I OSK 585/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Zieliński-Baran po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2734/21 w sprawie ze skargi Spółki Akcyjnej [...] pod firmą "[...]" w [...] w likwidacji na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 7 września 2021 r. nr DP-III.025.1.49.2019.MD/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 4 października 2022 r. (sygn. akt I SA/Wa 2734/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.") i po rozpoznaniu skargi Spółki Akcyjnej [...]pod firmą "[...]" w [...] w likwidacji – uchylił decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 7 września 2021 r. nr DP-III.025.1.49.2019.MD/21 utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia 23 kwietnia 2021 r. nr DP-III.025.1.39.2019.JW (DP-III-025-25-09-JW/21) o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. nr 22 w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa (w części) oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z dnia 20 listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...]"[...]" w [...]. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Rozwoju i Technologii zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie naruszenie: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - przepisów prawa materialnego, to jest: 1) art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą nacjonalizacyjną" - poprzez błędną wykładnię polegającą na utożsamianiu przesłanki nacjonalizacyjnej, określonej w tym przepisie (tj. rzeczywista zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników) z faktycznym zatrudnieniem w przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej oraz uznaniu, że o niespełnieniu ww. kryterium upaństwowienia przedsiębiorstwa może przesądzać fakt tymczasowego nieprowadzenia produkcji bądź tymczasowego powadzenia ograniczonej produkcji przez przedsiębiorstwo w dacie 5 lutego 1946 r., podczas gdy okoliczności te nie stanowią o potencjale produkcyjnym przedsiębiorstwa, a ponadto wynik prawidłowej, dokonanej zgodnie z zasadami, wynikającymi z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uzasadnia ustalenie, że przedmiotowa przesłanka nacjonalizacji zaistniała wobec przedsiębiorstwa, 2) art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), dalej jako "ustawa nowelizująca Kpa" w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię polegające na pominięciu faktu, że w przypadku uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji przez Sąd pierwszej instancji, zaistnieją przesłanki umorzenia z mocy prawa przedmiotowego postępowania nadzorczego, o których mowa w tym przepisie, przy jednoczesnym braku podstaw prawnych do wydania decyzji o umorzeniu postępowania przez organ - w konsekwencji nieuprawnione zobowiązanie organu we wskazaniach co do dalszego postępowania sformułowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., do uwzględnienia realizacji oceny prawnej przedstawionej przez Sąd w zakresie postępowania dowodowego i co więcej, do wydania rozstrzygnięcia nieposiadającego podstawy prawnej w umorzonym z mocy prawa postępowaniu nadzorczym; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez błędne ustalenie, że opinia biegłego A.L. z października 2020 r. dotycząca rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie Spółka Akcyjna [...] "[...]" - [...], ul. [...]w dacie 5 lutego 1946 r. nie może być uznana za wiarygodny dowód w sprawie na okoliczność ustalenia, czy ww. przedsiębiorstwo spełniało ustawowe kryterium nacjonalizacyjne w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, w tym przedstawienie bezpodstawnych zarzutów co do prawidłowości opinii i wyprowadzenie z niej nieuzasadnionych wniosków - w następstwie dokonania wybiórczej, niekompletnej i wkraczającej w kompetencje eksperta w zakresie wiadomości specjalnych analizy przedmiotowej opinii, podczas gdy opinia ta została sporządzona w sposób prawidłowy, odpowiadający kryteriom z art. 80 k.p.a. Ponadto Sąd pierwszej instancji dokonał oceny kontrolowanych decyzji organu nadzoru, w tym oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności w zakresie przedmiotowej opinii biegłego, w oderwaniu od całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, podczas gdy materiał ten nie pozwala na przypisanie kwalifikowanej wadliwości nadzorowanym orzeczeniom, a wnioski przedmiotowej opinii biegłego korespondują z wynikami jego prawidłowej oceny. Co więcej, Sąd pierwszej instancji dokonał oceny kontrolowanych decyzji bez uwzględniania istoty przesłanki rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., której stwierdzenie wymaga jednoznacznego jej potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Wskazywane naruszenie przepisów postępowania przez Sąd miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem skutkowało uznaniem, że organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. a także stwierdzeniem, że organ nie wykonał wiążącego go w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 170/17 - następstwem czego było zakwestionowanie przez Sąd prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych i wyeliminowanie z obrotu prawnego kontrolowanych decyzji nadzorczych wydanych przez Ministra. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi względnie - uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto strona skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" w [...] w likwidacji wnosiła o oddalenie w/w skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto wnosiła także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych. Zostały one – jak wyżej to przedstawiono - oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na: obrazie prawa materialnego oraz istotnym naruszeniu przepisów postępowania, przy czym w przypadku zarzutów wskazanych w pkt II skargi kasacyjnej ( określonych jako zarzuty procesowe zgłoszone na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) zarzuty te w istocie zawierały tak zarzuty procesowe jak i materialnoprawne. Przepisy takie bowiem ja: art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. odnosiły się do kwestii materialnoprawnych. Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku z dnia 14 lipca 2008 r. Spółki Akcyjnej [...] pod firmą "[...]" w Warszawie w likwidacji o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. Nr 22 - w części dotyczącej przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna [...] pod firmą "[...]" oraz orzeczenia Ministra Hutnictwa z dnia 20 listopada 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 17 stycznia 1952 r. przedsiębiorstwa firmy Spółka Akcyjna [...]w [...]. Rozpatrując ten wniosek, Minister Gospodarki wydał początkowo w dniu 2 listopada 2015 r. decyzję, w której odmówił uwzględnienia w/w wniosku a stanowisko to podtrzymał rozpoznając następnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (decyzja z dnia 23 grudnia 2015 r.). Obie te decyzje zostały jednak uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 366/16) a od którego to wyroku, wniesiona przez organ skarga kasacyjna, została oddalona, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 170/17). Zdaniem bowiem Sądów obu instancji, zaskarżona wówczas decyzja i decyzja ją poprzedzająca – w zakresie stanowiska, że w lutym 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było przedsiębiorstwem - w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej ( tj. przemysłu zbrojeniowego) - było oparte jedynie na przypuszczeniu i domniemaniu. Ponadto, w przypadku uznania, że przedsiębiorstwo to podlegało nacjonalizacji na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B cyt. ustawy (bo posiadało zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników), to - jak przyjęto w w/w wyrokach - istotne były okoliczności występujące w dacie 5 lutego 1946 r. (data wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej) a nie dane oparte wyłącznie na protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 17 stycznia 1952 r. Sądy obu instancji wskazały w związku z tym, że przeprowadzając ponownie postępowanie dowodowe organ powinien rozważyć zasadność skorzystania z opinii biegłego (cyt.): "w celu przedstawienia fachowej opinii" (wyrok WSA z dnia 10 czerwca 2016 r. ). Analogicznie wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że (cyt.): "Nie sposób na tym etapie postępowania wykluczyć możliwości pozyskania dodatkowych akt archiwalnych, które przy ewentualnym wsparciu biegłych pozwoliłyby na pełniejszą ocenę możliwości produkcyjnych Przedsiębiorstwa (...). Postępowanie dowodowe w sprawach o niewątpliwie historycznym wymiarze nie może być ograniczane przez wzgląd na szybkość postępowania i ekonomikę procesową, w sytuacji, gdy kluczowe elementy analizowanego zagadnienia pozostają nie wyjaśnione". (wyrok z dnia 11 grudnia 2018 r.). Rozpatrując ponownie sprawę, organ wykluczył możliwość by w/w przedsiębiorstwo mogło podlegać nacjonalizacji na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej. Pozostawała zatem do oceny, czy taką podstawę mógł stanowić art. 3 ust. 1 lit. B. w/w ustawy. Z tej przyczyny aktualną stała się kwestia związana z dopuszczeniem dowodu ze wspomnianej wyżej opinii biegłego a który to dowód – w świetle tego co zostało powiedziane w uzasadnieniach wyroków Sądów obu instancji – musiał być traktowany w tej sprawie jako dowód istotny. W związku zaś z tym ocena takiego dowodu przez organ winna być dokonywana w sposób szczególnie staranny i dokładny. Tymczasem, rozpoznając ponownie sprawę, organ dopuścił wprawdzie dowód z opinii rzeczoznawcy ze Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego na okoliczność rzeczywistej zdolności zatrudnienia przez przedsiębiorstwo S.A. [...] – [...], ul. [...] pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą, w oparciu o stan maszyn i urządzeń, istniejących w dniu 5 lutego 1946 tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP Nr 3/46), ale - jak określił to Sąd Wojewódzki (a pogląd ten podziela skład orzekający, o czym niżej) – nie wyjaśnił jednak istotnych okoliczności wskazanych w zaleceniach Naczelnego Sądu Administracyjnego a sformułowanych w wyroku z dnia 11 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 170/17) i zaskarżoną obecnie decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą oparł na całkowicie arbitralnie i dowolnie ustalonym stanie faktycznym. Stwierdzając, że Spółce Akcyjnej [...] pod firmą "[...]" w [...] w likwidacji udało się skutecznie zanegować wartość dowodową opinii biegłego A. L., Sąd Wojewódzki podkreślił, iż nie podzielił poglądu organu, że zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie wynosiła ponad 50 osób, gdyż (cyt.): "Sam organ nie kwestionując wiarygodności opinii biegłego stwierdził, że z dokumentów archiwalnych wynika, że w dacie relewantnej dla sprawy zatrudnienie w przedmiotowym przedsiębiorstwie kształtowało się na poziomie od 12 do 146 pracowników produkcyjnych." Następnie Sąd wyjaśnił, że (cyt.): "z materiału dowodowego sprawy (vide: > z 15 stycznia 1947 r. wraz z załącznikami) wynika, że po wojnie do produkcji w przedmiotowym przedsiębiorstwie przystąpiono dopiero w marcu 1946 r., zaś na datę 1 lutego 1946 r. przygotowane do produkcji były jedynie odlewnia i walcowania. Uruchomiono jedynie 3 piece tyglowe w odlewni (a nie 21 jak wskazał biegły w swojej opinii), następnie 1 marca 1946 r. ruszyła tłocznia i rurownia, zaś 1 lipca 1946 r. uruchomiona została częściowo druciarnia. Powyższy dokument ma o tyle istotne znaczenia, ponieważ pochodzi z okresu najbliższego dacie 5 lutego 1946 r. Biorąc pod uwagę powyższe należy dojść do przekonania, że ustalenia biegłego zawarte w opinii z października 2020 r. stoją w oczywistej sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy. Biegły oparł swoje stanowisko na szczegółowych wyliczeniach wynikających z założenia, że na dzień 5 lutego 1946 r. w przedsiębiorstwie był prowadzony proces produkcyjny odbywający się we wszystkich działach przedsiębiorstwa (magazyn, odlewania, tłocznia, rurownia, druciarnia, dział mechaniczny, dział konserwacji i remontów, nadzór) i w oparciu o ilości pracowników niezbędnych do obsługi danego procesu. Na podstawie tych wyliczeń biegły ustalił następnie rzeczywistą zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na jedną zmianę na 177 pracowników, w tym 155 pracowników produkcyjnych, 15 pracowników obsługi produkcji i 7 pracowników nadzoru. Powyższe ustalenie biegłego budzi poważne wątpliwości skoro w dacie 5 lutego 1946 r. w przedmiotowym przedsiębiorstwie możliwa była produkcja jedynie na odlewni i to z wykorzystaniem tylko 3 pieców tyglowych oraz walcowni (w tym zakresie biegły w ogóle nie wskazał szczegółów produkcji), co niewątpliwie znacząco obniżałoby podane przez biegłego wartości zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Biegły przyjął w opinii, że według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. na stanie przedsiębiorstwa znajdowało się 216 maszyn i urządzeń i na tej podstawie ustalił ilość pracowników niezbędną do ich obsługi. Jak sam biegły zauważył w tabeli nr 3 opinii większość maszyn i urządzeń było w stanie określonym na poziomie 60-70% zużycia, w stanie złym lub zakwalifikowanym jako stan wymagający remontu. Nie wiadomo zatem na jakiej podstawie biegły przyjął, że wskazana w opinii ilość pracowników obsługi tychże maszyn i urządzeń jest wartością rzeczywistą skoro jedynie część parku maszynowego przedsiębiorstwa w dacie 5 lutego 1946 r. była w pełni sprawna i użyteczna do produkcji. W tym zakresie opinia biegłego jest niespójna oraz zawiera istotne wątpliwości. Podobny wniosek należy wyciągnąć wobec ustalenia biegłego dotyczącego powierzchni produkcyjnej przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r. określonej [...] m2. Wskaźnik powierzchni przemysłowej na 1 stanowisko robocze przyjęto na poziomie 20 m2 przy średniej w podobnych zakładach wynoszącej 20-22 m2. Natomiast wskaźnik średniego wykorzystania stanowisk roboczych przyjęto na poziomie 0,8. Finalnie obliczenia wskaźnikowe potwierdziły zdaniem biegłego możliwość zatrudnienia w przedsiębiorstwie 155 pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie. Jednakże w samej treści opinii biegły stwierdził jednocześnie, że stan większości nieruchomości jest >. Na zły stan techniczny budynków przedsiębiorstwa zwrócił również uwagę organ w uzasadnieniach wydanych decyzji, stwierdzając, że: >". Powyższe, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, świadczyło zatem o tym, że opinia biegłego A. L., oceniana przez pryzmat kryteriów z art. 80 k.p.a., nie spełniała wymagań logiki i kompletności. Trudno bowiem było uznać za prawidłowe podane przez biegłego wskaźniki obliczeniowe w sytuacji znacznego zniszczenia infrastruktury budynkowej przedsiębiorstwa. W rezultacie Sąd Wojewódzki stwierdził zatem, że przedmiotowa opinia, zawierając wewnętrzne sprzeczności i niespójności, nie była jasna i czytelna a co w konsekwencji uniemożliwiało uznanie jej za wiarygodną. Z tym stanowiskiem nie zgadzał się skarżący organ, który w obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił zarówno: krótki rys historyczny dotyczący sytuacji przedmiotowej Spółki w okresie przedwojennym oraz skutki, jakie w stosunku dla niej spowodowała II Wojna Światowa. Wskazywano także na stan, w jakim Spółka ta znajdowała się po Wojnie, jak również szczegółowo odniesiono się do wyżej przedstawionych zarzutów Sądu Wojewódzkiego, skierowanych w stosunku do opinii biegłego – A.L.. Biorąc powyższe pod uwagę, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zakwestionowanie przez Sąd Wojewódzki stanowiska Ministra, sprowadzającego się do poglądu, iż w opinii biegłego A.L. nie można było dopatrzyć się błędów, gdyż (cyt.): "została ona sporządzona na postawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego, w oparciu o posiadaną przez niego wiedzę specjalistyczną i doświadczenie co znalazło wyraz w szczegółowych wyliczeniach uzasadnionych w sposób spójny i logiczny", było w dużej mierze następstwem tego, że Sąd I instancji podzielił zarzuty skierowane w stosunku do w/w opinii, które były zawarte w skardze. Ich istotą było wykazywanie pewnych nieścisłości w opinii biegłego oraz przedstawienie wątpliwości co do wniosków jakie wyciągnął w tej opinii biegły. W realiach rozpoznawanej sprawy nie miało przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia to, czy powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego było istotnie zasadne, ale to, iż zarzuty sformułowane przez Sąd I instancji były już podnoszone przez Spółkę Akcyjną [...] pod firmą "[...]" w [...] w likwidacji we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a do których to zarzutów organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zasadzie w ogóle się nie odniósł. W zaskarżonej decyzji Minister przedstawił bowiem pokrótce jedynie podstawowe treści zawarte w opinii biegłego oraz podkreślił, iż (cyt.): "rzeczoznawca A.L. posiada wiedzę dotyczącą branży metalurgicznej i odlewniczej uzyskaną w toku wykształcenia zawodowego, jak i zdobytą w czasie pracy rzeczoznawcy. Jego wykształcenie zawodowe obejmuje wiedzę dotyczącą podstaw konstrukcji maszyn i maszynoznawstwa, technologii z materiałoznawstwem, układów sterowania i regulacji, techniki wytwarzania elementów maszyn, urządzeń i narzędzi, technologii napraw elementów maszyn, urządzeń i narzędzi, organizacji i nadzoru procesów produkcji, działalności gospodarczej, podstaw konstrukcji maszyn, projektowania procesów produkcji, technik wytwarzania. Biegły posiada również doświadczenie w sporządzaniu opinii dotyczących kryteriów określonych w ustawie nacjonalizacyjnej, w tym z zakresu w/w branży". Tymczasem we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jej autor dokonał szerokiej analizy sporządzonej w sprawie opinii, podnosząc w stosunku do niej szereg zarzutów związanych z kwestią kryteriów upaństwowienia przedmiotowego przedsiębiorstwa. Akcentował przy tym m. in. znaczenie zniszczeń budynków przedsiębiorstwa powyżej 95-98%, zły lub wymagający remontu stan jego maszyn i urządzeń, a także fakt uruchomienia w dniu 1 lutego 1946 r. tylko 3 pieców tyglowych w odlewni. Do tych zatem m. in. kwestii organ powinien szczegółowo oraz konkretnie się odnieść w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji a wcześniej zobowiązać biegłego do zajęcia w tym zakresie stanowiska. Znaczenie bowiem w tej sprawie przedmiotowej opinii biegłego – jak wyżej to stwierdzono – było szczególnie ważne. Z powyższych obowiązków organ nie wywiązał się w sposób należyty a to oznaczało, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego zwłaszcza przepisów regulujących postępowanie dowodowe. W związku z tym, wprawdzie przytoczone wyżej wypowiedzi Sądu Wojewódzkiego, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, mogą wywoływać wrażenie, że w tym przypadku Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał oceny opinii biegłego niejako "za organ" (a co generalnie nie powinno mieć miejsca w przypadku sądu prawa), tym niemniej należało uznać, że wyrok ten odpowiadał prawu. Jak wspomniano bowiem wyżej, istotnym uchybieniem w postępowaniu administracyjnym był brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnikliwego odniesienia się do zarzutów strony odwołującej się, które zostały podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Takie odniesienie się nie mogło być zaś skutecznie zastąpione wyjaśnieniami zawartymi dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, gdyż winno ono być poprzedzone stosownymi wyjaśnieniami złożonymi przez biegłego. Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje jednoznacznie, że skarżący organ starał się (dopiero na tym etapie sprawy) wyjaśnić – niejako "za biegłego" – zawarte w jego opinii wątpliwości i nieścisłości. Tego rodzaju postępowanie bez stanowiska samego biegłego wykraczało jednak zarówno poza kompetencje organu, jak i sądu administracyjnego będącego - jak wspomniano - jedynie sądem prawa. Sąd administracyjny może bowiem wprawdzie nie zgodzić się z organem w określonych kwestiach, ale w kwestiach tych to organ musi zająć wcześniej stanowisko w wydanej przez siebie decyzji. W przypadku braku owego stanowiska w zaskarżonej decyzji powyższa okoliczność może być natomiast podstawą uchylenia decyzji ze względu na fakt, że została ona wydana na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Sąd administracyjny a zwłaszcza sąd kasacyjny natomiast nie powinien – w zasadzie – dokonywać samodzielnie ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie. Na marginesie niejako zatem należy w tym miejscu stwierdzić, że wyjaśnianie w skardze kasacyjnej powodów, dla których biegły zawarł w swej opinii określone wnioski, w szeregu przypadkach świadczyło o tym, że w opinii tej zabrakło niezbędnej w tym przypadku precyzji. Dowodziła tego bowiem np. wypowiedź, iż wprawdzie w dokumentach archiwalnych nie został wymieniony dział Walcowni, o którym pisał biegły, ale – jak czytamy w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - (cyt.): "z opisu maszyn znajdujących się na stanie działu Rurowni wynika, że tzw. Walcownia była tożsama z działem Rurowni" (str. 9 skargi kasacyjnej). Rzecz jednak w tym, że aby móc powyższe stwierdzić trzeba posiadać stosowne wiadomości związane z budową maszyn. Analogiczna sytuacja zachodziła w odniesieniu do wypowiedzi Sądu Wojewódzkiego, w której akcentował, że biegły przy określaniu "stanu użytkowego" uwzględnił maszyny i urządzenia "wymagające remontu". Zdaniem skarżącego zaś - jak wywodzono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - stanowisko to było błędne bo stwierdzenie "wymagające remontu" (cyt.): "nie oznacza, że maszyna jest zamortyzowana, czy niezdatna do użytkowania" (str. 8 skargi kasacyjnej). Przede wszystkim jednak istotną była kwestia związana z ilością pieców tyglowych które na początku produkcji zostały uruchomione. Zdaniem skarżącego organu, skoro w aktach sprawy brak było informacji o całkowitym zniszczeniu 18 pieców tyglowych i maszyn to nie można było z tego faktu wnosić, że uruchomiono tylko 3 piece spośród ogólnej ich liczby 21 (str. 7 skargi kasacyjnej). Stanowisko to jednak nie uwzględniało okresu, jakiego dotyczyły ustalenia biegłego, to jest rzeczywistości powstałej na skutek zniszczeń działaniami wojennymi. Ustalenia biegłego były przecież dokonywane w stosunku do mienia mocno zniszczonego w czasie II Wojny Światowej a ponadto mienia, które zostało w dużej części wywiezione z Polski. Zatem przy tego rodzaju okolicznościach faktycznych, wniosek o zniszczeniu pozostałych pieców niejako się sam nasuwał. Z tych zatem powodów zarzuty kasacyjne sformułowane w postaci tzw. "zbitki" kilkunastu przepisów to jest: " art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a." należało uznać za nieskuteczne. W świetle tego co zostało wyżej powiedziane zarzut materialny oparty na art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, z późn. zm.) nie miał zatem żadnej istotności prawnej. Powodem bowiem dla którego zaskarżona decyzja powinna być uchylona była istotna wadliwość przeprowadzonego postępowania dowodowego a nie wykładnia prawa materialnego. Jedynie więc ubocznie skład orzekający pragnie zauważyć, że jak czytamy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki posługiwał się w nim pojęciem "zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie" a nie pojęciem faktycznego zatrudnienia w przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej jak sugerowano to w skardze kasacyjnej (str. 11 uzasadnienia skargi). Co do natomiast zarzutu opartego na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Powyższe oznacza więc, iż z chwilą wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli z dniem 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegają umorzeniu z mocy ustawy. Tym niemniej dla stwierdzenia tego rodzaju uwarunkowań konieczne jest dokonanie w postępowaniu administracyjnym stosownych ustaleń, a których wcześniej (przed organem) nie ma możliwości dokonania sąd administracyjny. Z tego względu, uchylając zaskarżoną decyzję, Sąd I instancji miał obowiązek udzielenia organowi stosownych wytycznych związanych z merytorycznym zakończenie sprawy. Istotne jednak przy tym było, że pomimo tego rodzaju wytycznych Sąd Wojewódzki podkreślił jednocześnie, że organ powinien także rozważyć (cyt.): " czy w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491)". Dodać także w tym miejscu wypada, że wprawdzie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego wszedł do porządku prawnego a zatem organ jest zobowiązany go stosować, tym niemniej jest rzeczą powszechnie wiadomą, iż z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawa o sygnaturze akt K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej - w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa - jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W przypadku zatem, gdyby po uchyleniu zaskarżonej decyzji trybunał Konstytucyjny uwzględnił powyższy wniosek, kwestia merytorycznych wskazówek dla organu dotyczących sposobu dalszego prowadzenia postępowania może okazać się konieczna. W związku z tym twierdzenie strony skarżącej, iż Sąd Wojewódzki naruszył w/w przepisy bo pominął fakt, że w przypadku uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji, zaistnieją przesłanki umorzenia - z mocy prawa - przedmiotowego postępowania nadzorczego, nie było trafne. Podobnie zresztą jak pogląd, że w tym przypadku zachodzić będzie brak podstaw do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Jak przyjmuje bowiem jednolicie orzecznictwo sądowoadministracyjne, wprawdzie przewidziane w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego umorzenie postępowania administracyjnego następuje z mocy prawa, to jednak fakt ten musi być potwierdzony poprzez wydanie decyzji deklaratoryjnej. Powyższe ma bowiem na celu umożliwienie stronom dokonania weryfikacji, czy stanowisko organu w tym zakresie nie było wadliwe (vide: np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 761/23, LEX Nr 3767702). Z tych zatem powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo nieprawidłowego uzasadnienia odpowiadał prawu i - z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.