I OSK 3184/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotra Przybysza i Piotra Niczyporuka w sprawie ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 498/19 w sprawie ze skargi J.G., T.G., M.T., A.B., G.K. i A.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 2019 r., nr DAP-WOSRFR-7280-218/2018/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: 1. oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotra Przybysza i Piotra Niczyporuka; 2. odrzucić wniosek o wyłączenie niewskazanych z imienia i nazwiska sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 498/19 po rozpoznaniu skargi J.G., T.G., M.T., A.B., G.K. i A.G. (dalej "skarżący") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 2019 r., nr DAP-WOSRFR-7280-218/2018/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 kwietnia 2019 r., nr 1615/2018 a także zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji reprezentowany przez r.pr. K.W. W piśmie z dnia 7 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżących wystąpił o wyłączenie z mocy prawa, w tym wyłączenie od wszelkich czynności, także administracyjnych, Przewodniczącego Wydziału – Sędziego NSA Marka Stojanowskiego uzasadniając to okolicznością prezentowanego w podjętych przez ww. Sędziego orzeczeniach stanowiska oraz wskazał, że w innych pismach, poczynając od pisma z dnia 11 kwietnia 2022 r. domagał się wyłączenia także innych sędziów. Następnie pismem z dnia 1 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżących złożył wniosek o wyłączenie sędziów od udziału w ww. sprawie, wskazując, że z mocy prawa wyłączeniu podlegają sędziowie, "których działalność opisał w pismach" – wyszczególnionych w tym wniosku, a kierowanych do różnych spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, Naczelnym Sądem Administracyjnym, a także do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i organów sądów administracyjnych w Warszawie oraz dodatkowo wskazał, że wniosek dotyczy także sędziów, którzy rozpatrywali sprawę I OSK 764/19 i I OSK 979/19 oraz wyjaśnił, że w powołanych w pismach podnosił, że żąda wyłączenia sędziów we wszystkich sprawach swoich mocodawców. Postanowieniem z dna 25 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 3184/19 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego oraz pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie niewskazanych z imienia i nazwiska sędziów. W dniu 6 grudnia 2022 r. wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika skarżących o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego – Piotra Przybysza oraz Piotra Niczyporuka. W piśmie zawarto żądanie o odebranie od ww. Sędziów oświadczeń, a także ich udostępnienie oraz o udzielnie odpowiedzi na pytanie "kto podejmował czynności związane z ustaleniem składu". W uzasadnieniu wskazano, że Sędzia Piotr Przybysz m.in. "odmawiał uprawnionym ochrony prawnej w oparciu o ten bezprawny warunek, dokonywał więc nielegalnych ingerencji w sferę praw majątkowych uprawnionych", "nie sądzi niezależnie". Podobnie drugi z ww. Sędziów. W dniu 7 grudnia 2022 r. Sędziowie Piotr Przybysz oraz Piotr Niczyporuk złożyli oświadczenia o treści: "Oświadczam, że w sprawie tej – w mojej ocenie – nie zachodzi w stosunku do mojej osoby żadna z ustawowych przesłanek wyłączenia, określonych w art. 18 p.p.s.a. oraz nie istnieją okoliczności wyłączenia, o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej p.p.s.a.), wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest trafny pogląd, że nieakceptowanie przez stronę rozstrzygnięć procesowych sądu, zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostawania w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. Odnosząc się natomiast do kwestii żądania udostępnienia oświadczeń złożonych przez ww. Sędziów, wskazać należy, że strona zainteresowana (także jej pełnomocnik), uprawniona jest do osobistego wglądu do akt sprawy w siedzibie Sądu, złożenia stosownego wniosku o udostępnienie elektronicznych akt sprawy, a także możliwości wykonania kserokopii konkretnych stron akt sprawy po dokonaniu wcześniejszej opłaty kancelaryjnej. Ustosunkowując się natomiast do kwestii odpowiedzi na pytanie "kto podejmował czynności związane z ustaleniem składu" wskazać trzeba, że zgodnie z treścią rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202) Przewodniczący wydziału orzeczniczego kieruje pracą wydziału oraz ustala terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych. Stosownie do art. 22 § 4 p.p.s.a. ponowny wniosek o wyłączenie sędziego niezawierający podstaw wyłączenia albo oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym. Po dokonaniu analizy wniosku stwierdzić należy, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wskazanych z imienia i nazwiska, w którym profesjonalny pełnomocnik skarżących powołuje się na swoje wcześniejsze wnioski wskazując "przywołuje wnioski zawarte w pismach złożonych wcześniej - do innych spraw - od 11.04.2022r." oraz "wnoszę o wyłączenie od sprawy sędziów, którzy rozpatrywali sprawę" podając konkretne sygnatury akt - jest kontynuacją wcześniej składanych wniosków, czyli kolejnym wnioskiem w tym samym zakresie, opisującym takie same okoliczności i podstawy, co Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane jest z urzędu. Biorąc pod uwagę powołany przepis wniosek należało potraktować jako kolejny, a zatem uznać należy za niedopuszczalny i podlegający obligatoryjnemu odrzuceniu w oparciu o art. 22 § 4 p.p.s.a. W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę treść złożonych do akt sprawy oświadczeń Sędziów, nie jest możliwe uwzględnienie zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania wyłączenia sędziów NSA Piotra Przybysza oraz Piotra Niczyporuka, o czym postanowiono w oparciu o art. 19 w zw. z art. 22 § 1, 2 i 4 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a.