I OSK 598/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 980/23 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r. nr KOC/610/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 980/23, po rozpoznaniu skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r. nr KOC/610/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 4 stycznia 2023 r. nr 95/SP/2023 (pkt 1), a także zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Z.W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, zarzucając Sądowi I instancji: I. Na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 145 § 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej zwana "u.ś.r."), poprzez ich błędną wykładnię: - polegającą na przyjęciu, że tytuł do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wynika z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz z zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy – zgodnie z literalną treścią naruszonej normy – wynika on z rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co może polegać na rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) bądź jej niepodejmowaniu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie w niniejszym stanie faktycznym taka sytuacja nie miała miejsca, albowiem skarżący wykonywał pracę dorywczą, lecz nie był zatrudniony ani nie wykonywał innej pracy zarobkowej w wymiarze uniemożliwiającym sprawowanie opieki; - polegającą na przyjęciu, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na opiekę, której sprawowanie stanie się konieczne w przyszłości w wyniku postępów choroby osoby niepełnosprawnej, podczas gdy warunkiem przyznania świadczenia jest sprawowanie stałej i długotrwałej opieki przez wnioskodawcę w chwili wydania decyzji rozstrzygającej o prawie do świadczenia; - polegającą na przyjęciu, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz sporadycznie wykonywane czynności opiekuńcze stanowią opiekę uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy czynności te w całości mieszczą się w treści obowiązku alimentacyjnego obciążającego skarżącego wobec niepełnosprawnej matki na mocy art. 128, art. 129 § 1 w związku z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zdaniem skarżącego kasacyjnie związek przyczynowy między realizacją obowiązku alimentacyjnego a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub ich niepodejmowaniem) nie stanowi przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. II. Na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. W ocenie skarżącego kasacyjnie naruszenie to wynika z nieuzasadnionego stwierdzenia, że organ błędnie ocenił materiał dowodowy i w konsekwencji wywiódł z niego nieprawidłowe wnioski co do nieistnienia związku między sprawowaną opieką a brakiem możliwości wykonywania zajęcia zarobkowego. Zdaniem skarżącego kasacyjnie z oświadczenia wynikało wprost, że w okresie, w którym istniała konieczność sprawowania opieki nad matką, skarżący podejmował działalność zarobkową, w związku z czym rezygnacja z tej działalności nie była bezpośrednio powiązana z koniecznością sprawowania opieki. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono o zasądzenie od Z. W. na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów wpisu. Zrzeczono się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Odnosząc się do zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż tytuł do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wynika z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz zakresu sprawowanej opieki, należy wskazać, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji słusznie bowiem przyjął, iż dla spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki, nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby, oraz bezpośredni związek przyczynowy między sprawowaniem tej opieki a rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej fakt sporadycznego podejmowania przez skarżącego drobnych i dorywczych prac, które nie mają charakteru regularnego, ciągłego ani formalnie uregulowanego zatrudnienia, nie wyklucza spełnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca używa bowiem pojęcia rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w kontekście zapewnienia pełnej dyspozycyjności osoby opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd I instancji trafnie uznał, że skarżący pozostaje w stałej dyspozycji i gotowości do sprawowania opieki, co uniemożliwia mu podjęcie pracy w szerszym, regularnym i formalnym zakresie. W zakresie drugiego zarzutu, dotyczącego błędnej wykładni przepisu, polegającej na uznaniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyszłe postępy choroby, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Sąd I instancji dokonał precyzyjnych ustaleń, co do aktualnego stanu zdrowia matki skarżącego. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż stan jej zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki, co potwierdza również zebrany materiał dowodowy (wywiad środowiskowy, dokumentacja medyczna, oświadczenia skarżącego). W tym kontekście uzasadnieniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie była przyszła, hipotetyczna sytuacja zdrowotna, lecz aktualny stan zdrowia i obecne potrzeby osoby niepełnosprawnej. Sąd I instancji trafnie podkreślił, że już teraz pogarszający się stan zdrowia matki wyklucza możliwość podjęcia stałego zatrudnienia przez skarżącego. Zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie nie znajduje zatem oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i pozostaje nietrafny. Odnośnie do trzeciego zarzutu, zarzucającego błędną wykładnię, według której czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz sporadycznie podejmowane czynności opiekuńcze mają nie stanowić podstawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy stwierdzić, że zarzut ten jest chybiony. Sąd I instancji słusznie uznał, iż zakres podejmowanych przez skarżącego czynności zdecydowanie wykracza poza zwykłe prowadzenie gospodarstwa domowego i obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128, art. 129 § 1 w związku z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obejmuje on bowiem stałą kontrolę, nadzór oraz zapewnienie bezpieczeństwa osobie z zaawansowaną demencją, niewydolnością oddechowo-krążeniową i innymi ciężkimi schorzeniami, które istotnie ograniczają samodzielną egzystencję. Czynności te wymagają ciągłej dyspozycyjności oraz reagowania na nagłe i nieprzewidywalne sytuacje, mogące zagrażać życiu i zdrowiu matki skarżącego. W takiej sytuacji nie można sprowadzać ich wyłącznie do realizacji obowiązku alimentacyjnego, lecz należy je rozpatrywać w kontekście istoty świadczenia pielęgnacyjnego, przewidzianego dla osób, które z uwagi na faktyczną konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną rezygnują z aktywności zawodowej. Ostatecznie, odnosząc się do zarzutu opartego na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., dotyczącego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, należy uznać go za bezzasadny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji w sposób wyczerpujący i prawidłowy ocenił materiał dowodowy, trafnie wskazując, że organy administracyjne nie dokonały właściwej oceny zgromadzonych dowodów. Wbrew twierdzeniom organu, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia powyższych przepisów, lecz słusznie podkreślił konieczność wszechstronnego rozważenia stanu faktycznego i zdrowotnego osoby niepełnosprawnej oraz jego wpływu na możliwość wykonywania przez skarżącego jakichkolwiek stałych zajęć zarobkowych. Właściwie wywiedziono z materiału dowodowego, iż skarżący w istocie pozostaje w permanentnej dyspozycji do opieki, co uniemożliwia mu podjęcie stałego zatrudnienia bądź prowadzenie regularnej działalności zarobkowej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.