego przez Kolegium wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tak również data ta nie będzie istotna da oceny legitymowania się przez osobę z pierwszej grupy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, takim orzeczeniem. Zdaniem Sądu I instancji, istotna natomiast będzie data wydania tego orzeczenia. Z tą data przestaje bowiem istnieć negatywna przesłanka przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji zwrócił również uwagę na to, że od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), które w zasadniczy sposób zmieniły dotychczasowe warunki przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Niemniej jednak na podstawie art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie: 1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 106 § 3, art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 9 i 79a k.p.a. jak i też art. 8, 77 § 1 i 80 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż organy administracyjne zachowały się pasywnie w procesie rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, w sytuacji gdy jej stan faktyczny i prawny był dostatecznie ustalony, wyjaśniony i pozwalał na wydanie spornego rozstrzygnięcia, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd l instancji dyspozycji art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a; 2. prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, iż wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 1 i ust 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. okoliczność, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a limine nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia innym osobom zobowiązanym do alimentacji, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Wobec powyższego Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosło o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekło się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżące kasacyjnie Kolegium zrzekło się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstaw. Natomiast w związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2658/15; 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 614/22, źródło CBOSA). Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 oraz 1a u.ś.r. ( w dacie obowiązującym na dzień wydania przedmiotowych decyzji obu organów administracyjnych) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a także wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie (zob. art. 617 oraz art. 128 i n. ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2020, poz. 1359, dalej: "k.r.o."). Z art. 132 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z takim stanem faktycznym nie mamy jednak do czynienia w przedmiotowej sprawie. Z akt sprawy wynika, iż pierwszym zobowiązanym do sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą tj. H. N. winien być jej małżonek — M. N., chyba że legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takiego orzeczenia jednak Skarżąca do akt sprawy - w dacie wydania decyzji przez oba organy administracyjne - nie przedstawiła, a akta sprawy potwierdzają, że współmałżonek osoby niepełnosprawnej (M. N.) uzyskał go na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (por. data orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 20 lipca 2023r. znak: PZO.6431.743.2023 dla M. N.). Ponadto należy wskazać, iż w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów na posiedzeniu jawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej (sygn. akt I OPS 2/22), po rozpoznaniu wniosku RPO, podjął następującą uchwałę: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. - dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych". Tym samym przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Bezsporne jest, że między małżonkami istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Zatem małżonek jest zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności. Dopiero w sytuacji, gdy legitymuje się o orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym obowiązek ten przechodzi na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności. Pomimo tego, że Skarżąca A. M. jest osobą spokrewnioną z H. N. w linii prostej, tj. jest jej zstępną i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, jednak nie jest osobą, na której ów obowiązek ciążył w pierwszym stopniu. Niewątpliwie w dacie wydania zaskarżonej decyzji, bowiem tą osobą był małżonek H. N. – M. N. a nie Skarżąca. Tym samym Sąd I instancji niezasadnie przyjął, że organy uchybiły przepisom art. 8, art. 9, art. 77 § 1, 79a § 1, i 80 k.p.a. Ponadto należy wskazać, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd ma możliwość przeprowadzić - jako uzupełniający - tylko dowód z dokumentu. Sąd I instancji niezasadne zastosował art. 106 § 3 p.p.s.a. i przeprowadził dowód z orzeczenia o niepełnosprawności M. N. znacznym stopniu znacznym stopniu. Uzupełniające postępowanie dowodowe w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątku. Zakres postępowania dowodowego określony w art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania przez organy administracji publicznej norm prawa do określonego stanu faktycznego. Co istotne w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które prowadziłyby do nowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie administracyjnej albo kontynuowania postępowania dowodowego prowadzonego przez organy. Co do zasady dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Organ odwoławczy, na datę wydania przedmiotowej decyzji, nie dysponował orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności M. N. i orzekał na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.