I OSK 469/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., G. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M., J. W. i W. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1154/22 w sprawie ze skargi J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., W. M., E. T., B. Z., W. C., M. C., D. C., G. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M., J. W. i W. W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1) prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1154/22 w ten sposób, że w miejsce nazwiska "P." wpisuje nazwisko "P."; 2) oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1154/22 oddalił skargę J. T., A. B., J. T., S. M., P. M., E. T., B. Z., W. C., D. C., G. W., W. P., D. G., K. R., P. M., P. M., J. W. i W. W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 września 2021 r. nr [...]w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. nr [...] w sprawie wywłaszczenia nieruchomości w m. K. dzielnica [...] gm. kat. B. w części dotyczącej pkt [...] i pkt [...] orzeczenia. Powołanym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. wydanym na podstawie art. 23 i 34 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów (Dz. U. R.P Nr 27, poz. 197 i Nr 55 poz. 438) wywłaszczone zostały nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w związku z budową miasta [...]. Orzeczeniem wywłaszczeniowym objęto obszar o powierzchni [...], a postępowanie to dotyczyło kilkuset nieruchomości, w tym nieruchomości poprzedników prawnych skarżących wskazanych w pkt [...] i pkt [...] orzeczenia. Pkt 267 orzeczenia dotyczył nieruchomości objętej lwh [...] i obejmował całą parcelę katastralną nr [...] o pow. [...]² i całą parcelę katastralną nr [...] o pow. [...]² stanowiącą własność F. z M. T.. Natomiast pkt [...] orzeczenia dotyczył nieruchomości objętej lwh [...] i obejmował całą parcelę katastralną nr [...] o pow. [...]² oraz całą parcelę katastralną nr [...] o pow. 616m², stanowiącą własność W. T. w 1/2 części i F. z M. T. w 1/2 części. Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2016 r. spadkobiercy byłych właścicieli wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. w części dotyczącej pkt 267 i 398 orzeczenia. Minister Rozwoju, Pracy i Technologii zaskarżoną decyzją z dnia 15 września 2021 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia w części dotyczącej pkt 267 i pkt 398, a Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę spadkobierców. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2022 r. wnieśli skarżący, zarzucając naruszenie: I) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.), dalej "p.u.s.a.", poprzez bezzasadne oddalenie skargi, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i właściwe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez powtórzenie błędnego stanowiska organu oraz: - zaniechanie przez Sąd I instancji samodzielnego ustalenia kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, tj. faktu, czy istniało pisemne upoważnienie do wydania decyzji przez pracownika organu, podczas gdy na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; - akceptację przeprowadzenia wadliwego postępowania dowodowego przez organ w sposób wybiórczy z zaniechaniem ustalenia istoty sprawy; - dowolne ustalenia w zakresie faktów kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy, wbrew literalnemu brzmieniu kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia; - dowolne ustalenia co do faktów, nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy i mające charakter nadinterpretacji oraz nieuprawnionych wnioskowań; - jednostronne wnioskowanie co do zaistnienia faktów mających znaczenie dla sprawy, mające na celu wyłącznie utrzymanie przyjętego ex antę założenia o braku rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia odszkodowawczego z dnia 28 kwietnia 1951 r.; - zaniechanie ustalania, czy w ogóle nastąpiło doręczenie orzeczenia spadkodawcom skarżących, a jeśli tak to z jaką konkretnie datą, co ma znaczenie w świetle niekonstytucyjnej nowelizacji k.p.a. z dnia 11 sierpnia 2021 r. ( a zwłaszcza jego art. 2 ust. 2); 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 dekretu 26 kwietnia 1949 r. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez Sąd I instancji poprzez błędne i sprzeczne z materiałem dowodowym ustalenie, że organ wypełnił obowiązek zaofiarowania wywłaszczonym właścicielom tytułem odszkodowania "nieruchomości zamiennej", wywieszając na tablicy ogłoszeń obwieszczenie o nieruchomościach położonych kilkaset kilometrów od domu wywłaszczonych i to w niewystarczającej ilości nieruchomości, podczas gdy orzeczeniem zostało wywłaszczone ponad 1200ha, a tym samym, że nie doszło do "rażącego" naruszenia prawa przy wydaniu orzeczenia z dnia 28 kwietnia 1951 r.; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez Sąd I Instancji oraz organ poprzez całkowicie dowolne sformułowanie wniosku o braku wyrażenia woli otrzymania "nieruchomości zamiennych" przez osoby wywłaszczone, który to błędny wniosek został oparty na braku dokumentacji archiwalnej, z której by wynikało wyrażenie takiej woli, co jednocześnie jest sprzeczne z domniemaniem wynikającym z art. 81"a" § 1 k.p.a.; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. przez Sąd I instancji poprzez: - nadinterpretowanie wypowiedzi orzecznictwa (nie zacytowanych in extenso w decyzji, tak, aby można się było do nich odnieść), w celu wyciągania z nich całkowicie arbitralnych wniosków; - przedstawianie jako znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym okoliczności, co do których nie przedstawiono żadnych dowodów potwierdzających ich zaistnienie; - poprzez wadliwy sposób sformułowania uzasadnienia zaniechanie realizacji zasady przekonywania, i zastąpienie obowiązków w tym zakresie stwierdzeniami o charakterze arbitralnymi; II) przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1) rażącego naruszenia art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez akceptację stanowiska Ministra o zaniechaniu stwierdzenia nieważności, względnie wydania stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa (art. 156 § 2 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a.) odnośnie orzeczenia z dnia 28 kwietnia 1951 r., mimo iż wbrew wyraźnemu nakazowi dekretu nie zaofiarowano właścicielom wywłaszczonej nieruchomości żadnej "nieruchomości zamiennej" w sytuacji, gdy nieruchomość składająca się z parceli l. kat [...]/2 oraz l. kat [...] objętych LWH [...] gm. kat. B. oraz l. kat [...]/2 i l. kat [...]/2 objętych LWH [...] gm. kat. B. w K. stanowiła gospodarstwo rolne, a ponadto wywłaszczani nie wnioskowali o przyznanie im odszkodowania w kwocie pieniężnej, a tylko w takim przypadku organ byłby uprawniony odstąpić od procedury zaofiarowania wywłaszczanym nieruchomości zamiennej; 2) rażącego naruszenia art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez powielenie przez WSA błędnego poglądu organu i zaniechanie stwierdzenia nieważności orzeczenia odszkodowawczego z dnia 28 kwietnia 1951 r., mimo wydania tego orzeczenia przez osobę niebędąca organem właściwym do wydania decyzji, tj. przez "A. Z. Przewodniczącego Prezydium", a co ważniejsze działającego bez upoważnienia tego organu, podczas gdy: - tylko osoby wyraźnie i pisemnie upoważnione przez organ do wydawania decyzji administracyjnych mogą go zastępować w wydawaniu decyzji; - decyzja wydana przez osobę fizyczną, która nie posiada upoważnienia do wydawania decyzji dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. (w części objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności) i doprowadzenie do sytuacji, iż orzeczenie to funkcjonuje w obrocie, mimo iż wydane zostało z oczywistym rażącym naruszeniem prawa; 4) art. 156 § 2 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez akceptację przez Sąd I instancji zaniechania przez organ ustalenia, czy, a jeśli tak, to kiedy dokładnie i w jaki sposób nastąpiło doręczenie przedmiotowego orzeczenia odszkodowawczego, co może mieć znaczenia po uchyleniu zaskarżonej decyzji, w ponownym rozpoznawaniu sprawy. Mając powyższe na względzie, skarżący kasacyjnie wnieśli o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu orzeczenia również o kosztach postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu przed WSA i w postępowaniu ze skargi kasacyjnej przed NSA według norm przepisanych, względnie; 2) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 września 2021 r., a w każdym przypadku; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna jest niezasadna. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli sądowej była decyzja wydana w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności, a nie decyzja wydana w trybie postępowania zwykłego. W postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156-159 k.p.a.) organ nie załatwia ponownie sprawy administracyjnej zakończonej kontrolowaną decyzją, ale orzeka, czy taki akt administracyjny jest obarczony jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu odwoławczym. W skardze kasacyjne sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zarzuty te dotyczą trzech zagadnień: pierwsze zagadnienie związane jest z powieleniem przez WSA błędnego poglądu organu i zaniechaniem stwierdzenia nieważności orzeczenia odszkodowawczego (powinno być wywłaszczeniowego) z dnia 28 kwietnia 1951 r. mimo wydania tego orzeczenia przez osobę niebędącą organem właściwym do wydania decyzji, tj. przez A. Z. Przewodniczącego Prezydium (są to zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w pkt I ppkt 1, pkt II ppkt 2), drugie zagadnienie związane jest z naruszeniem art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. przez błędne przyjęcie, że organ wypełnił obowiązek zaofiarowania wywłaszczanym właścicielom nieruchomość zamienną (są to zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w pkt I ppkt 3, pkt II ppkt 1), trzecie zagadnienie związane jest z naruszeniem art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (jest to zarzut zawarty w pkt II ppkt 4 skargi kasacyjnej) poprzez zaniechanie przez organ ustalenia, czy, a jeśli tak, to dokładnie kiedy i w jaki sposób nastąpiło doręczenie przedmiotowego orzeczenia odszkodowawczego (prawidłowo wywłaszczeniowego), co może mieć znaczenie po uchyleniu zaskarżonej decyzji w ponownym rozpoznaniu sprawy. Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych wyżej zagadnień i związanych z tym zagadnieniem zarzutami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są niezasadne. Błędne jest stanowisko skarżących kasacyjnie, że orzeczenie odszkodowawcze (prawidłowo wywłaszczeniowe) z dnia 28 kwietnia 1951 r. zostało wydane przez osobę niebędącą organem właściwym do wydania decyzji, tj. przez A. Z. Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej w K.. Przede wszystkim organem właściwym do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia 28 kwietnia 1951 r. było Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. i taki organ wydał przedmiotowe orzeczenie, natomiast odrębnym zagadnieniem jest kwestia podpisania takiego orzeczenia. Za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej podważające podpisanie orzeczenia wywłaszczeniowego przez Zastępcę Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej w K. oraz fakt, że w aktach administracyjnych brak stosownego upoważnienia dla ww. osoby do podpisywania orzeczeń. Zgodnie z § 24 ust. 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. Instrukcji nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych (M. P. z 1950 r. Nr A-57, poz. 654 z późn. zm.) wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. R.P. Nr 14, poz. 130) wszystkie pisma w zakresie kolegialnej właściwości prezydium rady narodowej podpisywał upoważniony członek prezydium pod napisem "za prezydium rady narodowej", uwidaczniając pod podpisem zajmowane stanowisko (przewodniczący prezydium, zastępca przewodniczącego prezydium, sekretarz prezydium, członek prezydium). W świetle tego przepisu podpisanie orzeczenia z dnia 28 kwietnia 1951 r. przez Zastępcę Przewodniczącego Prezydium WRN w K. nie świadczy, że orzeczenie to nie zostało wydane prawidłowo przez organ kolegialny - Prezydium WRN w K.. Należy bowiem rozróżnić wydanie orzeczenia przez organ kolegialny - Prezydium WRN, od jego podpisania, którego na podstawie powołanego § 24 ust. 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. Instrukcji nr 2 dokonywał określony w tym przepisie członek tego organu. Fakt, że A. T. był Zastępcą Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., w dacie wydawania przedmiotowego orzeczenia jest niekwestionowany. Natomiast jeśli chodzi o brak upoważnienia w aktach administracyjnych (archiwalnych) dla ww. osoby Zastępcy Przewodniczącego Prezydium WRN należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że brak takiego upoważnienia w aktach administracyjnych po kilkudziesięciu latach od daty wydania orzeczenia, nie może prowadzić do przyjęcia domniemania, że dokument ten nie został w ogóle sporządzony (por. wyroki NSA z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 3379/18 oraz z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1817/22 i I OSK 1828/21). Jak wielokrotnie wskazywano w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego braku możliwości odnalezienia po tak długim czasie określonych dokumentów nie można identyfikować z sytuacją braku tych dokumentów w czasie trwania postępowania, a co za tym idzie braki w dokumentacji archiwalnej, w świetle zasady domniemania legalności decyzji administracyjnej nie mogą być oceniane jako rażące naruszenie prawa i stanowić wprost podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji (por. np. wyroki NSA z dnia 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1534/09 oraz z dnia 13 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1427/09). Ze stanowiskami prezentowanymi w powołanych wyrokach zgadza się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu orzekającego, że po upływie ponad 70 lat od dnia wydania orzeczenia z dnia 28 kwietnia 1951 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do dalszego poszukiwania - poza dokumentami zgromadzonymi w postępowaniu zakończonym orzeczeniem wywłaszczeniowym z 1951 r. i poza dowodami zgromadzonymi w postępowaniu nadzorczym - dokumentu zawierającego upoważnienie dla A. T. do podpisywania orzeczeń w sprawach o wywłaszczenie. Podstawą dla dokonania ustalenia, że A. T. został upoważniony przez Przewodniczącego Prezydium WRN w K. do podpisywania orzeczeń w sprawach o wywłaszczenie, było domniemanie faktyczne. Za dopuszczalnością stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym przemawia dorobek doktryny i orzecznictwa. Domniemanie faktyczne sprowadza się w swej istocie do wnioskowania, rozumowania. Jest ono trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów. Ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (K. Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). U jego podstaw spoczywa przy tym niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, s. 515, uw. 15 do Rozdziału 4 Dowody). Taka właśnie sytuacja zaistniała w kontrolowanym postępowaniu. Mając na względzie powyższe, skoro w praktyce funkcjonowania prezydiów wojewódzkich rad narodowych powszechnym było podpisywanie decyzji wywłaszczeniowych przez zastępców przewodniczących prezydiów wojewódzkich rad narodowych. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że celem wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem z dnia 28 kwietnia 1951 r. była budowa miasta [...], stąd też zakresem przedmiotowym tego orzeczenia objęto kilkaset nieruchomości, znaczenie tego orzeczenia i jego zakres niewątpliwie był okolicznością, która dodatkowo potwierdza domniemanie udzielenia upoważnienia A. Z. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. do podpisywania orzeczeń tego Prezydium. W takich okolicznościach zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące pierwszego omawianego zagadnienia są niezasadne. Odnosząc się do drugiego ze wskazanych zagadnień związanych z naruszeniem art. 30 ust.1 dekretu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest bezzasadny. W tej kwestii należy podzielić stanowisko Ministra. Z archiwalnych akt administracyjnych wynika, że pismem z dnia 15 stycznia 1951 r. poinformowano właścicieli nieruchomości o możliwości otrzymania nieruchomości zamiennej w sytuacji o której mowa w art. 30 dekretu. Zawiadomienia dokonano w formie publicznego obwieszczenia stosownie do art. 8 ust. 3 dekretu, który stanowił, że w przypadku, gdy zezwolenie na nabycie (art. 5) obejmuje większą liczbę nieruchomości, położonych na terenie jednej gminy (miasta), jak również w przypadkach, kiedy miejsce zamieszkania właściciela nie jest znane, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego może ustalić, że wezwanie będzie dokonane za pomocą obwieszczeń publicznych we właściwej gminie (mieście). Z akt archiwalnych wynika, że obwieszczenie zostało wywieszone w gromadzie B. 15 stycznia 1951 r. i zdjęte w dniu 23 stycznia 1951 r. Czynności dokonał sołtys G.. W ocenie Sądu powyższe obwieszczenie było prawidłowe i zgodne z przepisami, a zatem Minister zasadnie uznał, że skarżący zostali skutecznie zawiadomieni, jednakże nie ustosunkowali się w żaden sposób co do zaofiarowania im nieruchomości zamiennej. Nie ma znaczenia – w ocenie Sądu biorąc pod uwagę ówczesne realia – że władza zaproponowała nieruchomości zamienne położone w odległych miejscowościach. Z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby ówcześni właściciele nieruchomości wyrazili zgodę na zamianę nieruchomości. Ponadto, co trzeba podkreślić, skarżący nie przedstawili dowodów na to, że ówcześni właściciele składali jakiekolwiek wnioski, oświadczenia w sprawie zamiany nieruchomości w trybie art. 30 dekretu. A zatem nie można domniemywać zajścia przesłanek stwierdzenia nieważności orzeczenia w przypadku braku niezbitych dowodów na ich zaistnienie. Tym samym wszelkie twierdzenia skarżących co do prawidłowości prowadzonego postępowania zakończonego kwestionowanym orzeczeniem należy uznać za hipotetyczne. W tym zakresie Minister – z tych samych powodów co wskazano powyżej - nie dopuścił się naruszenia przepisów procesowych wskazanych w skardze (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Niezależnie od trafności powyższego stanowiska należy zwrócić uwagę, że odnośnie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się zgodnie, iż rażące naruszenie prawa to naruszenie tzw. kwalifikowane, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, oczywiste, czyli takie, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Przy czym chodzi o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy, niepozwalający i nierodzący rozbieżności w wykładni. Zagadnienie wykładni prawa jest uznawane za uchylające się spod kwalifikacji pod przesłankę rażącego naruszenia prawa, bo taki zarzut można postawić tylko zastosowaniu przepisu, którego treść jest niewątpliwie i jednolicie rozumiana. Jeżeli zatem przepis może być różnie rozumiany, to taka sytuacja nie skutkuje oceną wydanego w oparciu o jeden z możliwych wniosków interpretacyjnych aktu, jako rażąco wadliwego. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący kasacyjnie zarzucają bowiem naruszenie art. 30 ust. 1 dekretu zgodnie z którym, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany jest zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Na tle stosowania art. 30 [...] dekretu pojawiły się rozbieżności w jego wykładni, a mianowicie czy warunkiem zaproponowania działki zamiennej było wywłaszczenie całego gospodarstwa, czy również przepis ten mógł mieć zastosowanie w przypadku wywłaszczenia działki wchodzącej w jego skład. Kwestia dopuszczalności zastosowania tego przepisu w przypadku części gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego budzi poważne rozbieżności w orzecznictwie. W literaturze przedmiotu wskazywano, że: "Obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej powstawał tylko wówczas, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy albo jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym. Przy czym obowiązek ten nie powstawał, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była tylko część gospodarstwa" (tak M. Gdesz. Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z dnia 26 kwietnia 1949 r. Palestra 2003, z. 9-10, poz. 33). Podobne stanowisko wyrażono również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 26 maja 2020 r. sygn. I OSK 1382/19 oraz z dnia 18 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1195/22). Podziela to stanowisko również skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w rozpoznawanej sprawie. Jeżeli zatem istniały wątpliwości dotyczące wykładni art. 30 ust. 1 dekretu, to tym bardziej nie można mówić o rażącym naruszeniu tego przepisu. Z innych rozpoznawanych przez Naczelny Sąd Administracyjny spraw w dniu 26 marca 2026 r., tj. I OSK 1002/22 i I OSK 1031/22, a dotyczących stwierdzenia nieważności orzeczeń odszkodowawczych wynika, że dokonane wywłaszczenia nie dotyczyły całego gospodarstwa rolnego ówczesnych właścicieli. Dodatkowo zauważyć należy, że przedmiotowa sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. o wywłaszczeniu nieruchomości. Natomiast kwestia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia była przedmiotem odrębnych orzeczeń dotyczących odszkodowania. Zauważyć należy, że art. 30 ust. 1 zawarty jest w dekrecie w rozdziale 4 zatytułowanym Zasady odszkodowania, a wynikająca z art. 30 ust. 1 możliwość zaofiarowania nieruchomości zamiennej następuje tytułem odszkodowania, jest to jedna z form jaka mogło przybrać odszkodowanie. Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące drugiego spornego zagadnienia związanego z art. 30 ust. 1 dekretu, zarówno te o charakterze materialnoprawnym jak i procesowym są niezasadne. Tym samym, nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 dekretu. Odnosząc się do trzeciego zagadnienia związanego z naruszeniem art. 156 § 2 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest nietrafny z dwóch powodów. Po pierwsze przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 września 2021 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. w części dotyczącej pkt [...] i pkt [...] orzeczenia, a nie decyzja umarzająca postępowanie na podstawie art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, jak również przedmiotem kontroli nie była odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., tym samym w sprawie nie mogło dojść do naruszenia wskazanych przepisów. Po drugie, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd wskazał, że doręczenie orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 28 kwietnia 1951 r. nastąpiło poprzez obwieszczenie z uwagi, że postępowanie dotyczyło kilkuset nieruchomości, co przewidywał obowiązujący wówczas art. 26 ust. 1 dekretu. Mianowicie orzeczenie z dnia 28 kwietnia 1951 r. zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w [...] w dniach od 26 lipca 1951 r. do 8 listopada 1951 r. W takich okolicznościach faktycznych i prawnych zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a., orzekł o sprostowaniu oczywistej omyłki w komparycji zaskarżonego wyroku w zakresie nazwiska skarżącego W. P.. Uzasadnienie wyroku sporządzono zgodnie z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.