I OSK 363/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 425/20 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Z.B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić skargę kasacyjną

Postanowieniem z 3 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę na postanowienie Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, złożoną przez r.pr. A.L., działającą w imieniu Z.B. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący zmarł ponad dwa lata przed wniesieniem skargi do Sądu, w związku z czym w dacie złożenia skargi nie posiadał on zdolności sądowej. Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną wywiodła pełnomocnik skarżącego, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu autorka skargi kasacyjnej zarzuciła naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 101 § 2 kc przez jego zastosowanie i błędne uznanie, że umocowanie pełnomocnika wygasło wraz ze śmiercią skarżącego, podczas gdy pełnomocnik może podejmować niezbędne czynności procesowe mające wyraźnie i bezpośrednio zmierzać do zawieszenia postępowania; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 w zw. z art. 30 § 4 kpa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez jego niezastosowanie i brak zawieszenia postępowania w związku ze śmiercią skarżącego w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, braku bezprzedmiotowości postępowania oraz niepodjęcia działań zmierzających do ustalenia kręgu spadkobierców po zmarłym skarżącym jako wnioskodawcy celem ich zawiadomienia; 3) art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na odrzuceniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracji obu instancji, albowiem nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono kwestii rzekomego braku zasadności zawieszenia postępowania w związku ze śmiercią skarżącego w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem Skarżącemu i jego ewentualnym następcom prawnym w uzasadnieniach obu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków Skarżącego, będących przedmiotem postępowania administracyjnego; 4) art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8, art. 9, art. 11 kpa przez niedostateczne wyjaśnienie braku podstaw i przesłanek do niewyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego skargą postanowienia Wojewody; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa przez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody; 6) art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 32 i art. 25 § 1 ppsa przez ich zastosowanie i odrzucenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznawana w powyższym zakresie skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej, należy wskazać, że przed przystąpieniem do rozpoznania skargi na akt administracyjny wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek zbadania czy istnieją przeszkody formalne stojące na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu skargi. Jedną z takich przeszkód jest brak zdolności sądowej lub procesowej, w przypadku gdy nie działa za niego przedstawiciel ustawowy. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 5 ppsa sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 25 § 1 ppsa osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). W tym miejscu należy wskazać, że byt osoby fizycznej ustaje z jej śmiercią. Oznacza to, że z chwilą zgonu osoba fizyczna traci zdolność sądową (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 274/07). W sytuacji zatem, gdy skarżący zmarł przed złożeniem skargi, to w momencie wniesienia skargi nie miał zdolności sądowej i brak ten miał charakter nieusuwalny. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zachodziły przesłanki do odrzucenia skargi złożonej w imieniu skarżącego zmarłego przed jej wniesieniem. Jednocześnie należy zaznaczyć, że wprawdzie w myśl art. 43 ppsa w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa, ale pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania. Odnotować jednakże należy, że zastosowanie przytoczonego przepisu w zakresie dalszego działania pełnomocnika może nastąpić wyłącznie w sytuacji śmierci strony w toku toczącego się postępowania sądowego, czego zdaje się nie dostrzegać autor skargi kasacyjnej. Zawieszenie postępowania jest możliwe bowiem wyłącznie w przypadku gdy postępowanie takie się toczyło, a utrata zdolności sądowej strony, w tym na skutek jej śmierci, nastąpiła w trakcie trwającego postępowania sądowego. W sytuacji bowiem gdy utrata zdolności sądowej nastąpiła przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego zastosowanie ma art. 58 § 1 pkt 5 ppsa. W świetle powyższych wywodów za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 32 i art. 25 § 1 ppsa. Przechodząc do rozpoznania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, należy odnotować, że wynikają one z nieuchylenia zaskarżonego aktu przez Sąd pierwszej instancji na skutek nierozpoznania skargi na postanowienie Wojewody. Jak zostało to wskazane powyżej, wojewódzki sąd administracyjny przed rozpoznaniem skargi ma obowiązek zbadać czy w sprawie nie występują przeszkody formalne uniemożliwiające rozpoznanie skargi. Skoro w rozpoznawanej sprawie zaszły takie przeszkody, to Sąd pierwszej instancji nie mógł rozpoznać merytorycznie złożonej skargi. W sytuacji takiej wykluczone było zatem zastosowanie przepisów wskazanych w zarzutach 1-5 skargi kasacyjnej. Tym samym Sąd pierwszej instancji nie mógł ich naruszyć. Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej wskazanych w pkt 1-5. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 ppsa, orzekł jak w postanowieniu. Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, podać należy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 209 ppsa wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 tej ustawy. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07).