I OSK 545/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/OI 807/24 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 2 września 2024 r. nr Rep. 1328/ŚR/24 w przedmiocie uznania części świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz jego zwrot oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/OI 807/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę K. P. (dalej: "Skarżąca", Skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu (dalej: "Kolegium") z 2 września 2024 r. nr Rep. 1328/ŚR/24 w przedmiocie uznania części świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz jego zwrot. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zarzucając Sądowi I Instancji naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej: "u.ś.r.") w zw. z art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") polegającym na uznaniu, że Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne jednocześnie ze świadczeniem wspierającym i wobec tego jest zobowiązana do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. W uzupełnieniu skargi kasacyjnej zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując oceny zasadności złożonej skargi kasacyjnej Sąd pozostawał związany jej zarzutami, bowiem granice kontroli instancyjnej wyznacza treść sformułowanych przez stronę skarżącą zarzutów kasacyjnych. W badanym przypadku Skarżąca kasacyjnie nie sformułowała zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że poza sporem pozostaje prawidłowość ustaleń faktycznych, na podstawie których wydano zaskarżone decyzje i które zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji. Żądaniem skargi objęto jedynie dokonanie oceny poprawności dokonanej wykładni oraz subsumcji normy prawnej do stanu faktycznego, który został przyjęty w zaskarżonym wyroku. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. u.ś.w. W tym stanie rzeczy kontrola kasacyjna wymagała oceny, czy Sąd I instancji oddalając skargę na decyzję Kolegium, trafnie ocenił legalność decyzji wydanej na podstawie ww. przepisów. Istota skargi kasacyjnej koncentruje się wokół zasadności zaaprobowanego przez Sąd I instancji stanowiska organów, że Skarżąca w okresie od 29 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. pobierała jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne oraz świadczenie wspierające i w związku z powyższym część świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego w tym czasie jest świadczeniem nienależnym, podlegającym zwrotowi. W pierwszej kolejności należy wskazać, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym, która zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest obecnie świadczenie wspierające, które jest świadczeniem udzielanym na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Stosownie natomiast do art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Dalej podać należy, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (ust. 9). Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 61 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Wobec powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma Sąd I instancji oraz organy orzekające w sprawie. Z ww. przepisów jednoznacznie wynika, że opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z chwilą, gdy osoba z niepełnosprawnością nabywa prawo do świadczenia wspierającego. Należy jednocześnie zaznaczyć, że wypłata opiekunowi osoby z niepełnosprawnością świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać wstrzymana z chwilą złożenia przez osobę z niepełnosprawnością wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego. Taki wniosek może zostać złożony do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopiero po wydaniu przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności ostatecznej decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W kontrolowanej sprawie rację ma Sąd I instancji, który kierując się powyższymi względami, podzielił stanowisko organów w kwestii uznania i zobowiązania do zwrotu przez Skarżącą kasacyjnie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 29 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. Z niespornego stanu faktycznego sprawy wynika bowiem, że Skarżąca 24 lipca 2024 r. wystąpiła o uchylenie przyznanego jej świadczenia pielęgnacyjnego (nie podając przy tym, że jej córce przyznane zostało świadczenie wspierające) w związku z opieką nad córką od dnia 1 lipca 2024 r. Decyzją z 24 lipca 2024 r. organ I instancji uchylił od 1 lipca 2024 r. decyzję z 20 grudnia 2023 r. na mocy której Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast 6 sierpnia 2024 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 lipca 2024 r., informujące o przyznaniu córce Skarżącej kasacyjnie świadczenia wspierającego od 29 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. Wobec powyższego organ I instancji decyzją z 7 sierpnia 2024 r., utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z 2 września 2024 r. orzekł o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego w okresie od dnia 29 stycznia 2024 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał Skarżącą do jego zwrotu. Dodać należy w tym miejscu, na co również zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie oraz Sąd I instancji, że Skarżąca kasacyjnie pismem z 4 września 2023 r., odebranym osobiście 9 października 2023 r. została poinformowana przez organ I instancji, że w sytuacji przyznania prawa do świadczenia wspierającego, osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle powyższego niezasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisu art. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. z art. 63 ust. 6 u.ś.w. Zaskarżona decyzja była zatem zgodna z prawem, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.