I OSK 574/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1427/24 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr DAP-WN-727-84/2022/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A.A. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1427/24 uchylił zaskarżoną przez A.A. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 11 kwietnia 2024 r. nr DAP-WN-727-84/2022/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 lipca 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-365/2021/MSte. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest: 1. art. 3 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.k.w.h.", w związku z art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 173, art. 175 ust. 1, "a przede wszystkim art. 177, zwłaszcza in fine i w tej końcowej części a contratrio" Konstytucji RP przez błędną wykładnię tej regulacji, polegającą na przyjęciu że sąd administracyjny oraz organ administracji publicznej mogą nie uwzględniać, co do zasady lub co do treści, księgi wieczystej w zakresie wpisu prawa własności określonego podmiotu do danej nieruchomości, a tym samym są uprawnione do badania wyżej wymienionych wpisów wieczystoksięgowych i wzruszenia domniemania wynikającego z rękojmi publicznej wiary ksiąg wieczystych w zakresie księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanej regulacji prowadzi do wniosku przeciwnego, to jest że domniemania prawne określone w art. 3 u.k.w.h. nie mogą być wzruszone w sprawie administracyjnej, ponieważ mogą być wzruszone jedynie we właściwym postępowaniu przed sądem powszechnym, co potwierdza także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyrok z 13 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 746/15); 2. art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w związku z art. 5 u.k.w.h. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie można przyjąć domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w.h., a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączona mocą ostatecznej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 14 grudnia 2007 r. orzekającej o niepodpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), powoływanego dalej jako "dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej" lub "dekret"; 3. art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu że decyzja komunalizacyjna Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r., w części dotyczącej nabycia przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [1] (obecnie działki nr: [1]/2, [1]/3, [1]/4, [1]/5, [1]/6, [1]/7 i [1]/8 w jedn. ew. obręb B., art. [...], KW nr [...]), została wydana z rażącym naruszeniem prawa, pomimo że w dacie jej wydania nie była obarczona żadną wadą, w tym wadą kwalifikowaną rażącego naruszenia prawa; II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez błędne ustalenie, że decyzja Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. w omawianej części została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., pomimo że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w związku z art. 5 u.k.w.h. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie można przyjąć domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w.h., a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączona mocą ostatecznej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 14 grudnia 2007 r. orzekającej o niepodpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 3 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 10 ust. 1 u.k.w.h., a także w związku z art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 173, art. 175 ust. 1, "a przede wszystkim art. 177, zwłaszcza in fine i w tej końcowej części a contratrio" Konstytucji RP przez błędną wykładnię tej regulacji, polegającą na przyjęciu że sąd administracyjny oraz organ administracji publicznej mogą nie uwzględniać, co do zasady lub co do treści, księgi wieczystej w zakresie wpisu prawa własności określonego podmiotu do danej nieruchomości, a tym samym są uprawnione do badania wyżej wymienionych wpisów wieczystoksięgowych i wzruszenia domniemania wynikającego z rękojmi publicznej wiary ksiąg wieczystych w zakresie księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez błędne ustalenie zaistnienia innego naruszenia przepisów postępowania, podczas gdy organ nadzoru, po zgromadzeniu całości materiału dowodowego, prawidłowo dokonał oceny ustalonego stanu faktycznego oraz jego subsumpcji i prawidłowo zastosował art. 158 § 1 K.p.a.; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a. polegające na nieuzasadnionym uwzględnieniu skargi, chociaż postępowanie nie było dotknięte żadną z wad w nich wymienionych, ponieważ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji orzekł w niniejszej sprawie zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym. Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie jej zasadności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną A.A. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Podkreśliła, że uchylona przedmiotowym wyrokiem decyzja Ministra została wydana "w warunkach swoistego związania organu" wcześniejszymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1110/10 oraz z 4 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1388/19. Skarżąca wyjaśniła, że oba te wyroki odnosiły się do "decyzji komunalizacyjnej dotyczącej tej samej księgi wieczystej, tego samego w niej wpisu własności Skarbu Państwa i tej samej nieruchomości jako takiej, choć innych działek ewidencyjnych". Zatem, zdaniem skarżącej, oba te wyroki dotyczyły tej samej sytuacji prawnej i faktycznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej, należało przypomnieć stan sprawy, jaki Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął za podstawę orzekania. Otóż Wojewoda Poznański decyzją z 24 lipca 1991 r. nr PK 111/7252/33/1080/91, działając na podstawie art. 18 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. poz. 191), stwierdził nabycie przez Gminę B. z mocy prawa nieodpłatnie własności szeregu nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie B. ark. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji. A.A. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji w części dotyczącej działki nr [1] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8). Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 19 lipca 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-365/2021/MSte umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. w części dotyczącej nabycia przez Gminę B. z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie B. ark. [...] jako działka nr [1] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8). Po rozpatrzeniu wniosku A.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z 11 kwietnia 2024 r. nr DAP-WN-727-84/2022/WWP w punkcie 1. uchylił własną decyzję z 19 lipca 2022 r., a w punkcie 2. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. w części objętej wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę A.A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 11 kwietnia 2024 r. (skarga dotyczyła punktu 2. tej decyzji), opisanym na wstępie wyrokiem uznał, że wydanie przez Wojewodę Wielkopolskiego decyzji z 14 grudnia 2007 r. nr RR.IX-1.7718-75/2002 stwierdzającej, iż przedmiotowa nieruchomość (to jest działki ewidencyjne nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8, wywodzące się z dawnej działki katastralnej nr [2]) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skutkuje obaleniem domniemania prawidłowości wpisu Skarbu Państwa w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Zatem, w dacie 27 maja 1990 r., to jest w dacie istotnej dla komunalizacji, właścicielem nieruchomości nie był Skarb Państwa. Oznacza to, że na dzień wydania decyzji Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. nie była spełniona kluczowa przesłanka komunalizacji, jaką jest pozostawanie mienia mającego podlegać komunalizacji we własności Skarbu Państwa. Dlatego też Sąd I instancji uznał, że decyzja Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. w części dotyczącej działki nr [1] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to jest przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa z 10 maja 1990 r.". Z tego względu Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ nie stwierdził bowiem nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. w weryfikowanej w trybie nadzorczym części. Sąd I instancji wyjaśnił też, że skoro zaskarżoną decyzją organ odwoławczy, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania (punkt 1.) i orzekł w tym zakresie co do istoty sprawy (punkt 2.), to Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję w całości a nie tylko w zakresie jej punktu 2, o co wniosła skarżąca. Jednocześnie, na zasadzie art. 135 P.p.s.a., Sąd I instancji uchylił również decyzję organu pierwszej instancji z 19 lipca 2022 r. Stanowisko Sądu I instancji należało podzielić. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi kasacyjnej, należy przede wszystkim zauważyć, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, przy czym przepisy art. 3 ust. 1, art. 5, art. 10 ust. 1 u.k.w.h., art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 173, 175 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP przywoływane są jako wzorce kontroli zarówno w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., jak i podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. W doktrynie trafnie wskazuje się, że art. 174 P.p.s.a. statuuje dwie odrębne podstawy wniesienia skargi kasacyjnej. Nie jest dopuszczalne przemienne (bez zachowania koniecznej odrębności obu podstaw skargi kasacyjnej) przytaczanie ich na poparcie argumentacji pomijającej rozdzielność tych podstaw (por. wyrok NSA z 24 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2025/14, czy wyrok NSA z 21 lutego 2005 r. sygn. akt GSK 1310/04, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, akceptowany przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 672, nb 5, 6) bądź zbędne dublowanie, gdy prawidłowe było zgłoszenie zarzutów w ramach jednej z podstaw kasacyjnych. Sąd kasacyjny wyjaśnia zatem, że przywołane przez organ przepisy art. 3 ust. 1 i art. 5 u.k.w.h należy uznać za przepisy prawa materialnego, jako kształtujące domniemania prawne związane z funkcjonowaniem ksiąg wieczystych. Należy także zauważyć, że w orzecznictwie i doktrynie utrwalone jest zapatrywanie, że przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., choć jest zawarty w ustawie proceduralnej, ma charakter prawnomaterialny (vide: wyrok NSA z 15 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2160/11) i stanowi podstawę skargi kasacyjnej, określoną w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. (vide: H.Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, LexisNexis 2010 s. 222). Wady decyzji wyliczone w art. 156 §1 pkt 1-7 K.p.a. w przeważającej mierze mają charakter materialnoprawny, ich występowanie powoduje, że z mocy decyzji powstaje stosunek prawny ułomny albo w ogóle się nie nawiązuje. Wady tkwią w samej decyzji i godzą w elementy stosunku prawnego podmiotowe, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wskazuje więc stany faktycznoprawne w jakim możliwe jest wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Natomiast przywoływany przez organ art. 10 ust. 1 u.k.w.h., jako wskazujący tryb dochodzenia roszczenia w przypadku rozbieżności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, uznać należy za przepis o charakterze procesowym. Jak jednak wynika zarówno ze sformułowania zarzutu z punktu I. 1 i II. 3 petitum skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu organ upatruje w przyjęciu przez Sąd Wojewódzki, że organy administracji mogą z pominięciem trybu wskazanego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. dokonać oceny prawidłowości wpisu figurującego w księdze wieczystej w konkretnej dacie. Zatem w istocie, w rozpoznawanej sprawie, wskazywane przez organ naruszenie art. 10 ust. 1 u.k.w.h., zmierza do wykazania naruszenia pozostałych przepisów o charakterze materialnym przywołanych w zarzutach. Przepisami prawa materialnego są również przywołane przez Ministra w zarzucie objętym punktem II. 3 petitum skargi kasacyjnej przepisy Konstytucji. Wadliwe było zatem powiązanie przez organ zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd kasacyjny dostrzega, że przepis ten jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał Sąd Wojewódzki, podkreślając jednocześnie, że organ naruszył art. 3 u.k.w.i.h oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i o pracownikach samorządowych. Skoro jednak w ocenie organu, Sąd Wojewódzki naruszył przepisy prawa materialnego, to zasadne było powiązanie tego zarzutu z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Uchybienie to nie stanowi jednak przeszkody dla rozpoznania skargi kasacyjnej. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy relacji decyzji stwierdzającej niepodpadanie określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na zgodność z prawem wydanej uprzednio decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa określonego mienia przez jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i o pracownikach samorządowych. Należy jeszcze zauważyć, że niniejsza sprawa jest podobna do spraw rozstrzygniętych wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2026 r. sygn. akt I OSK 2926/23, z 10 marca 2026 r. sygn. akt I OSK 220/25 i z 27 marca 2026 r. sygn. akt I OSK 443/25, w których skargi kasacyjne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uwzględniających skargi na decyzje w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, zostały oddalone. Stanowisko w nich zawarte Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie w całości podziela i uznaje za własne. Mając na uwadze przesłanki komunalizacji nieruchomości wynikające z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., kluczową kwestią jest ustalenie czyją własnością była nieruchomość podlegająca komunalizacji według stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. wynika zatem jednoznacznie, że komunalizacji podlega wyłącznie mienie stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową i należące do wymienionych w tym przepisie jednostek. Komunalizacja dotyczy wyłącznie mienia publicznego, w jej wyniku następuje tylko przejście tytułu własności ze Skarbu Państwa na rzecz samorządu terytorialnego. Zatem w powyższym trybie gminie nie może zostać przekazane mienie, które nie było ogólnonarodowe (państwowe), w szczególności nie może zostać przekazane mienie stanowiące własność osób fizycznych. W konsekwencji w sytuacji, gdy mienie nie spełnia powyższych kryteriów, decyzja przekazująca własność tego mienia na rzecz jednostki samorządu terytorialnego w sposób oczywisty jest sprzeczna z normą zawartą w omawianym przepisie. Jest ona zatem obarczona kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (rażąco narusza prawo), co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności. Z niespornych ustaleń organu wynika, działka nr [1] w wyniku kolejnych podziałów stanowi działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8. Z treści decyzji Wojewody Poznańskiego z 24 lipca 1991 r. wynika, że dla działki nr [1] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8) prowadzona była księga wieczysta Nr [...]. Zupełny odpis powyższej księgi wskazuje, że jako właściciel nieruchomości nią objętych ujawniony był Skarb Państwa. Z kolei z pisma Sądu Rejonowego w B. IV Wydział Ksiąg Wieczystych z 15 marca 2024 r. wynika, że z dużym prawdopodobieństwem prawo własności działki nr [1] obręb B. zostało ujawnione na rzecz Skarbu Państwa w dniu 14 października 1946 r. na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Poznaniu numer R.Pr.lll/6/9 z 20 stycznia 1946 r. i do dnia wydania decyzji z 24 lipca 1991 r. nie występowała zmiana podstawy ujawnienia Skarbu Państwa w przedmiotowej księdze. Wniosek o stwierdzenie nieważności części decyzji Wojewody dotyczył działki nr [1] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8). Nie jest też kwestionowane, że decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 14 grudnia 2007 r. nr RR.IX-1.7718-75/2002 orzeczono o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dawnej działki katastralnej nr [2]. Jednocześnie w uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że dawna działka katastralna nr [2] stanowi m. in. działki nr [1]/2, nr [1]/3, nr [1]/4, nr [1]/5, nr [1]/6, nr [1]/7 i nr [1]/8. Zasadnie Minister zwrócił uwagę, że kluczowym zagadnieniem jest kwestia znaczenia wpisu figurującego w księdze wieczystej w dacie, na którą ustalane jest przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości. Sąd kasacyjny dostrzega przywołane przez organ w skardze kasacyjnej orzecznictwo dotyczące niedopuszczalności obalania domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w postępowaniu innym niż postępowanie cywilne. Wyjaśnia jednak, że podziela w pełni stanowisko wrażone w wyroku NSA z 6 maja 2025 r. I OSK 872/22 w którym podkreślono, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nastąpić może jedynie w postępowaniu prowadzonym w trybie administracyjnym przez właściwy organ. Sąd powszechny co do zasady nie może kwestionować istnienia w obrocie prawnym decyzji administracyjnej ani też pominąć, przy ustalaniu podstawy faktycznej swojego rozstrzygnięcia, stanu prawnego ukształtowanego na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej. W wyroku NSA z 6 maja 2025 r. wskazano, że jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 9 października 2007 r. sygn. akt III CZP 46/07, generalnie przyjmuje się zasadę uwzględniania przez sądy powszechne skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych, która ma swoje źródło w prawnym rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej, czego wyrazem są art. 2 § 3 i art. 177 § 1 pkt 3 K.p.c. oraz art. 16 i 97 § 1 pkt 4 K.p.a., a pod rządami Konstytucji także w idei podziału władz (art. 10) oraz działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7). Możność badania, a ściślej - kwestionowania decyzji administracyjnej wyłącznie w ograniczonym zakresie, w myśl wypracowanej w judykaturze Sądu Najwyższego koncepcji bezwzględnej nieważności (nieistnienia) decyzji administracyjnej, stanowi jedyne odstępstwo od zasady związania sądu cywilnego decyzją administracyjną. W dalszej części uzasadnienia uchwały wskazano, że sąd w postępowaniu cywilnym obowiązany jest uwzględniać stan prawny wynikający z osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej, chyba że decyzja została wydana przez organ niepowołany lub w zakresie przedmiotu orzeczenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiązującym prawie materialnym względnie z oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego. W tych przypadkach sąd nie jest związany decyzją administracyjną, ponieważ jest ona bezwzględnie nieważna (nieistniejąca prawnie) i - pomimo jej formalnego nieuchylenia - nie wywołuje skutków prawnych. Przywołana uchwała wydana została w następującym stanie faktycznym : powódka dochodziła uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W księdze wieczystej wpisana była gmina na podstawie decyzji komunalizacyjnej, przy czym powódka nie kwestionowała, że Wojewoda władny był wydać przedmiotową decyzję komunalizacyjną, a sąd wieczystoksięgowy - dokonać na tej podstawie wpisu w księgach wieczystych na rzecz pozwanej Gminy w miejsce Skarbu Państwa w sytuacji, w której w dniu 5 września 1959 r. wpisany został jako właściciel Skarb Państwa w miejsce poprzedniego właściciela. Podnosiła natomiast, że wpis dotyczący Skarbu Państwa nie odzwierciedlał rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, ponieważ Skarb Państwa nie był właścicielem. Powódka wskazała, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, nie kształtuje zatem stanu prawnego nieruchomości; w tym zakresie przesądzające znaczenie ma rozstrzygnięcie, czy Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości. W ocenie powódki ta kwestia podlegała kognicji sądu w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i dla jej rozstrzygnięcia nie było konieczne uprzednie uchylenie ostatecznej decyzji komunalizacyjnej. Po przeanalizowaniu przepisów zawartych w ustawie z 10 maja 1990 r. stanowiących podstawę wydania decyzji komunalizacyjnej, Sąd Najwyższy uznał, że ustawodawca zrealizował zamiar wyposażenia nowo powstałych podmiotów administracji samorządowej w mienie w sposób władczy przy wykorzystaniu instrumentów cywilnoprawnych. Sfera stosunków własnościowych, stanowiących z natury domenę prawa cywilnego, poddana została w ustawie szczególnej trybowi postępowania administracyjnego. Konstatacja ta, w świetle zasady podziału władz oraz prawnego rozgraniczenia drogi sądowej i drogi administracyjnej, pozwala stwierdzić, że związanie sądu powszechnego decyzją administracyjną dotyczy także decyzji komunalizacyjnej, oraz że związanie obejmuje również postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności, warunkujące nabycie własności przez gminę w trybie ustawy z 10 maja 1990 r., poddane zostało ocenie organu administracyjnego m.in. na podstawie wpisu w dziale II księgi wieczystej. Jeśli wpis w księdze wieczystej nie został skutecznie podważony, to zaświadczał o rzeczywistym stanie prawnym nieruchomości (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że decyzja komunalizacyjna dotyczy stosunków cywilnoprawnych, ale orzekanie o przejściu prawa własności na gminę zostało zastrzeżone dla organu administracyjnego (art. 2 § 3 K.p.c.). Sprawia to, że droga sądowa jest niedopuszczalna, w związku z czym za niedopuszczalne należy uznać także badanie przez sąd kwestii przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości pod kątem istnienia przesłanki komunalizacyjnej. Po przeanalizowaniu ustawodawstwa pozwalającego na stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa (to jest bez konieczności wydawania uprzedniej decyzji) Sąd Najwyższy uznał, że w przypadkach, w których wydanie decyzji nie zostało przewidziane, podstawą wpisu w księdze wieczystej mogą być dowodzone wszelkimi środkami dowodowymi okoliczności wskazujące na powstanie prawa własności. Jeżeli dla potwierdzenia własności powstałej z mocy prawa wymagane jest wydanie decyzji administracyjnej zdarzeniem prawnym, podlegającym rozważeniu w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej, jest istnienie ostatecznej decyzji administracyjnej. Dopóki decyzja taka nie zostanie uchylona, dopóty sąd nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Do podobnej konkluzji prowadzi ocena judykatury dotyczącej niedopuszczalności przyjęcia przez sąd, że gmina stała się właścicielem nieruchomości podlegającej komunalizacji, jeśli nie została wydana decyzja komunalizacyjna. A contrario, jeśli decyzja komunalizacyjna została wydana i jest ostateczna, to dopóki nie zostanie uchylona przez właściwy organ administracyjny, dopóty sąd nie jest władny kwestionować prawa własności gminy. W konsekwencji skład 7 sędziów Sądu Najwyższego podjął następującą uchwałę : "W sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości - ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) - z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją.". Zwrócić należy uwagę, że cytowana uchwała Sądu Najwyższego opierała się na zasadzie rozdzielności drogi cywilnej i administracyjnej, a co za tym idzie rozdzielenia kompetencji sądów powszechnych i organów administracji, mającego swoje umocowanie w przepisie rangi konstytucyjnej. Z powyższego założenia Sąd Najwyższy wywiódł zasadę związania sądu powszechnego ostateczną decyzją administracyjną (z wyjątkiem przypadków tzw. bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej, który to przypadek w niniejszej sprawie nie występuje). Następnie zwrócić należy uwagę na charakter decyzji wydanej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z 1 marca 1945 r.". Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 lipca 2023 r. I OSK 68/22, a stanowisko to skład orzekający w pełni podziela, powszechnie prezentowany jest pogląd, że decyzje wydawane na podstawie § 5 rozporządzenia mają charakter deklaratoryjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2444/92; wyrok Sądu Najwyższego z: 24 października 2003 r. sygn. akt III CK 36/02; 28 lipca 2004 r. sygn. akt III CK 296/03; uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 lipca 2007 r. sygn. akt SK 1/06; uchwała Sądu Najwyższego z 17 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 121/10). Także obecnie zapadłe decyzje wojewodów, wydane na podstawie § 5 rozporządzenia (uchwała 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06), mają charakter deklaratoryjny i jako takie wywołują skutki ex tunc. Innymi słowy, decyzje te stwierdzają stan prawny zaistniały (bądź niezaistniały) w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że wobec wydania decyzji 14 grudnia 2007 r. Skarb Państwa nie nabył prawa własności nieruchomości wskazanej w tejże decyzji w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej. W ww. wyroku z 11 lipca 2023 r. nie podzielono stanowiska co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej opartej na aktualnych w dacie jej wydania wpisach w księdze wieczystej, wskazujących na Skarb Państwa jako na właściciela przedmiotowego udziału. Podkreślono, że takie stanowisko prowadzi w istocie do zanegowania możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej opartej o wadliwe, ale istniejące w określonej dacie, wpisy w księgach wieczystych. Przepis art. 3 u.k.w.h., wprowadzając domniemania prawne, w tym m.in. domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, ma na celu wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych jako rejestru publicznego. Uczestnicy obrotu mogą zatem ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Przepis ten wzmacnia zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej. Należy jednak podkreślić, że przewidziana powyższą regulacją ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, a domniemania wyznaczone treścią tego przepisu mogą zostać wzruszone. Tak więc domniemanie wskazane w art. 3 ust. 1 u.k.w.h. zwalnia osobę powołującą się na wpis z obowiązku przeprowadzania dowodu na okoliczność istnienia prawa ujawnionego w księdze wieczystej, ale nie przesądza automatycznie o skutkach czynności prawnej, która stanowiła podstawę wpisu (uchwała SN z 8 B. 2021 r. sygn. akt III CZP 28/21, OSNC 2022/2/14). Obalenie powyższego domniemania w prawnie dopuszczalny sposób otwiera drogę do weryfikacji, m.in. z punktu widzenia legalności, czynności prawnych i rozstrzygnięć podjętych na podstawie wpisu w księdze wieczystej, którego domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zostało obalone. Słusznie zatem Sąd Wojewódzki wskazał, że rządząca postępowaniem administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.) uniemożliwia przyjęcie, że formalna treść wpisów w księdze wieczystej, istniejąca w dniu podjęcia decyzji albo w innej dacie istotnej z punktu widzenia okoliczności sprawy, w każdej sytuacji rozstrzyga o ocenie legalności decyzji podjętej na podstawie takiego wpisu. Jakkolwiek wpisy te pozostają wiążące dla organów administracji, to jednak obalenie w odniesieniu do nich domniemania, o którym stanowi art. 3 u.k.w.h., stanowi podstawę do weryfikacji decyzji administracyjnej opartej na takim wpisie, w sposób odpowiadający prawdzie materialnej, a zatem zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Rzecz jasna, możliwość takiej weryfikacji, chociażby przez to, że stanowi odejście od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 K.p.a.), jest ściśle reglamentowana i podlega określonym przez prawo ograniczeniom, jednak powodem odmowy wzruszenia takiej decyzji nie może być stwierdzenie, że w czasie jej podjęcia pozostawała ona formalnie w zgodzie z wpisem prawa ujawnionego w księdze wieczystej (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 464/22). W cytowanym wyroku z 11 lipca 2023 r. odwołano się również do orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym aprobowany był pogląd, że wpis w księdze wieczystej nie przekreśla możliwości stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Wskazywano, że decyzja komunalizacyjna nie spowodowała innych skutków materialnoprawnych, jak tylko wykreowanie prawa rzeczowego w postaci prawa własności gruntu przysługującego gminie. Nie wywołała innych skutków w sferze cywilnoprawnej, ponieważ w wyniku jej wydania nie doszło do żadnej czynności cywilnoprawnej. Nie można więc zasadnie twierdzić, że w tej sprawie mają zastosowanie zasady ochrony dobrej wiary, a zwłaszcza zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych: ta będzie chronić ewentualnych nabywców nieruchomości w dobrej wierze, i to nabywających ją odpłatnie (art. 5 i 6 u.k.w.h.). Wpis prawa własności do księgi wieczystej jest orzeczeniem mającym źródło we właściwej czynności lub dokumencie (przykładowo w ostatecznej decyzji administracyjnej) i ściśle z nimi powiązanym, wynikającym z obowiązku ujawnienia prawa (art. 35 ust. 1). Ma on charakter deklaratoryjny, stwierdzający przysługiwanie prawa konkretnym osobom względem oznaczonej nieruchomości. Fakt, że wydając decyzję komunalizacyjną organ działał na podstawie posiadanych dokumentów oraz w zaufaniu do zapisów księgi wieczystej, nie może przesądzać o prawidłowości decyzji (por. wyrok NSA z 4 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 676/10, czy cyt. wyrok NSA sygn. akt I OSK 1931/10). W wyroku NSA z 22 października 2021 r. sygn. akt I OSK 515/21 wskazano, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego jeżeli nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. rozstrzygająca definitywnie i wiążąco dla sądów powszechnych kwestie nabycia (lub nienabycia) przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości mogłaby stanowić odpowiedni dokument, o którym mowa w art. 31 u.k.w.h. wykazujący niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym w razie wadliwego ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednak dopóki decyzja komunalizacyjna, na podstawie której dokonano wpisu Powiatu jest w obrocie prawnym sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z wyrażonym w cytowanej już uchwale Sądu Najwyższego z 9 października 2007 r. sygn. akt III CZP 46/07. W cytowanym wyroku zaznaczono, że w orzeczeniach sądowych wskazywano, że dopiero wydana w postępowaniu na zasadzie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. decyzja stwierdzająca, że dana nieruchomość nie podpadała pod działanie regulacji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o wprowadzeniu reformy rolnej, pozwalałaby przyjąć, że w analizowanym stanie faktycznym nie doszło do przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, a taka decyzja deklaratoryjna mogłaby stanowić dowód w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej na okoliczność, że decyzja ta rażąco naruszała art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (por. wyrok NSA z 26 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1110/10; wyroki NSA z 26 października 2011 r. sygn. akt: I OSK 1119/11, I OSK 748/11, I OSK 749/11,1469/12 722/11, I OSK 689/11 i I OSK 760/11; wyroki NSA z 31 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 404/12, sygn. akt I OSK 1469/12 i O OSK 819/12; wyrok NSA z 31 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 819/12 i powołane tam orzeczenia: uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, wyroki Sądu Najwyższego z 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 165/98, OSNAPU 2000, Nr 3, poz. 90 i z 15 października 2002, sygn. akt I ACa 423/02, Palestra 2004, nr 3-4, s. 469; a także wyrok NSA z 7 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2476/11, w którym NSA wskazał: "Uzupełniająco niejako należy też wskazać, że w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie jest możliwe uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym wpisu historycznego, a takim wpisem był wpis prawa własności Skarbu Państwa."). Podsumowując należy wskazać, że ustalenie, iż dana nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, a co z tym idzie nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dacie relewantnej dla zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. skutkować powinno uznaniem, że decyzja stwierdzająca nabycie nieruchomości przez gminę wydana została z rażącym naruszenie prawa. Dotyczy to jednak wyłącznie sytuacji, gdy między przejęciem nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej a wydaniem decyzji komunalizacyjnej nie zaistniały inne zdarzenia prawne prowadzące do nabycia przez Skarb Państwa prawa własności określonych nieruchomości. Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej wyjaśnić należy, że wyrok z 5 stycznia 2022 r. I OSK 1388/20 został wydany w sprawie, w której osoby wnoszące o wszczęcie postępowania nadzorczego powoływały się na wyrok sądu powszechnego w sprawie o wydanie spornej nieruchomości i w tym zakresie ich stanowisko uznane zostało za niezasadne. Stan faktyczny sprawy rozpoznawanej przez NSA był zatem inny niż w niniejszej sprawie. Przywołany przez organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok WSA z 11 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2744/20 uchylony został wyrokiem NSA z 28 marca 2025 r. I OSK 891/22. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że odrzucając możliwość ustalenia statusu własnościowego spornych nieruchomości na dzień komunalizacji zgodnie z kompetencjami organu i kierując się wyłącznie treścią wpisu w księdze wieczystej na dzień komunalizacji, Sąd I instancji naruszył przywołane w skardze kasacyjnej przepisy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 76 § 1 k.p.a., art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Nie wziął bowiem w ogóle pod uwagę i nie rozważał skutków prawnych wynikających z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) i poprzedzającej ją decyzji tego organu z (...) (o których mowa w skardze kasacyjnej), kierując się błędnym przekonaniem, że treść wpisu w księdze wieczystej istniejącego na dzień komunalizacji, zwalnia go z ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, jako przesłanki rozstrzygnięcia nadzorczego.". Wyrok z 9 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 648/21 uchylony został wyrokiem NSA z 19 kwietnia 2023 r. I OSK 464/22. W wyroku tym NSA wskazał, że "nie można natomiast zgodzić się z poglądem Sądu I instancji tyczącym braku podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej, skoro została ona oparta na aktualnych w dacie jej wydania wpisach w księdze wieczystej, wskazujących na Skarb Państwa jako na właściciela przedmiotowego udziału. Takie stanowisko prowadzi w istocie do zanegowania możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej opartej o wadliwe, ale istniejące w określonej dacie, wpisy w księgach wieczystych i przypisania owym wpisom charakteru, którego nie mają." Wyrok z 17 marca 2022 r. I SA/Wa 1244/21 został uchylony wyrokiem NSA z 9 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1649/22. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że "komunalizacja - niezależnie od przyjętej podstawy (w tym wypadku był to art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy komunalizacyjnej) - zawsze może dotyczyć tylko takiego mienia, które w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej z 10 maja 1990 r., czyli w dniu 27 maja 1990 r., stanowiło składnik mienia ogólnonarodowego (państwowego), co jednak nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie. W tej sytuacji zachodziła podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody opisana w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż decyzja ta rażąco naruszała prawo, tj. art. 5 ust. 1 ustawy z 1990 r., komunalizując mienie nie stanowiące własności państwowej. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy skutki ostatecznej i prawomocnej decyzji Wojewody (..) stwierdzającej, że sporne nieruchomości nie podpadały pod działanie dekretu PKWN, można porównać do tych, jakie wywołuje stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, gdyż brak własności nieruchomości po stronie Skarbu Państwa istniał "od początku" (uchwała NSA z 13.11.2012 r. I OPS 2/12, ONSAiWSA 2013/1/1). Skoro w drodze decyzji doszło do potwierdzenia komunalizacji mienia nie będącego mieniem państwowym, to mamy tutaj do czynienia z oczywistym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z 1990 r., co zważywszy na skutki decyzji dla dotychczasowego właściciela nieruchomości należy uznać za rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Przyjmując ogólnie, że rażące naruszenie prawa prowadzi do wydania decyzji stanowiącej kontratyp decyzji, jaka winna w istocie zostać wydana, Wojewoda Bielski zamiast orzekać o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości, winien był wydać decyzję negatywną, odmawiającą przejścia z mocy prawa na rzecz gminy prawa własności nieruchomości. Skarb Państwa w dacie komunalizacji nie był przecież właścicielem nieruchomości. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że wiedza organów w tym zakresie w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej była oparta na wpisie zawartym w księdze wieczystej odnoszącym się do kwestii własnościowych przedmiotowej nieruchomości. W istocie okazało się, że nie odzwierciedlał on rzeczywistego stanu prawnego. Twierdzenie Sądu I instancji o tym, że w dacie właściwej dla wydania decyzji komunalizacyjnej (...) nie było wpisu ostrzeżenia o niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości jest o tyle bezzasadne, że decyzja Wojewody (...) potwierdzająca fakt, iż sporne nieruchomości nie podpadały pod dekret PKWN, uzyskała przymiot ostateczności (..) (po utrzymaniu jej w mocy rozstrzygnięciem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi), natomiast prawomocna stała się po upływie terminu na wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z (...). Z akt sprawny nie wynika, by toczyło się postępowania przed sądem powszechnym, w którym zapadłoby orzeczenie na podstawie art. 10 ust. 2 kwh. Takiego ostrzeżenia w treści księgi wieczystej w dniu wydawania decyzji komunalizacyjnej, po prostu być nie mogło.". Wyroki z 11 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 675/21, 14 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2119/20 oraz z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/WA 2607/21 nie podlegały kontroli kasacyjnej. Sąd kasacyjny wyjaśnia końcowo, że przyjęte stanowisko nie oznacza ingerencji w kompetencję sądów powszechnych. Stanowi jedynie konsekwencję podkreślanej przez Sąd Najwyższy w uchwale z 9 października 2007 r. III CZP 46/07 zasady rozdzielności drogi cywilnej i administracyjnej. Rozpoznawana obecnie sprawa dotyczy wyłącznie możliwości uznania, czy decyzja wydana w stosunku do mienia niestanowiącego w dniu relewantnym z punktu widzenia zastosowania prawa materialnego własności Skarbu Państwa narusza rażąco prawo. Podkreślić należy, że jak wynika z przywołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego, bez wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wpisu Gminy B. do księgi wieczystej, osoba która uzyskała decyzję stwierdzającą niepodpadanie określonej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej nie będzie mogła tejże nieruchomości odzyskać. Stan taki nie jest możliwy do zaakceptowania w państwie prawa, bowiem oznacza, że nie są respektowane skutki prawne ostatecznej decyzji stwierdzającej niepodpadanie nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej. W konsekwencji zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej uznać należało za niezasadne. Sąd kasacyjny wskazuje końcowo, że w prowadzonym ponownie postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Sądu Wojewódzkiego. Odniesienia wymaga jeszcze stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną, w którym słusznie zwrócono uwagę, że organ w niniejszej sprawie powinien był uwzględnić – stosownie do art. 170 P.p.s.a. - moc wiążącą wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1110/10 oraz z 4 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1388/19, w których wskazano, że komunalizacja działek na rzecz Gminy B. została dokonana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., gdyż skomunalizowane działki nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co zostało stwierdzone stosownymi decyzjami Wojewody Wielkopolskiego, a tego typu uchybienie stanowi wadę decyzji, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Pomimo tego, że wyroki te dotyczyły innych działek objętych innymi decyzjami komunalizacyjnymi, to jednak dotyczyły podobnej sytuacji prawnej i faktycznej do sytuacji rozstrzygniętej decyzją objętą kontrolą przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie. Zasadnie wskazano przy tym, że jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd. Skoro moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. oznacza, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215) mając na względzie uchwałę składu 7 sędziów NSA z 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, zgodnie z którą artykuł 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 P.p.s.a. stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.