I OSK 357/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 651/21 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 września 2021 r. sygn. II SA/Sz 651/21 oddalił skargę B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] ustalił B. K. odpłatność za pobyt ojca - M. M. w Domu Pomocy Społecznej (dalej również jako: "DPS"). B. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż M. M. porzucił swoją rodzinę w związku z czym nie miała z nim żadnej styczności. Jednoczenie odwołująca zawnioskowała o zwolnienie jej z ponoszenia ustalonej decyzją opłaty podnosząc, iż sytuacja finansowa i wydatki jej rodziny nie pozwalają na ponoszenie opłat z tytułu pobytu ojca w DPS. Decyzją z [...] marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej – jako: "Kolegium") orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Skargę na tę decyzję wywiodła B. K. , a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 września 2021 r. sygn. II SA/Sz 651/21 skargę tę oddalił. B. K. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku Sądowi Wojewódzkiemu zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a." w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – "k.p.a.") poprzez błędną ocenę stanu faktycznego i brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do: a) kwestii faktycznych - rzeczywistych stosunków rodzinnych skarżącej z jej ojcem M. M., w tym okoliczności, iż porzucił on swoją rodzinę, nie utrzymywał ze skarżącą jakiejkolwiek styczności, w żaden sposób się nią nie interesował i nie utrzymywał z nią kontaktów, zaniedbywał ją i nie interesował się jej losem, b) zakresu posiadanych przez ojca skarżącej M. M. zdolności majątkowych, tj. ustalenia jego faktycznej - rzeczywistej sytuacji majątkowej, co wyrażało się zaniechaniem podjęcia jakichkolwiek ustaleń, czy posiada on zgromadzone środki na rachunkach bankowych, które umożliwiłyby mu samodzielne opłacanie należności z tytułu umieszczenia go w domu pomocy społecznej, a na co wskazywała skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący z zasadą praworządności oraz ze słusznym interesem skarżącej, 2) niezgodności norm stanowiących podstawę wydania wobec skarżącej decyzji administracyjnej, co do której oddalono jej skargę administracyjną, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 61 ust. 1, 2, 2f i 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. - u.p.s.) z art. 2, art. 32 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.), której to podstawy uzasadnieniem jest okoliczność, iż ustawodawca wprowadzając zasady odpłatności za pobyt określonej osoby w domu pomocy społecznej oparł je jedynie na faktycznych (i często jedynie formalnych) więzach pokrewieństwa w oderwaniu od zasad współżycia społecznego i z pominięciem zarazem faktycznych (rzeczywistych) stosunków rodzinnych, w tym pasożytniczego trybu życia, opuszczenia (porzucenia) rodziny, braku zainteresowania losem dziecka, przemocą wobec bliskich, zaś jedynym istotnym faktem dla ustawodawcy jest umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej, wobec czego nie doszło do sprawiedliwego wyważenia przez ustawodawcę interesu ogółu (dobra wspólnego) i interesów jednostki, a tym samym nie została zachowana równowaga w stosunkach społecznych oraz zarazem wykreowano nieusprawiedliwioną, niepopartą obiektywnymi wymogami i kryteriami dyskryminację określonych obywateli, którzy mają finansować pobyt innej osoby w domu pomocy społecznej mimo wskazanych wyżej okoliczności faktycznych, co sprzeczne jest z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej, konstytucyjną zasadą ochrony rodziny ze strony Państwa oraz konstytucyjną zasadą niedyskryminacji. Mając to na uwadze wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym wobec faktu, iż skarżąca zrzeka się przeprowadzenia rozprawy kasacyjnej; sformułowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w zakresie opisanym w pkt. 2 podstaw kasacyjnych, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, przyznanie od organu administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w postępowaniu kasacyjnym - w tym kosztów wynagrodzenia i wydatków pełnomocnika skarżącej - według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. I. Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie przepisów postępowania. Jako niezasadne należy ocenić zarzuty dotyczące naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak zbadania przez organy sytuacji majątkowej M. M.. Podkreślić trzeba, że przedmiotem niniejszej sprawy było jedynie ustalenie wysokości opłaty dla zstępnych M. M., jako osób zobowiązanych do alimentacji, a co za tym idzie - w świetle ustawy o pomocy społecznej - do ponoszenia opłat za pobyt M. M. w domu pomocy społecznej. Ustalenie natomiast opłaty dla samego pensjonariusza wynika z innego postępowania i jest ograniczone przesłanką ustawową do poziomu 70% jego dochodów, niezależnie od posiadanych oszczędności, ruchomości lub nieruchomości. Jak wynika z akt administracyjnych ustalenie opłaty miesięcznej za pobyt w domu pomocy społecznej - obciążającej M. M. - nastąpiło w drodze (innej niż zaskarżona w tej sprawie) decyzji z dnia 09 lipca 2019 r. nr DR.9.401-365/19. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s., który stanowił podstawę prawną wydania tej decyzji, pełni funkcję ochronną - nie pozwala na bezwzględne żądanie uiszczenia opłaty w całym wymiarze przez mieszkańca dysponującego dochodami pozwalającymi na taki wydatek. Zakłada bowiem, że obciążenie z tytułu opłaty, jakie ciążyć ma na mieszkańcu, nie może obejmować więcej niż 70% jego miesięcznego dochodu; 30% dochodu powinno pozostać do dyspozycji mieszkańca. W świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości domagania się np. zbycia przez mieszkańca domu pomocy społecznej posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów jego pobytu w placówce. Ustawa o pomocy społecznej za dochód uważa sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o enumeratywnie wskazane w ustawie obciążenia (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Dlatego też niezasadnie zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu zaakceptowanie wadliwie przeprowadzonego postępowania administracyjnego zakończonego - zaskarżoną w niniejszej sprawie - decyzją. Dane potrzebne dla prawidłowego rozstrzygnięcia tej sprawy, tj. ustalenia B. K. opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej zostały poczynione w sposób prawidłowy i wyczerpujący. Neutralna prawnie, na etapie - ustalania - wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej pozostawała okoliczność relacji pomiędzy M. M. a skarżącą kasacyjnie. Kwestia ta może natomiast podlegać ocenie w przypadku wystąpienia przez skarżącą kasacyjnie z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z tej opłaty, w trybie art. 64 u.p.s., o czym skarżącą kasacyjnie w toku postępowania pouczono. II. Odnosząc się do ponoszonej w skardze kasacyjnej kwestii niezgodności norm art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 61 ust. 1, 2, 2f i 2d, art. 2, art. 32 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, wyjaśnić należy, że Sąd sprawę rozpoznający nie podziela wątpliwości skarżącej, a co za tym idzie nie widzi podstaw aby zwracać się w tej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego. Zauważyć trzeba, że sam ustawodawca choć nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych (takich jak wzajemne stosunki w rodzinie), to jednak przyjął równocześnie, że zawinione zachowania są powszechnie potępiane w społeczeństwie i nie można zakładać, ażeby osoba doznająca krzywdy w każdym przypadku mimo to zobowiązana była do ponoszenia opłat za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej (por. uchwała SN z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, M.P. z 1988 r. Nr 6, poz. 60). Ustawodawca, wbrew argumentacji skargi kasacyjnej wprowadzając zasady odpłatności za pobyt określonej osoby w domu pomocy społecznej nie działał w oderwaniu od zasad współżycia społecznego. Na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jakkolwiek, przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodzinnymi, to nie ulega również wątpliwości, że katalog wymieniony w tym przepisie nie ma charakteru zamkniętego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 3509/18). W każdym przypadku sytuacja osoby wnioskującej o takie zwolnienie musi zostać rozpatrzona z uwzględnieniem konkretnych okoliczności danej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.