I OSK 629/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Joanna Skiba (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 843/24 w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 10 września 2024 r., nr SKO.82.468.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 30 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 843/24, oddalił skargę Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 10 września 2024 r., nr SKO.82.468.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną o powyższego wyroku wniósł Z. B. zaskarżając powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 p. p. s. a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 07.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed 31.12.2023 r. decyduje również wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do konkurencyjnego świadczenia rodzinnego (w niniejszej sprawie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego), podczas gdy z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika, że ewentualne uchylenie konkurencyjnego świadczenia stanowi jedynie kwestię wtórną, gdyż przy spełnieniu przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przed tą datą (co w niniejszej sprawie nie jest przez sąd kwestionowane) prawo do tego świadczenia powstaje (gdyż pojęcie "powstania prawa" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przyznania prawa" czy "ustalenia prawa"), a podmiot uprawniony posiada prawo do obu tych świadczeń, z tym że kwestia tego, które z nich będzie mu wypłacane zależy od dokonania przez niego wyboru, który w niniejszej sprawie nie został Skarżącemu umożliwiony na żadnym etapie postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 2 p. p. s. a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie w sprawie, tj. 1. art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzją naruszała art. 7, 9, 10, 77 § 1 i art. 79a § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., które to naruszenia poskutkowały niepoinformowaniem strony o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poza posiadanym przez stronę prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz niewezwaniem jej do rezygnacji z przysługującego jej prawa do konkurencyjnego zasiłku ani przez organ I ani II instancji, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno było skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a. Nadto skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak również zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w sprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Zgodnie z kolei z art. 182 § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zażądała jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszenie prawa materialnego tj. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (u.ś.w.) jak i naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 9, 10, 77 § 1 i art. 79a § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. W tym miejscu pożądane jest przypomnienie najistotniejszych elementów stanu faktycznego sprawy. Skarżący wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożył w dniu 28 grudnia 2023r., jednak na dzień złożenia wniosku nie zrezygnował z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T.B. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że wbrew przekonaniu strony skarżącej, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Powyższe stanowisko zostało zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki, który jednocześnie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona przedstawi organowi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia konkurencyjnego. Tym samym okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też jest uzależniony od terminu obowiązywania dotychczasowego świadczenia, którego pobieranie uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Uwzględniając zatem okoliczności faktyczne sprawy w nawiązaniu do regulacji art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym, wbrew oczekiwaniom skarżącego, w niniejszej sprawie nie będą miały zastosowania przepisy dotychczasowe, albowiem na dzień 31 grudnia 2023r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione wszystkie warunki do jego przyznania. Powyższe stanowisko należy uznać za zasadne z następujących powodów. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Od dnia 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 4 lit. a u.ś.w., art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał następujące brzmienie: świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zmiana, jaka nastąpiła w wyniku nowelizacji ww. przepisu względem poprzedniego stanu prawnego oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawny członek rodziny jest osobą, która ukończyła 18 rok życia. Osoby te od 1 stycznia 2024 r. zostały objęte nową formą wsparcia ze strony Państwa w postaci świadczenia wspierającego, którego celem jest udzielanie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę pomocy, służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. W powyższym zakresie należy również zwrócić uwagę na art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w u.ś.r. - przypisek Sądu) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przytoczonej wyżej regulacji wynika zatem, że warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej u.ś.w. jest ustalenie, że prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. A contrario, przepisy dotychczas regulujące przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (tj. przepisy u.ś.r.) nie znajdą zastosowania w przypadku, gdy na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego zwrot "prawo powstało" należy w kontekście omawianego art. 63 ust. 1 u.ś.w. rozumieć w ten sposób, że do dnia 31 grudnia 2023r. spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania takiego świadczenia. Zatem regulacja zawarta w powołanym art. 63 ust. 1 umożliwia przyznanie świadczenia na dotychczasowych zasadach tylko tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek o przyznanie świadczenia, spełniały wszystkie warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia, ale organy nie zdążyły go rozpoznać do dnia 31 grudnia 2023 r. Regulacja ta nie będzie zaś mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich ustawowych warunków wynikających z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "W sprawach o świadczenie(...), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r. nie jest bowiem tożsame z często w takich przypadkach stosowanym sformułowaniem "w sprawach wszczętych, a niezakończonych do dnia...". Powyższe oznacza to, że samo złożenie wniosku przed dniem zmiany stanu prawnego, nie jest w przypadku spraw o świadczenie pielęgnacyjne warunkiem wystarczającym, aby sprawa mogła być po dniu 31 grudnia 2023 r. rozpatrywana przez właściwy organ z uwzględnieniem wcześniej obowiązujących przepisów prawa. Konieczne jest bowiem, aby do tego dnia spełnione zostały wszystkie warunki do przyznania tego świadczenia, jak też brak było przesłanek negatywnych do jego przyznania, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wskazany w skardze zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 u.ś.w. należy uznać za nieuzasadniony. Z powyższych względów ewentualne wzywanie skarżącego do złożenia oświadczenia o rezygnacji z otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie miało wpływu na wynik sprawy. Wyeliminowanie negatywnej przesłanki dla otrzymania wnioskowanego świadczenia, a taką jest bezsprzecznie posiadanie prawa do świadczenia konkurencyjnego, nastąpiłoby już po wejściu w życie nowych przepisów, a więc na dzień złożenia wniosku "prawo" do świadczenia pielęgnacyjnego nie istniało. Dlatego też nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z treścią art. 193 zd. drugie p.p.s.a.