Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 473/22

Wyrok NSA z 23 czerwca 2023 r., I OSK 473/22 – uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
23 czerwca 2023
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 23 czerwca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 390/21 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 16 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r. (sygn. akt I SA/Wa 390/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 16 grudnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 23 października 2020 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...], k.m. [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2, objęta księgą wieczystą nr [...]. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie, zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: 1. prawa materialnego - przez błędną jego wykładnię, w postaci art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948), poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia, 2. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona, z daleko posuniętej ostrożności procesowej wskazano nadto na naruszenie: b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 61 §1-2 k.p.a. poprzez brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe, pomimo że Organ ustalił w niniejszej sprawie okoliczności wypełniające ww. podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Poza tym wnosiła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze. Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci: art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948), oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w powiązaniu z art. 75 §1 ab initio k.p.a. i art. 7, art. 77 §1 a także art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 §1-2 k.p.a. Zarzuty te okazały się jednak nieuzasadnione. Odnosząc się w pierwszej kolejności do ostatniego z zarzutów procesowych, wyjaśnić przede wszystkim należy, że nietrafnie skarżąca zarzuciła Sądowi Wojewódzkiemu istotne naruszenie przepisów postępowania, poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przy jednoczesnym błędnym zastosowaniu art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 16 grudnia 2020 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 23 października 2020 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w [...], k.m. [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2, z uwagi na naruszenie przez organy art. 61 §1-2 k.p.a. Powyższe skarżąca uzasadniała tym, że niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wszczęcia postępowania o wywłaszczenie w/w nieruchomości i następnie dokonanie uwłaszczenia strony w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe, tymczasem organ nie wszczął postępowania wywłaszczeniowego i nie dokonał uwłaszczenia skarżącej w trybie wspomnianego wyżej przepisu. Uszło jednak uwagi skarżącej, że niniejsze postępowanie było prowadzone na jej wniosek z dnia 21 lutego 2006 r., a którego treścią organ był związany. Z w/w pisma skarżącej wynikało natomiast, że wnosi ona o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa i prawa własności fragmentu linii kolejowej relacji Skawina- żywiec i Katowice-Zwardoń oraz budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie - na podstawie art. 34 (a nie art. 37a) ustawy dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". W wyniku zaś rozpoznania tego wniosku zostały wydane decyzje merytoryczne, odmawiające uwzględnienia tak określonego żądania. Skoro zatem, zgodnie z treścią art. 61 §1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, to wszczęcie postępowania na podstawie prawnej, określonej w w/w wniosku strony, czyniło zadość temu przepisowi. Fakt natomiast, iż jak okazało się po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, wniosek ten nie miał w tym przypadku podstaw prawnych, nie mógł dowodzić, iż w toku niniejszego postępowania administracyjnego organ naruszył (i to w sposób istotny) przepisy proceduralne bo nie wszczął z urzędu innego postępowania z udziałem skarżącej. Okoliczność czy w danym przypadku organ może wszcząć z urzędu postępowanie w danej sprawie jest pozostawione decyzji organu, który samodzielnie ocenia istnienie przesłanek zawartych w art. 61 § 2 k.p.a. Strona zaś, która wniosła do organu wniosek o wszczęcie określonego postępowania ma możliwość - w jego toku -dokonać modyfikacji pierwotnego wniosku. Nic zatem nie stało na przeszkodzie by w trakcie tegoż postępowania, mając na uwadze wyniki prowadzonego w nim postępowania dowodowego, skarżąca – jako wnioskodawczyni - dokonała zmiany treści swego wniosku. Okoliczność zaś, że z takiej możliwości nie skorzystała nie mogła prowadzić do przyjęcia poglądu, iż odmowa wydania wnioskowanej decyzji uwłaszczającej była skutkiem wadliwego postępowania przeprowadzonego w tej sprawie przez organy. Nieusprawiedliwione okazały się także zarzuty: materialnoprawny, w postaci błędnej wykładni art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948) oraz powiązany z nim zarzut procesowy oparty na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że – zdaniem skarżącej - zachodziły w tym przypadku podstawy do uwzględnienia skargi, gdyż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. W związku z powyższym wyjaśnić bowiem należy, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r ), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Jak słusznie zatem zwrócił na to uwagę Sąd Wojewódzki, z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji (...) wynikają trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby PKP mogły zostać uwłaszczone: po pierwsze, grunt, który ma być przedmiotem uwłaszczenia stanowi własność Skarbu Państwa, po drugie, grunt ten w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP i po trzecie, PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tego gruntu w formie prawem przewidzianej i nie legitymowało się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Wymienione przesłanki muszą być przy tym spełnione kumulatywnie. Treść zatem omawianego przepisu była jasna i nie budziła żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Brak było przy tym jakichkolwiek podstaw prawnych, aby nadawać temu przepisowi inną treść, aniżeli ta, która wynika z jego literalnej wykładni. Żadna wykładnia przepisu prawa nie może bowiem prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem danego przepisu, czy też do odmowy jego zastosowania w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę. Okoliczności tych nie kwestionowano zresztą w skardze kasacyjnej a zatem nie można było skutecznie twierdzić, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni w/w przepisu art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji. Uzasadniając powyższy zarzut skarżąca podnosiła, że Sąd bezzasadnie przyjął (cyt.): " iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia" w takiej jednak sytuacji należało zarzucić organom i Sądowi Wojewódzkiemu błędne ustalenie stanu faktycznego. Tego rodzaju zarzutu jednak nie sformułowano. Skarżąca kwestionowała tylko – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. - ograniczenie w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że – jak twierdziła - takie ograniczenie było nieuzasadnione, nie wynikało wprost z przepisu ustawy, przerzucało na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawiało stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych. Odnosząc się zatem do tego ostatniego zarzutu podkreślić należy, że na podstawie delegacji ustawowej, określonej w art. 35 ust. 3 ustawy o komercjalizacji (...), Rada Ministrów wydała w dniu 3 stycznia 2001 r. rozporządzenie w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach ( Dz. U. Nr 4, poz. 29). Rozporządzenie to zatem określa szczegółowe zasady ustalania m. in. faktu, iż dany grunt znajdował się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP. Sposób zatem ustalania jednej z przesłanek, która prowadzi do wydania decyzji uwłaszczeniowej na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji (...) nie odbiega zatem w istotny sposób od wcześniejszych zasad, na jakich dokonywano uwłaszczenia (vide np. rozporządzenie .....). Wprawdzie też wprowadzenie tego rodzaju zabiegu z pewnością jest utrudnieniem dla skarżącej Spółki, ale skoro takie unormowanie nawiązuje do wspomnianego wyżej sposobu dowodzenia istotnych dla uwłaszczenia przesłanek, a samo uwłaszczenie sprowadza się do nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu a zatem prawa rzeczowego, traktowanego z reguły, na równi z prawem własności, to w takim zatem stanie rzeczy nie może budzić żadnych wątpliwości udzielenie przez ustawodawcę wskazanej wyżej delegacji Radzie Ministrów do określenia w przepisach szczególnych zasad dowodzenia posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa. Przepisy te stanowią więc w takim przypadku lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia określonych w kodeksie postepowania administracyjnego, zaś zgodnie z art. 6 k.p.a. - organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie prawa. W konsekwencji skoro Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, utrzymując w mocy odmowną decyzję Wojewody Śląskiego, jako przesłankę odmowy uwłaszczenia wskazał, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość nie znajdowała się w posiadaniu PKP, bowiem przedłożona przez skarżącą spółkę dokumentacja nie potwierdziła w niniejszej sprawie spełnienia przesłanki posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" przedmiotowego gruntu w stanie na dzień 5 grudnia 1990 r. ( wypis z rejestru gruntów z dnia 21 grudnia 2005 r. dotyczył wyłącznie stanu istniejącego w dniu jej sporządzenia, tj. w dniu 21 grudnia 2005 r., a nie stanu istniejącego na nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. a ponadto wskazywał tylko, że działka nr [...] oznaczona została w rejestrze gruntów jako inne tereny komunikacyjne, ponadto w oświadczeniu z dnia 21 lutego 2006 r. wskazano tylko, że działka nr [...] jest zajęta pod linię kolejową, nie wskazując jednocześnie czy taki stan utrzymywał się w dniu 5 grudnia 1990 r. zaś w piśmie z dnia 4 listopada 2014 r. PKP S.A. podała, że w/w działka nie jest zajęta infrastrukturą kolejową), to oddalenie w tym przypadku skargi przez Sąd Wojewódzki, nie naruszało art. 151 p.p.s.a. W rezultacie, biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona i – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Informacje o sprawie

Data wpływu
9 marca 2022
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii~Minister Rozwoju
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/ Jolanta Rudnicka Monika Nowicka /sprawozdawca/

Powołane przepisy

  • Polskie Koleje Państwowe"

    art.34 ust. 1 ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego " · Dz.U. 2000 nr 84 poz. 948

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny