I OSK 543/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Go 592/24 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 września 2024 r. nr SKO.Go/431-S.J./1190/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Go 592/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę A. C. (dalej: "Skarżąca", Skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: "Kolegium") z 19 września 2024 r. nr SKO.Go/431-S.J./1190/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji zauważył, że nie było kwestionowane przez organ odwoławczy i znalazło swe potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy, że Skarżąca w okresie od 1 października 2023 r. (tj. od początku miesiąca w którym złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne) do 31 grudnia 2023 r. spełniała przesłanki pozytywne określone w art. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."). Matka Skarżącej miała bowiem orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. e) u.ś.r.) ustalony orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. Skarżąca jako córka należała do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawną matką i tym samym była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. W końcu sprawowała ona opiekę nad matką uniemożliwiającą podjęcie lub zmuszającą do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Sąd I instancji stwierdził, iż organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W ocenie Sądu I instancji, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. stanowił on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna. Sąd I instancji uznał za bezsporne, że Skarżąca miała przyznany w 2023 r., z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, specjalny zasiłek opiekuńczy na mocy decyzji organu I instancji z 26 września 2023 r. (na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r.), która to decyzja na wniosek Skarżącej została uchylona od 1 marca 2024 r. dopiero decyzją z 18 marca 2024 r. W konsekwencji powyższego stwierdził, iż istniała uzasadniona podstawa do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2023 r. (od początku miesiąca w którym złożyła wniosek) do 29 lutego 2024 r. bo zainteresowanej przyznano, na ten sam okres, specjalny zasiłek opiekuńczy, co by spowodowało zbieg świadczeń przyznanych z tego samego tytułu. Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła Skarżąca, zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane Skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to jest od 1 sierpnia 2023 r., gdyż w okresie do 31 października 2023 r. (błędnie podany w skardze kasacyjnej przedział czasowy, gdyż Skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne wnioskiem z 23 października 2023 r. - wpływ do organu 26 października 2023 r., a decyzją z 18 marca 2024 r. uchylono od 1 marca 2024 r. prawo Skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego), a decyzja pozostawała w mocy decyzja przyznająca Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2. art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za cały okres trwania postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 31 października 2023 r. (błędnie podany w skardze kasacyjnej przedział czasowy, gdyż Skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne wnioskiem z 23 października 2023 r. - wpływ do organu 26 października 2023 r., a decyzją z 18 marca 2024 r. uchylono od 1 marca 2024 r. prawo Skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego) pozostawała w mocy decyzja przyznająca Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie. Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu praw do wyżej wymienionego świadczenia oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednoczesnej rezygnacji z dniem złożenia wniosku z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy wykładnia celowościowa tych przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego. Skarga kasacyjna nie obejmuje zarzutów w obszarze zebranego i ocenionego przez organy materiału dowodowego - nie zakwestionowano tym samym stanu faktycznego sprawy, przyjętego za podstawę wyroku Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mógł odnieść skutku zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego - tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. W ustalonym stanie faktycznym sprawy, wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie doszło bowiem do naruszenia tych przepisów. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w tym przepisie nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Treść powyższych przepisów nie budzi wątpliwości, że w przypadku zbiegu ww. uprawnień, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. W orzecznictwie ugruntowany jest w chwili obecnej pogląd, iż warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest również brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo uchylenia tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia. Przy czym wola zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia musi być wyrażona w sposób jednoznaczny i wyraźny a nie tylko hipotetyczny, czy warunkowy. Oświadczenie strony w tym zakresie musi bowiem doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (tak też m. in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2025 r., sygn. akt I OSK 1983/24, LEX nr 3940871 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 2451/24, LEX nr 4016662). W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zlikwidowało dopiero uchylenie decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Decyzja w tym przedmiocie została wydana przez Prezydenta Miasta G. 18 marca 2024 r. Skoro zatem Skarżąca miała przyznany, z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r. i prawo to zostało uchylone dopiero powyższą decyzją, to niewątpliwym jest, iż w tym czasie nie było prawnie możliwe przyznanie Skarżącej konkurencyjnego świadczenia. Zaskarżona decyzja była zatem zgodna z prawem, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.