I OSK 552/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Maciej Dybowski del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 12 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 516/20 w sprawie ze skargi K.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia od K.D. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 4 grudnia 2020 r. oddalił skargę K.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z [...] marca 2020 r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K.D., zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i uchylenie decyzji organów obu instancji, bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo skarżąca zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez oddalenie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że organy administracji publicznej przeprowadziły prawidłowo postępowanie dowodowe; 2) art. 151 ppsa w zw. z art. 10 § 1 kpa przez oddalenie skargi "na skutek błędnego przyjęcia, że naruszenie art. 10 § 1 kpa przez błędne przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie uniemożliwiło to skarżącej dokonania konkretnych czynności procesowych"; 3) art. 151 ppsa w zw. z art. 15 kpa przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ dokonał niedopuszczalnej zmiany przedmiotu sprawy podczas orzekania; 4) art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. 1507, z późn. zm.), dalej: ups, przez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ups uprawniającego ją do uzyskania zasiłku stałego. Pismem z 1 lutego 2020 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł i jej oddalenie jako niezasadnej oraz obciążenie skarżącej kosztami postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia prawidłowości uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały w okresie 1 kwietnia 2019 r. - 30 kwietnia 2021 r. i odmowy jego przyznania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Wójt Gminy G. ustalił na rzecz skarżącej prawo do zasiłku stałego na wskazany powyżej okres oraz objął ją w tym okresie ubezpieczeniem zdrowotnym. Następnie pismem z [...] grudnia 2019 r. skarżąca wystąpiła do wskazanego powyżej organu o przyznanie zasiłku celowego. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego syn skarżącej oświadczył, że przekazuje jej 1 500 zł miesięcznie, co doprowadziło organ do uznania, że sytuacja materialna skarżącej uległa zmianie. W wyniku powyższego Wójt Gminy G. decyzją z [...] grudnia 2019 r. uchylił swoją decyzję z [...] kwietnia 2019 r., wskazując, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej uprawniające ją do uzyskania świadczeń pomocy społecznej. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję, uchyliło w całości z dniem 1 grudnia 2019 r. decyzję z [...] kwietnia 2019 r. i odmówiło od dnia 1 grudnia 2019 r. przyznania skarżącej prawa do zasiłku stałego. Przechodząc do rozpoznania poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Sąd pierwszej instancji prawidłowo bowiem ocenił, że organy administracyjne przeprowadziły postępowanie wyjaśniające bez naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia tych przepisów przez uznanie przez organy, że syn skarżącej przekazywał jej kwotę 1 500 zł miesięcznie, podczas gdy jego zdaniem była to wartość węgla przekazanego matce jednorazowo. Otóż należy wskazać, że fakt przekazywania spornej kwoty wynika wprost ze sporządzonego i podpisanego oświadczenia syna skarżącej. Oświadczenie to zostało sporządzone osobiście przez D.D., o czym świadczy porównanie charakteru pisma ze złożonym podpisem (s. 3 pkt III 1 i 3 kwestionariusza). Brak jest zatem podstaw do uznania, że rzeczywista treść oświadczenia odbiega od jego literalnego brzmienia bądź też została sporządzona przez przedstawiciela organu, a następnie podpisana przez syna skarżącej bez zapoznania się z jego treścią bądź bez rozeznania skutków takiego oświadczenia. W konsekwencji powyższego należało przyjąć, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia organów administracji publicznej, z których wynikało, że skarżąca osiąga miesięczne dochody w wysokości przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń pomocy społecznej. Zupełnie niezrozumiały jest drugi zarzut skargi kasacyjnej, a sprowadzający się do tego, że WSA naruszył art. 151 ppsa w zw. z art. 10 § 1 kpa przez oddalenie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że naruszenie art. 10 § 1 kpa przez błędne przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie uniemożliwiło to skarżącej dokonania konkretnych czynności procesowych. Domniemywać można jedynie, iż naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa, które powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, autor skargi kasacyjnej upatruje w uniemożliwieniu skarżącej wyjaśnienia wątpliwości co do charakteru otrzymanej od syna kwoty i jej wpływu na przekroczenie kryterium dochodowego na skutek niezawiadomienia jej o możliwości zapoznania się z aktami. Należy podnieść, że skarżąca wskazała na powyższe wątpliwości w odwołaniu oraz dodatkowym pisemnym wyjaśnieniu, a także oświadczeniu syna skarżącej złożonego w dniu 2 marca 2020 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak zawiadomienia skarżącej o możliwości zapoznania się z aktami postępowania, chociaż sam w sobie stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, to jednak nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Skoro zatem zarzucane naruszenie nie było naruszeniem przepisów prawa materialnego ani nie stanowiło podstawy wznowienia postępowania, to uchylenie zaskarżonej decyzji możliwe byłoby wyłącznie w sytuacji, gdyby mogło ono mieć istotny, a nie jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można dopatrzyć się takiego skutku. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 15 kpa, należy wskazać, że przepis ten ustanawia zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która jest zachowana w sytuacji, gdy przedmioty postępowania przed organem pierwszej instancji oraz organem odwoławczym są tożsame. W rozpoznawanej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tożsamość tych przedmiotów została zachowana w postępowaniu w obu instancjach. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca pismem z [...] grudnia 2019 r. wystąpiła do organu pierwszej instancji o przyznanie zasiłku celowego. Na skutek badania sytuacji majątkowej skarżącej w związku ze złożonym wnioskiem, organ powziął wątpliwość co do prawidłowości przyznania skarżącej decyzją z 2 kwietnia 2019 r. zasiłku stałego na okres 1 kwietnia 2019 r. – 1 kwietnia 2021 r. i objęcia ją w tym zakresie ubezpieczeniem zdrowotnym. Wątpliwości te skutkowały uchyleniem w całości zaskarżonej decyzji, uchyleniem w całości z dniem 1 grudnia 2019 r. decyzji z 2 kwietnia 2019 r. i odmówieniem od dnia 1 grudnia 2019 r. przyznania skarżącej prawa do zasiłku stałego. Oznacza to, że postępowanie przed organem pierwszej instancji, jak i organem odwoławczym toczyło się w przedmiocie prawa skarżącej do uzyskania zasiłku stałego. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przy tym stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji została zasadnie uchylona przez organ odwoławczy w związku z brakiem orzeczenia o prawie skarżącej do zasiłku stałego, uznając, że na skutek tego dodatkowego orzeczenia w postępowaniu przed organem drugiej instancji nie doszło do zmiany przedmiotu postępowania. Tym samym zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 15 kpa należało uznać za niezasadny. Odnośnie rozstrzygnięcia zawartego w decyzji SKO dotyczącego odmowy od dnia 1 grudnia 2019 r. przyznania skarżącej prawa do zasiłku stałego podnieść należy, że skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 134 § 2 ppsa. W świetle powyższych ustaleń, a w szczególności uznania, że postępowanie wyjaśniające w rozpoznawanej sprawie było prowadzone bez naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, brak było podstaw do uznania, że Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok, naruszył art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ups. W rozpoznawanej sprawie bezspornie bowiem ustalono, że miesięczne dochody skarżącej przekraczają ustawowe kryterium dochodowe uprawniające ją do uzyskania zasiłku stałego. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego podniesiony przez autora skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 ppsa (pkt 2 sentencji). Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 ppsa.