I OSK 492/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marita Gagatek-Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 808/22 w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od M.Z. na rzecz Ministra Finansów i Gospodarki kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 808/22, oddalił skargę M.Z. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z [...] września 2021 r., znak: [...], umarzającą na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 104 § 1 k.p.a. postępowanie w sprawie z wniosku z 9 maja 2018 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. M. G., ul. [...] - (w części dotyczącej określonych w aktach nieruchomości). W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że objęte wnioskiem nieruchomości stanowiły dojazd do przedsiębiorstwa przemysłowego M., położonego w G. przy ul. [...] (uprzednio [...]), natomiast skarżąca M.Z. nie wykazała, że jest następcą prawnym J.U. - byłego właściciela, a ponadto istnieje wątpliwość czy w dacie objętego wnioskiem nadzorczym orzeczenia istotnie był on właścicielem ww. gruntu, gdyż sprzedał swoje aktywa J.B. Skarżąca wykazała zaś następstwo prawne jedynie po swoich rodzicach, a nie po dziadku. Organ zanegował także, że wskazane we wniosku nieruchomości objęte były nadzorowanym orzeczeniem z [...] lutego 1948 r. W konsekwencji organ stwierdził, że w istocie wniosek skarżącej z 9 maja 2018 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa pn. M. – G., w zakresie nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i [...], wykracza poza zakres przedmiotowy tego orzeczenia. Niezależnie od powyższego organ wskazał, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491). Na mocy art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przed 16 września 2021 r. ostateczną decyzją - umarza się z mocy prawa. Skoro więc wnioskiem nadzorczym objęto orzeczenie z 1948 r. a wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia został sporządzony w 2018 r., to w świetle art. 2 ust. 2 tejże ustawy postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), podzielił stanowisko organu. Sąd I instancji uznał za niezasadne zarzuty dotyczące prawa procesowego jak i statusu strony (art. 28 kpa), Sąd stwierdził bowiem, że skarżąca nie wykazała legitymacji do zainicjowania procedury nadzorczej, gdyż nie wykazano, że jest ona spadkobiercą potencjalnego właściciela ww. gruntów. Wykazanie następstwa prawnego możliwe jest postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktem poświadczenia dziedziczenia. Postanowienie spadkowe dotyczące rodziców skarżącej nie było wystarczające, skoro nieruchomości w dacie ich ewentualnej nacjonalizacji (przy czym nie wykazano, że były objęte spornym orzeczeniem) stanowiły własność J.U. a nie rodziców skarżącej. Za całkowicie chybione uznał Sąd zarzuty dotyczące nieuwzględnienia powszechnie znanej okoliczności o ogłoszeniu w latach 20-tych ubiegłego wieku o zaręczynach poprzedników prawnych skarżącej. Jednocześnie, Sąd stwierdził, że zarzuty w powyższej kwestii a także zarzuty co do nieuwzględnienia matrykuł dotyczących działek objętych wnioskiem nadzorczym stały się bezprzedmiotowa wobec zmiany prawa w toku postępowania nadzorczego. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 2 ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. 16 września 2021 r. ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Sąd odrzucił wszystkie zarzuty skargi oparte na przepisach Konstytucji, wskazując przy tym, że nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego z 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62), w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając go w całości i zarzucając: - naruszenie prawa procesowego, to jest art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, tj. zasady bezpośredniości stosowania przepisów Konstytucji RP, w drodze zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491; dalej jako "ustawa zmieniająca") i umorzenie postępowania w sytuacji, w której norma ta jest niezgodna z art. 2, 32 ust. 1, 64 ust. 2 i 78 Konstytucji RP i podlega pominięciu w procesie wykładni normy zasady wykładni lex superior derogat legi inferiori (prawo wyższego rzędu uchyla prawo niższego rzędu), co doprowadziło do pozbawienia obywatela faktycznej możliwości unieważnienia niezgodnej z prawem decyzji, którą uzyskał dopiero po 1989 roku; Na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu: - naruszenie prawa procesowego, to jest art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez naruszenie przez Sąd zasad wykładni systemowej i funkcjonalnej oraz oddalenie skargi w oparciu o niemożność wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji z 1948 roku oraz o stwierdzeniu wydania decyzji z 1948 roku z naruszeniem prawa, w sytuacji, w której przepis art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wykłada się systemowo łącznie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 158 § 2 k.p.a. w ten sposób, że wskutek nastąpienia okoliczności, o których mowa w hipotezie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, nie umarza się całego postępowania, lecz jedynie postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z 1948 roku, co nie wyklucza wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z 1948 roku z naruszeniem prawa, co miało wpływ na ustalenie przez Sąd niezgodności decyzji z 1948 roku z prawem oraz skutkowało umorzeniem postępowania; A niezależnie od powyższego: - naruszenie prawa procesowego, to jest art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1027 k.c. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której Sąd zaniechał zbadania następstwa prawnego na potrzeby konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej mimo braku kwestionowania przez sąd następstwa prawnego skarżącej po J.U. i braku osoby trzeciej, której należało przedstawić dokument urzędowy stwierdzający następstwo prawne skarżącej po J.U., oraz udowodnieniu tego następstwa prawnego innymi dokumentami o charakterze urzędowym, co doprowadziło do braku uznania, że skarżąca nie wykazała istnienia następstwa prawnego i interesu prawnego w uzyskaniu orzeczenia o uchyleniu decyzji i umorzenia postępowania, a w końcu do bezpodstawnego oddalenia skargi przez Sąd; Na wypadek nieuznania powyższego zarzutu: - naruszenie prawa procesowego, to jest art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez uznanie braku zawieszenia postępowania administracyjnego w obliczu konieczności przedstawienia przez skarżącą dokumentu urzędowego stwierdzającego następstwo prawne po J.U. za zgodne z prawem w sytuacji, w której uzyskanie takiego dokumentu przesądza o interesie prawnym i rozstrzygnięciu sprawy, co czyni z takiego dokumentu prejudykat, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co doprowadziło do braku możliwości reakcji skarżącej i umorzenia postępowania, a w końcu do bezpodstawnego oddalenia skargi przez Sąd. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Sąd na podstawie art. 188 p.p.s.a., a na wypadek uznania, że nie doszło do dostatecznego wyjaśnienia sprawy przez Sąd, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., przeprowadzenie rozprawy w nieobecności skarżącej i jej pełnomocnika, uchylenie decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 18 stycznia 2022 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji na podstawie art. 193 w zw. z art. 135 p.p.s.a, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wedle przepisów prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy w zw. z art. 8 ust. 2, a także art. 2, 32 ust. 1, 64 ust. 2 i 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 i 2 ustawy 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491) do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu nadanym ustawą (ust. 1). Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2). Oznacza to, że wobec upływu trzydziestu lat od doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, do dnia złożenia wniosku wszczynającego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy. Wskazać należy, że art. 156 § 2 k.p.a. (w brzmieniu przed nowelizacją) stanowił, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jeżeli natomiast decyzja była dotknięta pozostałymi – niewymienionymi w tym przepisie wadami, a więc wadami z pkt 2, 5 i 6 art. 156 § 1 k.p.a. – nie istniała żadna granica czasowa uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji. W tym stanie prawnym Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, zasygnalizował potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, podnosząc, że pozostaje to w interesie porządku publicznego. Nowelizacja k.p.a. dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyżej powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z Konstytucją RP. Z treści powołanego wyroku wynika, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał stwierdził, że ustawodawca ma obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności, przy jednoczesnym ustanowieniu odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Ustawodawca nie powinien bowiem z jednej strony stanowić o trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji. Te właśnie przyczyny stały się podstawą przyjętej przez ustawodawcę regulacji, którą w art. 158 § 3 k.p.a. wprowadzono cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. Z kolei, stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy, wobec upływu trzydziestu lat od ogłoszenia kwestionowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia do dnia złożenia wniosku inicjującego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli 16 września 2021 r. organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wypowiadał się na temat problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP zastosowania art. 2 ustawy (por. np. wyroki z dnia 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, z dnia 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, z dnia 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22, z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 570/23, z dnia 13 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 1240/23, z dnia 9 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 461/23, z dnia 18 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 1351/23, z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23, z dnia 25 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1620/23, z dnia 7 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1760/23, z dnia 28 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1848/23 oraz z dnia 13 czerwca 2025 r. sygn. akt I OSK 2394/23). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w ww. wyrokach. Biorąc powyższe pod uwagę, należy uznać, że trafnie Sąd Wojewódzki nawiązał w zaskarżonym wyroku do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, zwłaszcza że to do tego wyroku nawiązywało uzasadnienie projektu samej ustawy nowelizującej. Wniosek skarżącej dotyczył, ogłoszonego w Monitorze Polski z dnia 30 kwietnia 1948 r., orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. O przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przyjmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62), a więc sprawa, w której została wydana zaskarżona decyzja dotyczyła także zagadnień o wymiarze już historycznym, a których istotą było pozbawienie prawa własności nieruchomości. Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro już w 2015 r. Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę na wadliwą treść art. 156 § 2 K.p.a. dotyczącą braku wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była m.in. "podstawą nabycia prawa" to zarzuty kasacyjne wywodzone z zasady ochrony zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP) nie były trafne. Skarżąca powinna bowiem już kilka lat przed wniesieniem wniosku liczyć się z faktem, że w każdym czasie ustawodawca, niejako wykonując ww. wyrok, może dokonać takiej zmiany przepisów prawa, które ograniczą w czasie możliwość dochodzenia roszczeń, opartych na żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W sprawie bezsporne jest, że od ogłoszenia kwestionowanego orzeczenia do dnia złożenia wniosku z dnia 9 maja 2018 r. o stwierdzenie jego nieważności, niewątpliwie upłynęło ponad 30 lat. To zaś uzasadniało stwierdzenie, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa, stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut dotyczący naruszenia prawa procesowego, to jest art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 158 § 2 k.p.a. w zakresie braku podstaw do umorzenia całego postępowania, lecz jedynie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, co nie wykluczało - w ocenie skarżącej - wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z 1948 roku z naruszeniem prawa. Niewątpliwie dla wydania decyzji w trybie art. 2 ust. 2 ustawy istotne było ustalenie, że upłynęło trzydzieści lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Skutkiem zaś upływu tego terminu jest stwierdzenie umorzenia z mocy prawa postepowania nadzorczego prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w całości. Wskazać bowiem należy, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie jest samoistnym celem ani przedmiotem odrębnego postępowania. Pojawia się ono tylko w ramach postępowania nieważnościowego prowadzonego na podstawie art. 156 k.p.a. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji w oparciu o art. 158 § 2 k.p.a. (stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa) bez wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Organ administracji musi bowiem w pierwszej kolejności zbadać czy decyzja administracyjna dotknięta jest którąś z ciężkich wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Może to zrobić tylko w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Spełnienie się jednej z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. musi z kolei spowodować ustalenie czy brak jest przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., bo dopiero wówczas art. 158 § 2 k.p.a., znajduje zastosowanie (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 2025 r., I OSK 2865/23). Wskazać przy tym należy, że przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. akt K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W sytuacji zatem uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, strona, której postępowanie nieważnościowe zostało zakończone umorzeniem postępowania, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, będzie mogła żądać na podstawie art. 145a K.p.a. wznowienia postępowania, w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji nie mogły odnieść skutku zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1027 k.c. poprzez jego zastosowanie, jak i art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania administracyjnego w związku z koniecznością przedstawienia przez skarżącą dokumentu urzędowego stwierdzającego następstwo prawne po J.U. Niewątpliwie bowiem końcowo kwestia ta nie miała znaczenia dla rozpatrzenia sprawy, skoro postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Wskazać jednakże należy, że zgodnie z treścią art. 1025 § 2 k.c. domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. W sferze materialnoprawnej brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia może wywrzeć skutki związane z nieudowodnieniem praw wynikających z dziedziczenia stosownie do art. 1027 K.c. Nie ulega zatem wątpliwości, że o następstwie prawnym wynikającym ze spadkobrania, rozstrzyga, także w postępowaniu administracyjnym, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenie dziedziczenia. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.