I OSK 797/24

Dnia 4 kwietnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 511/23 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z 15 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 511/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił swój wcześniejszy wyrok z 19 września 2023 r. i oddalił skargę M.L. (dalej: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z [...] maja 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Sąd Wojewódzki stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, iż dochód rodziny skarżącego przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Kluczowe dla ustalenia dochodu było wliczenie do niego niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz kwoty uznanej za alimenty, akceptując wliczenie Kindergeld do dochodu. Ponadto, Sąd I instancji uznał, że sytuacja skarżącego, mimo trudności, nie wypełniała znamion "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej u.p.s.). 2. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: - przepisów prawa materialnego wskazując na błędną wykładnię art. 8 ust. 4 u.p.s. i błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że niemieckie świadczenie Kindergeld nie jest świadczeniem tego samego rodzaju co świadczenie wychowawcze (tzw. "500+") lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. i nie jest tożsame z polskimi świadczeniami rodzinnymi. Podkreślono, że świadczenia te są tożsame i służą tym samym celom, a ich odmienne traktowanie prowadzi do dyskryminacji. Skarżący optował za wykładnią celowościową art. 8 ust. 4 u.p.s., aby zapewnić równe traktowanie obywateli; - przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej K.p.a.), poprzez dokonanie niewłaściwej subsumcji przepisów i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie charakteru świadczenia Kindergeld w porównaniu do świadczeń wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s.. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie decyzji organów pierwszej i drugiej instancji i przyznanie świadczenia zgodnie z wnioskiem; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Białymstoku do ponownego rozpatrzenia. Wniesiono także o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., zwanej dalej: "ppsa"), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 ppsa. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a.) jest nieuzasadniony. Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy administracji oraz uzasadnił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i zgodny z przepisami prawa. Wbrew twierdzeniom skarżącego, WSA w Białymstoku, oddalając skargę, uznał, że organy administracji zgromadziły materiał dowodowy w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Oznacza to, że Sąd uznał, iż uzasadnienie decyzji organów było wystarczające, aby wyjaśnić zasadność podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności Sąd I instancji odniósł się do kwestii charakteru niemieckiego świadczenia Kindergeld, co pozwoliło mu na ocenę, czy wliczenie tego świadczenia do dochodu było zasadne. Twierdzenia skargi kasacyjnej stanowią w tym zakresie jedynie niedopuszczalną polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów, a skarżący nie wykazał, aby Sąd I instancji zaakceptował ustalenia poczynione z rażącym naruszeniem prawa. Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do zastępowania Sądu I instancji w ocenie zebranego materiału dowodowego czy też w samodzielnym ustalaniu stanu faktycznego. Zatem, stan faktyczny sprawy, na którym oparł się Sąd I instancji w wyroku z 15 grudnia 2023 r., nie został skutecznie podważony. Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 4 u.p.s., również jest chybiony. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. zawiera zamknięty katalog świadczeń, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznawanych świadczeń z pomocy społecznej. Jest to katalog wyjątków, który powinien być interpretowany ściśle. Oznacza to, że tylko te świadczenia, które zostały w nim enumeratywnie wymienione, mogą zostać wyłączone z dochodu. W katalogu tym, w punkcie 7, wymienione jest świadczenie wychowawcze (tzw. "500+"). Niemieckie świadczenie Kindergeld, mimo że jego cel może być zbliżony do świadczenia wychowawczego, nie zostało wprost wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. jako świadczenie podlegające wyłączeniu z dochodu. Argument skarżącego, że Kindergeld jest tożsame z "500+" i służy tym samym celom, a zatem powinno być traktowane jednakowo, opiera się na wykładni rozszerzającej przepisu o charakterze wyjątkowym, co jest niezgodne z zasadami interpretacji prawa. Wykładnia literalna art. 8 ust. 4 u.p.s. jest w tym przypadku uzasadniona, ponieważ chodzi o precyzyjne ustalenie kryterium dochodowego dla dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Przyjęcie odmiennej interpretacji, która arbitralnie rozszerzałaby katalog wyłączeń, prowadziłoby do niepewności prawa i mogłoby naruszać zasadę równości wobec prawa w stosunku do osób otrzymujących inne, niewymienione świadczenia, które również służą zaspokajaniu potrzeb rodziny, ale są wliczane do dochodu. W konsekwencji, z wyżej przedstawionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów pomieszczonych w skardze kasacyjnej - zarówno zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego "poprzez błędną wykładnię art. 8 ust. 4 u.p.s. polegającą na przyjęciu, że niemieckie świadczenie Kindergeld nie jest świadczeniem tego samego rodzaju, co świadczenie wychowawcze lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. i nie jest tożsame z polskimi świadczeniami rodzinnymi. Taka wykładnia art. 8 ust. 4 u.p.s. jest zgodna z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą katalog zawarty w tym przepisie ma charakter zamknięty (Wyroki NSA z 19 czerwca 2024 r., I OSK 1227/23, 9 lipca 2024 r., II GSK 791/24, 7 lutego 2025 r., I OSK 380/24). Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wobec tego, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia, skarga kasacyjna na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zasadą jest bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga o kosztach postępowania tylko pomiędzy stronami. W pozostałym zakresie stosowny wniosek powinien być skierowany do właściwego w sprawie wojewódzkiego sądu administracyjnego.