I OSK 737/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 927/24 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 marca 2024 r. nr SKO-NP-4115-501/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z dnia 20 listopada 2023 r. znak: BWR.8252.51.2023 nr dec/2851/2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz B. W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 927/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji"), oddalił skargę B. W. (dalej: "Skarżący", "Skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (dalej: "Kolegium") z 20 marca 2024 r. nr SKO-NP-4115-501/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 20 marca 2024 r. nr SKO-NP-4115-501/23 Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z 20 listopada 2023 r. znak: BWR.8252.51.2023 nr dec/2851/2023 o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 20 listopada 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu I instancji brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka Skarżącego legitymuje się bowiem orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym 5 września 2023 r., a ustalony znaczny stopień datuje się od 2 sierpnia 2023 r. Jednocześnie jak wynika z akt sprawy, co najmniej od 2022 r. Skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, nie był zarejestrowany w Urzędzie Pracy, więc był bierny zawodowo. Zdaniem organu I instancji, w takim przypadku nie jest zatem możliwe spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niepełnosprawność matki. Ponadto organ I instancji wskazał, że Skarżący nie jest jedyną osoba zobowiązaną do alimentacji na rzecz matki, gdyż ma ona jeszcze 5-cioro pełnoletnich dzieci, zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji względem niej. Organ stwierdził, że okoliczności takie jak praca zawodowa, jak i to, że osoba zobowiązana do alimentacji nie zamieszkuje z osobą niepełnosprawną oraz fakt posiadania własnej rodziny nie powoduje, że ustaje obowiązek alimentacyjny. Obowiązek taki nie musi bowiem polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W sytuacji, gdy obowiązek ten obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te mogą się stosownie podzielić wykonaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich i wymagało to rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, a wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący. Kolegium decyzją z dnia 20 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż Skarżący prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką, jej konkubentem oraz młodszym bratem J. i siostrą N. Skarżący oświadczył, że nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Ponadto wnioskodawca poinformował, że stan zdrowia jego matki uległ pogorszeniu i pozostaje ona w stałym leczeniu onkologicznym, ortopedycznym i dermatologicznym. Matka Skarżącego ma całkowity zanik mięśni podudzia prawej nogi i uszkodzenie nerwów rdzenia kręgowego kręgosłupa. Wymaga ona stałej opieki, regularnej pomocy i wsparcia osoby drugiej. Wymaga nadzoru i obecności innej osoby w codziennym funkcjonowaniu, wykonywaniu czynności dnia codziennego i codziennej egzystencji. Skarżący oświadczył, że sprawuje nad matką stałą opiekę w ciągu dnia. Czynności, które wykonuje zajmują mu do 12 godzin dziennie. Robi zakupy, rozwiesza pranie, szykuje opał i ogrzewa mieszkanie, pali w kominku, wykupuje leki, przygotowuje posiłki, chodzi z matką do lekarza, wynajmuje samochód, którym wozi matkę do specjalistów. Opłaca rachunki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przygotować małoletnie rodzeństwo do szkoły, smaruje matkę maściami, dokonuje zabiegów w celu leczenia łuszczycy, gromadzi i składa opał przed okresem grzewczym, zajmuje się oporządzaniem ogródka. Oświadczył, że czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne, które wykonuje, utrudniają podjęcie mu zatrudnienia. Małoletnie rodzeństwo Skarżącego nie jest w stanie opiekować się matką. Najstarsza siostra S. zamieszkuje w [...], pracuje zawodowo i nie jest w stanie opiekować się matką - tylko doraźnie zawozi ją do lekarza. Brat M. również pracuje zawodowo, ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, pracuje na zmiany przez 12 godzin dziennie i nie jest w stanie opiekować się matką. Siostra K. zamieszkuje w [...], również pracuje i nie jest w stanie opiekować się matką. Brat D. pracuje na wyjazdach, a brat L. pracuje za granicą - nie są w stanie zapewnić matce opieki. Żadne z rodzeństwa nie jest w stanie opiekować się ani zapewnić usług w celu zapewnienia opieki matce. W ocenie Kolegium, wykazany przez odwołującego zakres opieki, który wynika z treści wywiadu środowiskowego jak i ten wynikający ze szczegółowo rozpisanego harmonogramu czynności wykonywanych w ciągu dnia nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że czynności takie jak: pomoc w ubieraniu, przygotowanie posiłków, podanie leków dwa razy dziennie, mierzenie ciśnienia dwa razy dziennie, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, palenie w piecu, pomoc przy kąpieli, opłacanie rachunków, organizowanie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Opisane wyżej czynności to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Większość tych czynności odwołujący wykonuje nie tylko specjalnie dla matki, ale także dla siebie, co wynika choćby z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem Kolegium, z powyższego wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką, która nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą i pampersowaną) i niekontaktową, a więc jest w stanie przez cześć dnia samodzielnie bytować pozwala na takie zorganizowanie opieki w postaci np. usług opiekuńczych i przy współudziale pozostałego pełnoletniego rodzeństwa aby Skarżący nie musiał rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie istotne jest również to, że Skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem jest jeszcze pięć pełnoletnich osób zobowiązanych do współudziału w opiece nad ich niepełnosprawną matką (rodzeństwo Skarżącego). Kolegium stwierdziło, że okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy bowiem do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Zdaniem Kolegium, okoliczność taka jak miejsce zamieszkania rodzeństwa nie jest obiektywną okolicznością i przyczyną uniemożliwiającą zorganizowanie przy ich współuczestnictwie opieki nad niepełnosprawną matką, tak aby Skarżący jak i żadne z nich nie musiało rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium dodało, że do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo Skarżącego nie jest w stanie wspomóc go w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Kolegium wskazało, iż również obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Kolegium zauważyło przy tym, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Kolegium uznało zatem, że skoro obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną, stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w ww. sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. Skarżący zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez jego rodzeństwo (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co on są zobowiązane do alimentacji względem matki. Nadto - w ocenie Kolegium - brak jest związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, a koniecznością objęcia przez wnioskodawcę matki pomocą. Jak wskazał organ l instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Skarżący nie podejmuje zatrudnienia co najmniej od 2022 r., a więc w okresie kiedy jego matka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym nie istniała konieczność objęcia ją stałą lub długotrwałą opieką w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu Kolegium wskazało, iż nie kwestionuje faktu, że Skarżący sprawuje opiekę nad matką, ale jest do tego zobowiązany nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki. Niemniej jednak fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez Skarżącego tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jego stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniósł Skarżący. Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 927/24 – Sąd I instancji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), oddalił wniesioną skargę. Na wstępie Sąd I instancji podał, że z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także wobec faktu, że Skarżący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 27 września 2023 r., na gruncie niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że Skarżący opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jak wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 5 września 2023 r. ustalony u matki Skarżącego znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2023 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od 10-go roku życia. W treści orzeczenia stwierdzono także, że matka Skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na okres do dnia 30 września 2026 r. z uwagi na możliwość poprawy stanu zdrowia osoby badanej. Dalej Sąd I instancji podał, że nie jest również sporny zakres opieki Skarżącego nad matką, a także stan zdrowia jego matki, którego organy nie kwestionują. Jak wynika z treści przeprowadzonego 12 października 2023 r. wywiadu środowiskowego matka Skarżącego pozostaje w stałym leczeniu onkologicznym, ortopedycznym i dermatologicznym. Ma całkowity zanik mięśni podudzia prawej nogi i uszkodzenie nerwów rdzenia kręgowego kręgosłupa. Skarżący robi zakupy, rozwiesza pranie, szykuje opał i ogrzewa mieszkanie, pali w kominku, wykupuje leki, przygotowuje posiłki, chodzi z matką do lekarza, wynajmuje samochód, którym wozi matkę do specjalistów. Opłaca także rachunki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przygotować małoletnie rodzeństwo do szkoły, smaruje matkę maściami, dokonuje zabiegów w celu leczenia łuszczycy, gromadzi i składa opał przed okresem grzewczym, zajmuje się oporządzaniem ogródka. Skarżący oświadczył, że sprawuje nad matką stałą opiekę w ciągu dnia, a czynności, które wykonuje zajmują mu do 12 godzin dziennie. Zdaniem Sądu I instancji, sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia Skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W przedmiotowej sprawie organy odmówiły Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez niego opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący od 2022 r. nie podejmował zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Tym samym niepełnosprawność matki Skarżącego nie stanowiła podstawy do rezygnacji przez niego z pracy. Jeżeli natomiast chodzi o niepodejmowanie przez Skarżącego pracy to, zdaniem Sądu I instancji, niepełnosprawność jego matki również nie ma na to wpływu. Jak to już bowiem zostało powyżej wskazane opieka Skarżącego nad matką polega na robieniu zakupów, rozwieszaniu pranie, ogrzewaniu mieszkania, wykupywaniu leków, przygotowywaniu posiłków, umawianiu wizyt i chodzeniu z matką do lekarza, opłacaniu rachunków, pomaganiu w przygotowaniu małoletniego rodzeństwa do szkoły, czy też smarowaniu matki maściami, dokonywaniu zabiegów w celu leczenia łuszczycy, gromadzeniu i składowaniu opału oraz zajmowaniu się ogródkiem. Sąd I instancji podał następnie, że w pełni podziela stanowisko organu, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana również przez osoby pracujące w każdej rodzinie, której członkiem jest niepełnosprawna osoba lub małoletni, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Część z tych czynności (np.: kontakt z lekarzem, gromadzenie opału, zajmowanie się ogródkiem, opłacanie rachunków) nie jest wykonywanych codziennie. Z akt sprawy nie wynika by matka Skarżącego była osobą leżącą, czy też by wymagała pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, spożywaniu posiłków oraz ubieraniu/rozbieraniu. Czynności wykonywane przez Skarżącego nie są zatem czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu, bowiem nie są czasochłonne i przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy. Poza tym należy zauważyć, że razem ze Skarżącym, jego matką i małoletnim rodzeństwem mieszka jeszcze partner matki. Z akt sprawy nie wynika by partner matki pracował – z wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina Skarżącego utrzymuje się z renty matki Skarżącego, zasiłków pielęgnacyjnych, rodzinnych, świadczeń 500+ i świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez partnera matki na małoletniego syna J. Nic zatem nie stoi na przeszkodzie by partner matki pomagał jej w ciągu dnia, gdy Skarżący będzie w pracy tym bardziej, że nie jest ona osobą leżącą. Prawidłowo zatem, w ocenie Sądu I instancji, organ stwierdził, że zakres i rodzaj sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji nie ma podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez Skarżącego. Ponadto na marginesie Sąd I instancji podał, że matka Skarżącego ma jeszcze pięcioro innych pełnoletnich dzieci, które są zobowiązane do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy; b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego. 2. prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; b) art. 151 p.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniósł o zasądzanie kosztów postępowania oraz zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W środku zaskarżenia sformułowano zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Rozstrzygnięcia również wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy ze Skarżącym kasacyjnie, że jego matka – jako osoba pozostająca na leczeniu onkologicznym, ortopedycznym i dermatologicznym, mająca całkowity zanik mięśni podudzia prawej nogi i uszkodzenie nerwów rdzenia kręgowego kręgosłupa – nie może zostać uznana za osobę, która nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podopieczna ma 50 lat (na datę orzekania przez WSA), jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 5 września 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od 10 roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2023 r. Matka Skarżącego została uznana za osobę, której stwierdzony rodzaj uszkodzenia organizmu powoduje "konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" (orzeczenie o niepełnosprawności – k. 8/10 akt administracyjnych). W aktach sprawy znajduje się również wywiad środowiskowy z 12 października 2023 r., opisujący wykonywane przez stronę w ramach opieki nad matką czynności oraz złożone pod odpowiedzialnością karną oświadczenie wnioskodawcy z tej daty, w którym Skarżący stwierdza, m.in. że: "(...) czynności, które wykonuje uniemożliwiają mi podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy". Do akt sprawy dołączono również "czynności wykonywane podczas opieki nad T. W. (k. 8/7 akt administracyjnych), które potwierdza konieczność stałej opieki nad siostrą skarżącej i opisuje szczegółowo jej zakres. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że matka Skarżącego wymaga ona stałej opieki, regularnej pomocy i wsparcia osoby drugiej. Wymaga nadzoru i obecności innej osoby w codziennym funkcjonowaniu, wykonywaniu czynności dnia codziennego i codziennej egzystencji. Skarżący oświadczył, że sprawuje nad matką stałą opiekę w ciągu dnia. Czynności, które wykonuje zajmują mu do 12 godzin dziennie. Robi zakupy, rozwiesza pranie, szykuje opał i ogrzewa mieszkanie, pali w kominku, wykupuje leki, przygotowuje posiłki, chodzi z matką do lekarza, wynajmuje samochód, którym wozi matkę do specjalistów. Opłaca rachunki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przygotować małoletnie rodzeństwo do szkoły, smaruje matkę maściami, dokonuje zabiegów w celu leczenia łuszczycy, gromadzi i składa opał przed okresem grzewczym. Większość czynności opiekuńczych wykonywanych jest przez wnioskodawcę codziennie lub klika razy dziennie – co wynika tak z wywiadu środowiskowego, jak i ze złożonych w sprawie oświadczeń – stan ten nie jest kwestionowany przez organy. Twierdzenia ww. wywiadu, treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz złożonych do akt sprawy oświadczeń, jednoznacznie wskazują na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska Sądu I instancji oraz organów, odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika bowiem, że podopieczna ze względu na stan zdrowia i typ schorzenia, wymaga całodobowej opieki oraz obecności osoby, która będzie stale w pobliżu, gotowa do stałego świadczenia pomocy. Wobec tego pozbawione podstaw i zaskakujące dla Sądu kasacyjnego jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu Sądu Wojewódzkiego, że "...większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana również przez osoby pracujące w każdej rodzinie, której członkiem jest niepełnosprawna osoba lub małoletni, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego". Częstotliwość z jaką Skarżący pomaga matce w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez niego pracy. Bez znaczenia przy tym jest uprzednie zakończenie przez wnioskodawcę zatrudnienia. W analizowanej bowiem aktualnie sprawie, organy i następnie Sąd Wojewódzki miały za zadanie dokonać walidacji spełnienia warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do opieki sprawowanej przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez WSA i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W ocenie Sądu kasacyjnego aktualna sytuacja zawodowa Skarżącego, jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jego matki, a więc również zakresem faktycznej opieki, który zależy bezpośrednio od kondycji podopiecznej. Nieuprawnione w związku z tym było stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącego nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy uznać należy, że kwestionowany przez organy i Sąd I instancji związek pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i brak możliwości ponownego podjęcia aktywności zawodowej, pozostawały w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy oraz Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego skupiły się na wcześniejszej aktywności zawodowej strony oraz hipotetycznej możliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo wnioskującej, pomijając kwestie aktualne, związane z potrzebami wynikającymi z choroby podopiecznej, wyłączającą możliwość poruszania się i samodzielnego funkcjonowania. Wcześniejszy brak aktywności zawodowej nie oznacza jednak, że w zaistniałej sytuacji ma ona realną możliwość świadczenia pracy, czy podjęcia zatrudnienia w późniejszym okresie. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena całokształtu sprawy nie pozwala na przyjęcie, żeby stan zdrowia osoby podlegającej opiece był na tyle dobry, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować samodzielnie, bez wsparcia i pomocy innej osoby w wymiarze, który umożliwiałby opiekunowi równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Konsekwencją powyższego stanu jest brak faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem opieka sprawowana przez Skarżącego nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu Sądu I instancji, prezentowanego szeroko w orzecznictwie WSA w Krakowie, a postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z u.ś.r. ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: rodzeństwa). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawczynię rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22; z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa Skarżącego wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem Skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącego kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.