I OSK 461/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1185/23 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.4106.141.2023 w przedmiocie odpłatność za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 listopada 2023 r. sygn. II SA/Gl 1185/23 oddalił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr SKO.4106.141.2023 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Skargę kasacyjną od wyroku złożył A. Z. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1. prawa materialnego tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przepis ten nie wprowadza konstrukcji współuczestnictwa materialnego, a organy prowadząc postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej, nie mają obowiązku ustalić jako strony postępowania wszystkich osób mieszczących się w kręgu osób wymienionych w wymienionym przepisie, a w konsekwencji wydać jedną decyzję w stosunku do wszystkich tych osób, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu w ocenie strony skarżącej nakazuje ustalenie obowiązku wszystkich osób obowiązanych w jednym postępowaniu i jednej decyzji, b) art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej przez wadliwą wykładnię i pominięcie kwestii konieczności ponoszenia kosztów spłaty kredytu hipotecznego przez wnioskodawcę jako nieistotnej przy ocenie możliwości finansowych skarżącego, 2. przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. przez błędne uznanie, że zaskarżona decyzja nie została wydana w naruszeniem ww. przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ organy - pomijając w postępowaniu pozostałych członków rodziny skarżącego (innych zstępnych jego babci) - naruszyły zasady ustalania stanu faktycznego sprawy, gdyż nie wyjaśniły czy i w jakim stopniu ich sytuacja materialna wpływa na możliwość i wysokość obciążenia skarżącego odpłatnością za pobyt babci w DPS. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 listopada 2023 r. wydanego w sprawie sygn. II SA/Gl 1185/23 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 kwietnia 2023 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia 4 stycznia 2023 r. nr SUŚ.5123.1.7.2023.1.AG. Wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącego, w którym zarzuca on naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. – dalej u.p.s.) wywodząc, że w sprawie zachodzi współuczestnictwo materialne. Kwestia ta pozostaje przesądzona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak wskazano w judykaturze, w tym w wyroku NSA z dnia 10 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1034/23 ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, a tym samym nie formułuje konstrukcji tzw. współuczestnictwa materialnego. Obowiązku takiego nie nakładają również przepisy postępowania administracyjnego. Możliwość współuczestnictwa formalnego, przewidziana w art. 62 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), uzależniona jest natomiast od występowania tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron postępowania. Połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej do jednego postępowania może być niewątpliwie rozwiązaniem proceduralnym zasługującym na uwagę, jednakże o jego zastosowaniu albo pominięciu powinny decydować okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej ze stron, wpływające w sposób tożsamy albo odmienny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych przepisami prawa. W sytuacji, w której ustalenie odpłatności zależy od poziomu dochodów określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s., od możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, jak również od możliwości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, nie sposób przyjąć, aby zachodziła relewantność przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazująca prowadzenie jednego postępowania z udziałem wielu stron. Nie można również wywieść konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu administracyjnym. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1832/21, z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2233/22, z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1378/22, z dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1375/22, oraz z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 159/24, a Sąd sprawę rozpoznający go podziela. Za bezzasadny należało także uznać zarzut naruszenia art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d u.p.s. Wbrew twierdzeniom skargi, ani organy administracji, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie pominęły kwestii spłaty kredytu hipotecznego. Przeciwnie, zagadnienie to zostało szeroko omówione zarówno w rozstrzygnięciach organów administracji, jak i w zaskarżonym wyroku. Zgodzić można się jedynie z tym, że organ pierwszej instancji niesłusznie zaliczył 1/12 kwoty uzyskanego kredytu do dochodu czerwcowego, tj. dochodu za czerwiec 2022 r. Wada ta, choć bezsporna, pozostaje jednak bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Odpłatność za pobyt babci skarżącego w domu pomocy społecznej została, bowiem ustalona począwszy od października 2022 r., wobec czego dochód strony za czerwiec 2022 r. nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia. W konsekwencji kwestia doliczenia kredytu hipotecznego do dochodu czerwcowego pozostaje w tej sprawie bezprzedmiotowa, skoro istotny był dochód rodziny odwołującego za wrzesień i październik 2022 r. Dochód ten jest w sprawie bezsporny i wynika wprost z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych. Wysokość dochodu ustalonego za wrzesień i październik 2022 r. nie była kwestionowana. Za wrzesień 2022 r. dochód ten wynosił [...] zł. Na wskazaną kwotę składało się wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę P. Z. w wysokości [...] zł. Za październik 2022 r. dochód wynosił natomiast [...] zł, przy czym obejmował wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę P. Z. w wysokości [...] zł. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzut ten stanowi bowiem w istocie konsekwencję zarzutu naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., który - z przyczyn wskazanych powyżej - nie zasługiwał na uwzględnienie. W badanej sprawie szczegółowo wyjaśniono, że ustalając wysokość odpłatności za pobyt K. C. w domu pomocy społecznej, organ pierwszej instancji przyjął zasady analogiczne do reguł dziedziczenia. Pozostałą do zapłaty kwotę [...] zł podzielił mianowicie na pół, uznając, że kwota [...] zł przypada na córkę A. K. , natomiast druga połowa, również w wysokości [...] zł, przypada na wnuki po zmarłej drugiej córce K. C. - M. Z. , tj. na odwołującego oraz jego siostrę. Kolegium, korygując błąd organu pierwszej instancji, trafnie wskazało, że wszyscy zstępni, bez podziału na zstępnych bliższych i dalszych, są w takim samym zakresie zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, a elementem mogącym różnicować zakres tego obowiązku jest kwestia dochodowa. Jakkolwiek zatem organ pierwszej instancji niesłusznie pominął osobę wnuka K. K., to jednak samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu i pozostaje prawidłowe. W świetle powyższego wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty są bezzasadne i jako takie nie mogły przynieść pożądanego rezultatu. Z tych przyczyn, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.