I OSK 414/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Prokuratora Regionalnego w Katowicach skarg kasacyjnych A.R. i D. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 165/21 w sprawie ze skarg A. R. i D. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 listopada 2020 r. nr GZ.rn.625.82.2019 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi kasacyjne.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2022 r. (sygn. akt I SA/Wa 165/21) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargi A. R. i D. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 listopada 2020 r. nr GZ.rn.625.82.2019 utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 8 lutego 2019 r. nr NWXIV.7581. 10.4.2015 stwierdzającą, że część nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...], która uprzednio należała do L. R. i stanowiła las o powierzchni 47 849 m2, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Od powyższego wyroku A. R. i D. R. wniosły skargi kasacyjne. Zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. R. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: 1. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest: a) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (zwanego dalej: d.p.r.r.) - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż zmiana dekretu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto z art. 2 ust. 1 zd. wstępne wyrazy: "o charakterze rolnym", spowodowała skutki prawne, z których wynika, iż przejęciu na Skarb Państwa - w trybie tego dekretu - podlegają również inne, aniżeli typowo rolne, nieruchomości lub ich części, przy jednoczesnym naruszeniu przez Sąd art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji, poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającym na dokonaniu rozszerzającej wykładni wskazanych wyżej norm prawnych d.p.r.r. pozbawiających właściciela własności, podczas gdy winny one być rozumiane wąsko, jako wyjątek od nienaruszalnego prawa własności, b) art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 lit. (a – e) d.p.r.r. - poprzez jego błędne zastosowanie przez Sąd do objętego niniejszą sprawą stanu faktycznego, polegające na niezasadnym przyjęciu (na skutek podzielenia przez sąd administracyjny poczynionych przez organy administracji domniemań faktycznych, wskazanych poniżej), jakoby sporna część nieruchomości ziemskiej nadawała się na cele wskazane w art. 1 ust. 2 lit. (a – e) d.p.r.r. i - tym samym - mogła być objęta zakresem zastosowania wskazanych wyżej przepisów, podczas gdy pozostaje to w sprzeczności z: jej sposobem zagospodarowania, położeniem, użytkiem, sposobem korzystania z lasu oraz bonitacją gleby w lesie, w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa, 2. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p. p. s. a.), to jest art. 151 p.p.s.a. poprzez: a) oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi złożonej przez skarżącą, wynikające z niedostrzeżenia przez Sąd naruszenia przez organy administracji przepisów prawa procesowego, adresowanych do tych organów, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, tj. art. 7, 8, 77 § 1, art. 80 oraz art. 81 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k. p. a., wskutek dokonania przez organy obu instancji ustaleń faktycznych w zakresie związku funkcjonalnego pomiędzy objętą sporem częścią nieruchomości, stanowiącą las, a przejętym gospodarstwem rolnym, jedynie na podstawie poczynionych przez te organy domniemań, a nie informacji oraz faktów wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, które to domniemania, w ocenie skarżącej, nie mogły stanowić podstawy do ustalenia funkcjonalnych, gospodarczych oraz ekonomicznych związków pomiędzy przejętym na własność Skarbu Państwa gospodarstwem rolnym, a częścią nieruchomości objętej wnioskiem, skutkujące brakiem rzeczywistego zbadania owego związku przez organy administracji, b) oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi złożonej przez skarżącą, wynikające niedostrzeżenia przez Sąd naruszenia przez organy administracji przepisów prawa procesowego, adresowanych do tych organów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, tj. art. 7, 8, 12 § 1 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, 81 oraz 86 k.p.a., polegającego na nieprzeprowadzeniu przez organy administracji dowodu z przesłuchania stron w osobach A. R. i E.M., na okoliczność stanu zagospodarowania części nieruchomości objętej wnioskiem oraz sposobu korzystania z tej nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżącej - w dacie jej przejęcia - wynikające z niezgodnego z zasadami doświadczenia życiowego przyjęcia przez organy administracji, iż skarżąca oraz E. M. nie mogły mieć wiedzy w tym zakresie z uwagi na ich młody wiek w dacie przejęcia (7 i 11 lat) oraz upływ czasu od daty przejęcia (75 lat), a także skutkujące bezzasadnym uznaniem, niepopartym żadnym dowodem, jakoby objęta sporem nieruchomość pełnić miała funkcję zabezpieczającą grunty rolne przed erozją, osypywaniem, zalewaniem, stanowić źródło drzewa lub runa leśnego, budulca i opału, stanowić rezerwuar drewna dla pracowników rolnych majątku jako materiał budowlany, stosowany do napraw budynków, ogrodzeń i narzędzi, czy też na jej terenie (terenach śródleśnych) miały być wypasane zwierzęta gospodarskie, podczas gdy skarżąca oraz strona E. M. mogły poczynić własne obserwacje w powyższym zakresie, jak również posiadać informacje o sposobie korzystania z tej nieruchomości od swojego ojca, względem którego doszło do odjęcia własności, a więc jedynie ich zeznania mogły stanowić źródło poczynienia ustaleń faktycznych przez organy administracji, c) obrazę przepisu postępowania, tj. art. 106 § 4 p. p. s. a., poprzez wzięcie pod uwagę przez Sąd faktów które - w ocenie Sądu - są powszechnie znane, to jest faktów jakoby objęty sprawą las pełnić miał funkcję zabezpieczającą grunty rolne przed erozją, osypywaniem, zalewaniem, stanowić źródło drzewa lub runa leśnego, budulca i opału, podczas gdy fakty te muszą być badane w realiach konkretnej sprawy, w oparciu o przewidziane procedurą administracyjną dowody, a nie wywodzone z ogólnej wiedzy o rzekomym funkcjonowaniu enklaw leśnych w gospodarstwach rolnych. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca A. R. wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Ponadto skarżąca wnosiła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W drugiej skardze kasacyjnej D. R. również zaskarżyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, zarzucając temuż Sądowi naruszenie: I. na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - prawa materialnego, a to: (cyt.): " art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej na podstawie błędnych ustaleń co do obowiązywania normy art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 17 stycznia 1945 r. i uczynienie zeń podstawy prawnej odebrania nieruchomości ziemskiej L. R., podczas gdy przejęcie przedmiotowego obszaru nastąpiło ex lege w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu jego wejścia w życie, tj. dnia 13 września 1944 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 17) którego zakres przedmiotowy rozciągał się na nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, w konsekwencji czego zarówno decyzja organu I instancji, jak i organu odwoławczego, zostały dotknięte wadą nieważności, wzgląd na którą obligował do ich wyeliminowania z obrotu prawnego", zaś w razie nieuwzględnienia przez Sąd podniesionego wyżej zarzutu – II. na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to: 1.art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. - poprzez utrzymanie decyzji w mocy w wyniku uznania, że postępowanie administracyjne, w ramach którego ją wydano, zostało przez organ przeprowadzone wnikliwie, przy zachowaniu reguł określonych w k.p.a., podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy oceniono w sposób tendencyjny i wybiórczy, niezgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało zaaprobowaniem przez sąd meriti stanowiska organu, który w sposób całkowicie dowolny uznał, jakoby objęta skargą część majątku Rząsawa pozostawała w funkcjonalnym, gospodarczym i ekonomicznym związku z pozostałą częścią przejętej nieruchomości ziemskiej, podczas gdy w świetle ustalonego stanu faktycznego jej charakter przesądzał o braku takowych powiązań, co powinno skutkować wyłączeniem spod działania reformy rolnej, zaś na etapie kontroli sądowoadministracyjnej - uchyleniem wadliwej decyzji, 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 i art. 8 k.p.a. - poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, pomimo iż wydający ją organ sprzeniewierzył się ogólnym wytycznym postępowania administracyjnego, procedując w sposób uchybiający zasadzie praworządności, zasadzie uwzględnienia słusznego interesu obywateli i zasadzie pogłębiania zaufania do władzy publicznej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dostrzeżenie przez sąd meriti naruszenia obowiązków wynikających z wymienionych dyrektyw pozwoliłoby na wyeliminowanie wadliwych decyzji z obrotu prawnego, otwierając drogę do wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu, III. na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - obrazę prawa materialnego, a to: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 d.p.r.r. - poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, pomimo że wskazany przepis został przez organ administracyjny zastosowany w sposób niewłaściwy, w wyniku przyjęcia, że objęta decyzją część nieruchomości ziemskiej nadawała się na wskazane w dekrecie cele reformy rolnej, co pozostaje w sprzeczności z jej sposobem zagospodarowania, położeniem, użytkiem oraz klasą bonitacyjną gleby w dacie przejęcia, a w konsekwencji - uniemożliwia uznanie kwestionowanego rozstrzygnięcia za prawidłowe, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. - poprzez zaaprobowanie przez sąd meriti błędnej wykładni wskazanego przepisu, opartej na uznaniu, jakoby ingerencja legislacyjna dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany d.p.r.r. poprzez skreślenie słów "o charakterze rolniczym", opublikowana w tekście jednolitym dekretu z dnia 19 stycznia 1945 r. (Dz.U. Nr 3, poz. 13), miała na celu jedynie doprecyzowanie dotychczasowego brzmienia przepisu i wyjaśnienie jego znaczenia, podczas gdy w istocie posiadała ona charakter normatywny, modyfikujący pro futuro zasady i zakres działania reformy rolnej, 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 17 stycznia 1945 r. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej przy zastosowaniu wskazanego przepisu, opartej na podzielonym przez sąd meriti uznaniu, że stanowił on podstawę prawną odebrania nieruchomości ziemskiej L. R., podczas gdy przejęcie przedmiotowego obszaru nastąpiło ex lege w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu jego wejścia w życie, tj. dnia 13 września 1944 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 17), a w konsekwencji 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu na dzień 13 września 1944 r. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu, który nie zastosował wskazanego przepisu i wydał rozstrzygnięcie oparte na regulacji nieobowiązującej jeszcze w dacie przejęcia nieruchomości, bowiem zyskującej moc prawną dopiero od daty wejścia w życie nowelizacji z dnia 17 stycznia 1945 r., tj. 19 stycznia 1945 r., podczas gdy podstawę normatywną przejęcia, które nastąpiło ex lege z dniem 13 września 1944 r., stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu ogłoszonym w Dz.U. Nr 4, poz. 17, 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji, pomimo że dokonana przez organ wykładnia pojęcia "nieruchomość ziemska", prowadząca do uznania, jakoby do zbioru jego desygnatów należały również grunty nieposiadające charakteru rolniczego, w tym grunty o charakterze leśnym, miała charakter oczywiście błędny, zaś prawidłowa interpretacja, użytej przez legislatora terminologii, respektująca zakaz wykładni per non est i uwzględniająca kontekst sytuacyjny wyznaczany w szczególności celami reformy rolnej, prowadzi do wniosku, że przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegały wyłącznie grunty o charakterze rolniczym, 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 8 i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zakresie oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji - poprzez zaaprobowanie dokonanej przez organ rozszerzającej wykładni przepisów nacjonalizujących, niezgodnej z dzisiejszą aksjologią towarzyszącą działaniom legislacyjnym i dopuszczającej retroakcję przepisów prawa, a w konsekwencji jawnie naruszającej fundamenty demokratycznego państwa. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca D. R. wnosiła o (cyt.): "uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji" wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż zrzeka się rozpoznawania skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiadając na skargi kasacyjne, Prokurator Okręgowy w Katowicach wnosił o ich oddalenie i niewyznaczanie rozprawy. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2026 r. (sygn. akt I OSK 414/23), Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił niniejsze postępowanie kasacyjne z uwagi na śmierć skarżącej A. R.. Wobec wskazania następców prawnych ww. strony postępowania w osobach: E. M., E.R., K.R., A. R., K. R. oraz J. R., Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 11 maja 2026 r., podjął zawieszone postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (w tym przypadku skarg kasacyjnych), biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych. W obu skargach kasacyjnych zarzuty te zostały oparte zarówno na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. czyli na obrazie prawa materialnego, jak i na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania. Treść przy tym zarzutów kasacyjnych w obu skargach była zbieżna a to pozwalało składowi orzekającemu na łączne rozpoznanie obu w/w skarg. Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do zarzutów o charakterze procesowym wyjaśnić należy, iż przedmiotowa sprawa była prowadzona na wniosek A. R. i E. M., w którym obie wnioskodawczynie wnosiły o wydanie decyzji stwierdzającej że część nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...], która uprzednio należała do ich ojca - L. R. i stanowiła las o powierzchni 47 849 m2, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rozpatrując powyższy wniosek, Wojewoda Śląski nie podzielił stanowiska wnioskodawczyń i decyzją z dnia 8 lutego 2019 r. stwierdził, że wyżej opisana nieruchomość podpadała jednak pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stanowisko to następnie podtrzymał w zaskarżonej decyzji z dnia 19 listopada 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi a w dalszej kolejności – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargi A. R. i D. R. na w/w decyzję Ministra. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, na charakter gruntów, wchodzących w skład majątku [...], który uprzednio należał do L. R., wskazywały różne zebrane przez organ dokumenty. Były nimi: protokół w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej majątku [...] z dnia 14 lutego 1945 r., wykaz państwowych nieruchomości – wg stanu na dzień 1 stycznia 1951 r., opinia geodezyjna sporządzona przez geodetę uprawnionego, Plan zbiorowy dóbr prywatnych [...] sporządzony przez geometrę, mapa topograficzna sporządzona w 1935 r. przez Wojskowy Instytut Geograficzny oraz niemiecka mapa topograficzna "5180 Tschenstochau" z 1941 r. Z analizy tych dokumentów wynikało natomiast (i nie było to kwestionowane), że przedmiotowy majątek - na dzień 14 lutego 1945 r. - obejmował ogólną powierzchnię ok. 400 ha, w tym 385,70 ha gruntów ornych. W szczególności zaś z treści protokołu w sprawie przejęcia tego majątku na cele Reformy Rolnej z dnia 14 lutego 1945 r. wynikało przy tym, że w jego skład wchodziło 4 ha lasu (co odpowiadało w przybliżeniu aktualnej powierzchni użytków leśnych wchodzących w skład działki nr [...]). Działka ta w 1884 r. wchodziła zresztą w skład terenów leśnych i - co najmniej do 1941 r. - stanowiła użytek leśny. Powyższe – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - świadczyło więc o tym, że majątek [...] spełniał tzw. normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej a który to fakt także nie był sporny. Odnosząc się natomiast do żądania stron, objętego wnioskiem, czyli do kwestii, czy część działki nr [...] stanowiąca las o powierzchni ok. 4 ha mogła być przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Sąd Wojewódzki podzielił ustalenia organów, zgodnie z którymi można było w tym przypadku przyjąć, że wyżej wskazany obszar leśny tworzył z pozostałymi gruntami, wchodzącymi w skład przedmiotowej nieruchomości ziemskiej, istotny składnik gospodarstwa rolnego. Obszar zajęty przez las stanowił bowiem jedynie ułamek ogólnej powierzchni opisanej na wstępie nieruchomości ziemskiej a zatem nie zmieniał rolniczego charakteru całego majątku. Z uwagi na swoją małą powierzchnię (tj. 4 ha wobec około 400 ha ogólnej powierzchni majątku [...]), las ten nie mógł stanowić bowiem samodzielnego gospodarstwa leśnego. W związku z tym należało przyjąć, że w tym przypadku istniał dwustronny związek funkcjonalny, a który zachodził pomiędzy działką leśną a pozostałą częścią majątku ziemskiego. O powyższym – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - świadczył zaś zresztą fakt, że nawet obecnie użytek leśny, będący przedmiotem niniejszego postępowania, nie stanowi odrębnej działki, lecz wchodził w skład działki nr [...]. Ponadto Sąd Wojewódzki podkreślił również, iż aktualnie także przyjmuje się, że gospodarstwo rolne może obejmować m. in. grunty leśne (vide: definicja legalna gospodarstwa rolnego zawarta w art. 553 kodeksu cywilnego), gdyż las może być wykorzystywany np. do regulowania gospodarki wodnej na obszarach rolniczych, powstrzymuje erozję gleby, stanowi ostoję dzikich zwierząt i ptactwa, jak również może być wykorzystywany do pozyskiwania drewna lub runa leśnego, albo też stanowić źródło budulca i opału. Powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego podziela w pełni skład orzekający. Wprawdzie wyżej przedstawione ustalenia faktyczne nie miały oparcia w konkretnych źródłach dowodowych (a który to fakt zarzucały skarżące), ale ustalenia te oparte były nie tyle na domniemaniach (jak twierdziła A. R. w skardze kasacyjnej) a wynikały z faktów powszechnie znanych i oczywistych dla każdego. Okoliczność bowiem, że las w gospodarstwie rolnym odgrywa wielokierunkową rolę, łącząc funkcje: produkcyjne, ochronne oraz ekonomiczne, stanowi notorium, zwłaszcza w odniesieniu do lasów prywatnych. Lasy te (z reguły obszarowo niewielkie) stanowią bowiem istotny składnik gospodarstwa rolnego, gdyż dostarczając drewna na potrzeby własne tego gospodarstwa, obniżają chociażby koszty jego funkcjonowania, jak są źródłem różnych surowców użytkowych (owoców jagodowych, grzybów i.t.p.). W związku z tym zaakceptowanie przez Sąd Wojewódzki poglądu wyrażonego przez organy, że obszar owych ok 4 ha lasu był powiązany gospodarczo z resztą majątku [...], a który to majątek miał generalnie charakter rolniczy, było w pełni uzasadnione. Wyjaśnić w tym miejscu również wypada, że przedmiotowa sprawa dotyczyła stanu faktycznego, jaki zachodził prawie osiemdziesiąt lat temu, a zatem okoliczność ta – z oczywistych względów - miała istotne znaczenie dla możliwości prowadzenia postępowania dowodowego, zwłaszcza gdy dowody takie gromadził organ z urzędu. W takim zaś przypadku ważne było więc to by wnioski i towarzysząca im argumentacja były logiczne i przekonywujące. W ocenie składu orzekającego, powyższe wymagania zostały spełnione w zaskarżonej decyzji - a tym samym - nie można było Sądowi Wojewódzkiemu zarzucać, że wydał wyrok z istotnym naruszeniem art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, art. 80 oraz art. 81 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. (skarga kasacyjna A. R.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 i art. 8 k.p.a.(skarga kasacyjna D. R.). Dodać przy tym trzeba, że za fakty powszechnie znane orzecznictwo przyjmuje np. kwestie związane z procesami ekonomicznymi jak również zdarzenia normalne i zwyczajne, które zachodzą w określonym miejscu (vide: wyrok NSA z dnia 13 października 2006 r. sygn. akt II FSK 1311/05). Podobnie zresztą zagadnienie to rozumie doktryna, wskazując, że fakty powszechnie znane, o których mowa w art. 106 § 4 p.p.s.a., to m. in. okoliczności i zdarzenia, które z założenia powinny być znane każdemu dorosłemu rozsądnemu, charakteryzującemu się przeciętnymi wartościami człowiekowi (por. A Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego str.412, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz – pod red. R. Hauser i M. Wierzbowski, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2011, str. 452). W skardze kasacyjnej skarżąca A. R. podnosiła, że wydając zaskarżony wyrok, Sąd Wojewódzki naruszył w sposób istotny przepis art. 106 § 4 p.p.s.a. bo przyjął, że objęty wnioskiem las pełnił funkcję zabezpieczającą grunty rolne przed erozją, osypywaniem, zalewaniem, mógł stanowić źródło drzewa lub runa leśnego, budulca i opału, podczas gdy fakty te muszą być badane w realiach konkretnej sprawy. Rzecz jednak w tym, iż kwestia czy w tym konkretnym przypadku ów czterohektarowy obszar leśny spełniał wszystkie funkcje, jakie w danym gospodarstwie rolnym mógłby pełnić las, nie miała istotnego znaczenia. Jak wyjaśniono bowiem wyżej jest rzeczą powszechnie wiadomą, że obszar zalesiony może być pod wieloma względami znacząco pomocny przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego a zatem niewątpliwie obszar leśny, który znajdował się na terenie przedmiotowego majątku w taki lub inny sposób wspomagał prowadzoną w nim gospodarkę rolną. Z tego powodu należało zatem również przyjąć, że także zarzut oparty na art. 106 § 4 p.p.s.a. nie był skuteczny. Ponadto obie skarżące zarzucały w skargach kasacyjnych, że Sąd Wojewódzki nie dostrzegł, iż w toku postepowania administracyjnego organ nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron w osobach: A. R. i E. M. na okoliczność: stanu zagospodarowania części nieruchomości objętej wnioskiem oraz sposobu korzystania z tej nieruchomości przez ich poprzednika prawnego w dacie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa. W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 78 § 1 i 2 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2). Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, treść ww. przepisu wskazywała zatem, że wniosek dowodowy w tym zakresie podlegał ocenie organu a poza tym, jeśli dotyczył okoliczności już stwierdzonych za pomocą innych dowodów, to uzasadnione było odstąpienie przez organ od przeprowadzenia zgłoszonego przez strony żądania. Stanowisko to podziela w pełni skład orzekający, zwracając jednocześnie uwagę, że w dacie przejęcia majątku przez Skarb Państwa obie wnioskodawczynie były tylko małymi dziećmi, gdyż A. R. miała lat 11 a E. M. – 7 lat. Nie sposób zatem było uznać, że w takiej sytuacji obie wnioskodawczynie mogły obecnie wnieść do postępowania dowodowego znaczące oraz wiarygodne informacje i to w takim przedmiocie jak: stan zagospodarowania części nieruchomości objętej wnioskiem oraz sposób korzystania z niej przez poprzednika prawnego stron i to jeszcze dokładnie w 1944 r. W ocenie składu orzekającego, z uwagi na ww. wiek obu wnioskodawczyń, jaki osiągnęły w 1944 r., jak i temat, którego miałyby dotyczyć ich spostrzeżenia a które to spostrzeżenia dodatkowo byłyby odtwarzane po upływie prawie 80 lat, nie wydaje się by powyższy dowód mógł w tym przypadku mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Jednocześnie – jak słusznie zauważył w odpowiedzi na skargi kasacyjne Prokurator Okręgowy w Katowicach – a co wymaga w tym miejscu podkreślenia, mimo pominięcia przez organ dowodu z przesłuchania wnioskodawczyń nie można było twierdzić, że w tym przypadku strony zostały pozbawione możliwości reprezentowania swojego interesu prawnego. Mogły bowiem korzystać z prawa wypowiedzenia się co do wszystkich kwestii objętych niniejszym postępowaniem i jednocześnie korzystały w nim z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Z tych powodów także zarzuty kasacyjne oparte na art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, 78 § 1, art. 80, 81 oraz art. 86 k.p.a. (skarga kasacyjna A. R.) nie były skuteczne. Przechodząc natomiast do kwestii materialnoprawnych wskazać trzeba, że zgodnie z treścią art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (w jego pierwotnej wersji), na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Po myśli zatem ww. przepisu na rzecz reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie, a które przechodziły na rzecz Skarbu Państwa bezzwłocznie i bez żadnego wynagrodzenia. Podkreślenia przy tym wymaga, iż chociaż w.w dekret nie zawiera definicji legalnej "nieruchomości ziemskiej" to jednak w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że właściwa w tym zakresie jest definicja tego pojęcia, wyrażona w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (sygn. akt TK W 3/89 OTK 1990/1/26). W uchwale tej Trybunał stwierdził zaś, że "ustawodawca przez określenie nieruchomości przymiotnikiem > miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje bowiem uzasadnienie zarówno w tytule dekretu (o przeprowadzeniu reformy rolnej), jak też w treści niektórych jego przepisów (art. 1 ust. 2 lit. a) i b), art. 6, art. 11 ust. 1) oraz w przepisach cytowanego rozporządzenia wykonawczego (§ 6)". Analiza ww. przepisów – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – prowadziła więc do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Wspomniana uchwała Trybunału Konstytucyjnego, choć nie stanowi źródła prawa to jednak niewątpliwie ma charakter dyrektywy interpretacyjnej w procesie stosowania prawa a ponadto zawarte w niej stanowisko zostało następnie podzielone w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r.(sygn. akt OPS 2/06) i z dnia 10 stycznia 2011 r (sygn. akt I OPS 3/10). W związku z powyższym, oceniając czy dana nieruchomość podpadała pod działanie omawianego dekretu o wprowadzeniu reformy rolnej, konieczne jest zbadanie, czy dana nieruchomość miała charakter rolny lub pozostawała z taką nieruchomością w związku funkcjonalnym. Powyższe z reguły jest przy tym istotne, gdy w przypadku wniosku, wniesionego w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wnioskodawca podnosi w nim, iż w skład danego majątku ziemskiego wchodził tzw. zespół pałacowo – parkowy (część reprezentacyjno - mieszkalna), a który nie był powiązany gospodarczo z częścią rolniczą majątku a zatem ta część majątku nie podlegała działaniu dekretu o reformie rolnej. Taka dokładnie sytuacja w rozpoznawanej sprawie wprawdzie nie zachodziła, ale - w ocenie składu orzekającego - przedstawiona wyżej zasada mogła jednakże mieć także zastosowanie przy dokonywaniu analizy zagadnienia, czy jeśli w skład majątku ziemskiego wchodził m. in. również las o powierzchni mniejszej niż 25 ha (przy większej bowiem w grę wchodziły przepisy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. przejęciu niektórych lasów na własność Państwa - Dz. U. Nr 14, poz. 82), to cały majątek (łącznie z gruntem porośniętym lasem ) powinien podlegać przejęciu przez Państwo. Taki pogląd wyraził Sąd Wojewódzki podczas, gdy - zdaniem skarżących – w takiej sytuacji z powierzchni całego majątku należało odliczyć powierzchnię obszaru leśnego jako niezwiązanego z działalnością rolniczą. Oceniając w tym kontekście zaskarżony wyrok, zdaniem składu orzekającego, wyrok ten był prawidłowy. Przedstawione wyżej, zawarte w jego uzasadnieniu ustalenia, były bowiem – jak wspomniano - w pełni przekonywujące a ponadto nic nie wskazywało na to, że obszar porośnięty lasem wchodził w tym majątku w skład innej funkcjonalnej całości, takiej jak: zakład przemysłowy, teren przeznaczony pod parcelację budowlaną czy gospodarstwo leśne. W związku z tym brak było podstaw do uznania, że obszar leśny mógł być oddzielony funkcjonalnie od pozostałej części majątku o charakterze rolniczym. O tym zaś, że grunt leśny mógł być traktowany jako część obszaru wykorzystywanego rolniczo przesądzały już nawet przepisy przedwojenne jak np. przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej. Innymi słowy, to że w skład przedmiotowej nieruchomości ziemskiej wchodził obok użytków rolnych niewielki obszar lasu nie przekreślało per se tego, że nieruchomość ta była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym a zatem ( z uwagi na jej ogólną powierzchnię) podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z tych powodów więc zarzuty kasacyjne zawarte w obu skargach kasacyjnych a oparte na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie były prawidłowe. W kontekście zaś tego co zostało wyżej powiedziane, nie ma istotności prawnej wypowiedź Sądu Wojewódzkiego związana z przytoczeniem treści znowelizowanego, dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9), art. 1 ust. 2 lit. a oraz c omawianego dekretu. Mimo więc, że Sąd Wojewódzki stwierdził, że (cyt.): "w wyniku dokonanej zmiany tego przepisu za nieruchomości ziemskie o rolniczym charakterze należało uznać także takie nieruchomości, które wprawdzie nie miały charakteru rolniczego, ale pozostawały z rolniczą częścią majątku ziemskiego w nierozerwalnym związku funkcjonalnym, w ramach którego nieruchomości nierolnicze nie mogły być samodzielnie wykorzystywane w oderwaniu od części rolniczej, jak również część majątku ziemskiego o charakterze rolniczym nie mogła prawidłowo funkcjonować bez przedmiotowych nieruchomości nierolniczych" to nie można było zgodzić się ze skarżącymi, iż to powyższy pogląd miałby uzasadniać przyjęte przez Sąd I instancji rozstrzygnięcie. Zwłaszcza, że w dalszej części swojej wypowiedzi Sąd Wojewódzki odwołał się zarówno do uzasadnienia uchwały 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. (sygn. akt I OPS 2/06), w której podkreślono, iż na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom określonym w art. 1 ust. 2 cyt. dekretu, jak i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89) a w którym Trybunał także posługiwał się cały czas pojęciem "nieruchomości ziemskiej" a więc pojęciem, które zawierał omawiany dekret w wersji pierwotnej. W związku z tym także zarzuty kasacyjne oparte na art. 2 ust. 1 lit. e)w zw. z art. 1 ust. 2 lit. a-c dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie były uprawnione. Nie można było również zgodzić się ze skarżącą D.R., że zaskarżony wyrok naruszał art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 8 i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zakresie oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji. Dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jest aktem prawnym pochodzącym z samych początków okresu, w którym istniał w Polsce ustrój socjalistyczny. Dekret ten realizował zatem całkowicie odmienne zasady ustroju aniżeli te, które obowiązują obecnie. Jednocześnie nigdy nie została stwierdzona niezgodność przepisów tego dekretu z Konstytucją RP. Powyższe oznacza zatem, że dekret ten jest aktem cały czas obowiązującym i wywołującym określone skutki prawne. Z uwagi zaś na to, że jest to akt o charakterze szczególnym a dodatkowo wywołującym dalekosiężne skutki zarówno prawne jak i społeczne, treść jego przepisów nie powinna podlegać wykładni ani rozszerzającej, ani zawężającej. W takiej zatem sytuacji nie jest możliwe nadawanie przepisom dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej treści, która byłaby zgodna z duchem przepisów Konstytucji RP. W dacie wejścia w życie ww. dekretu w Polsce ani nie obowiązywała bowiem Konstytucja RP, ani nawet nie obowiązywała jeszcze Konstytucja PRL z 1952 r. Nie można było więc w sprawie, w której podstawę prawną decyzji zaskarżonej do sądu administracyjnego, stanowiły przepisy omawianego dekretu, stosować (zamiennie) przepisów obowiązującej obecnie Konstytucji RP. Nadmienić w tym miejscu też trzeba, że dopiero od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz. U. Nr. 75 poz. 44) Państwo Polskie uznało, że będzie ono demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Podobnie sytuacja przedstawia się w odniesieniu do przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Konwencja ta została sporządzona dopiero w dniu 4 listopada 1950 r. a Polska podpisała ją dopiero w 1991 r. a ratyfikowała - w dniu 19 stycznia 1993 r. Poza tym art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności formułuje jedynie prawo do poszanowania własności, zakazując jej pozbawienia, chyba że jest to uzasadnione interesem publicznym oraz w warunkach przewidzianych przez prawo z zagwarantowaniem sprawiedliwego odszkodowania a nie daje podstaw do domagania się zwrotu takiego prawa. Natomiast zawarty w skardze kasacyjnej, wniesionej przez D. R. zarzut, określony jako zarzut obrazy prawa materialnego, a oparty na (cyt.): "art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej na podstawie błędnych ustaleń co do obowiązywania normy art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 17 stycznia 1945 r. i uczynienie zeń podstawy prawnej odebrania nieruchomości ziemskiej L. R.. podczas gdy przejęcie przedmiotowego obszaru nastąpiło ex lege w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu jego wejścia w życie, (...)" był – w ocenie składu orzekającego - całkowicie niezrozumiały. Przepis zawarty w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest przepisem procesowym, który stanowi formalną podstawę dla wydania wyroku przez sąd administracyjny o określonej treści. Z kolei, przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ma - jak przyjmuje jednolicie orzecznictwo – wprawdzie istotnie charakter materialnoprawny, ale przepis ten ma zastosowanie tylko w postępowaniu nadzorczym, podczas, gdy przedmiotowe postępowanie takim postępowaniem nie było. Ponadto ww. przepis winien być powiązany nie z przepisem procesowym zawartym przez procedurę sądowoadministracyjną (bowiem przepis art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. dotyczy wad decyzji a nie wyroku) a z właściwym przepisem materialnoprawnym, który – zdaniem strony – został rażąco naruszony w toku postępowania administracyjnego. W tych warunkach zatem Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że obie skargi kasacyjne nie były usprawiedliwione i - z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.