I OSK 31/24

Dnia 27 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1232/23 w sprawie ze skargi Zakładu Górniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] marca 2023 r., znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych na rzecz Zakładu Górniczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 19 września 2023 r., IV SA/Wa 1232/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zakładu Górniczego "[...]" M. sp. z o.o. z siedzibą w S. (Skarżący) na postanowienie Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych (Dyrektor Generalny) z [...] marca 2023 r., znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Olsztynie (Dyrektor Regionalny) z [...] stycznia 2023 r., znak sprawy [...] i zasądził od Dyrektora Generalnego na rzecz Skarżącego kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Generalny zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 12 ust 4, art. 4 pkt 4 oraz art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2409 ze zm., dalej: "ustawa") - poprzez ich błędną wykładnię i w związku z tym przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do przejścia obowiązku wnoszenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu leśnego z produkcji (część działki nr [...]) na Skarżącego, podczas gdy zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w przepisach ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 4 pkt 4, art. 4 pkt 13 w związku z art. 12 ust. 4 ustawa) prawidłowa wykładnia przepisów tej ustawy powinna prowadzić do przyjęcia, że zobowiązanym do wnoszenia opłat rocznych jest podmiot korzystający z wyłączenia gruntu leśnego z produkcji - w niniejszej sprawie - Zakład Górniczy "[...]" M. sp. z o.o.; 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 12 ust. 4 oraz art. 4 pkt 4 ustawy- poprzez błędne niezastosowanie tych przepisów w niniejszej sprawie, podczas gdy Skarżący władał częścią działki [...], w okresie którego dotyczą tytuły wykonawcze, jak posiadacz samoistny, co powinno skutkować przyjęciem, iż obowiązek wnoszenia opłat rocznych przeszedł na Skarżącego - Zakład Górniczy "[...]" M. sp. z o.o.; 3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 33 § 2 pkt 3 oraz art. 33 § 2 pkt 2 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez uznanie, że organ administracji dokonał błędnej wykładni tych przepisów i nie uwzględnił zarzutów egzekucyjnych Skarżącego, podczas gdy w niniejszej sprawie nie było przesłanek do uznania zarzutów egzekucyjnych wniesionych przez Skarżącego; 4) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 §1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez uznanie, że okoliczności dotyczące sposobu korzystania z działki [...] przez W. M. i jego następców prawnych nie mają istotnego znaczenia dla ustalenia przejścia obowiązku uiszczania opłat rocznych na Skarżącego (na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy), podczas gdy okoliczności te mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty Dyrektor Generalny wniósł: 1) na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie i oddalenie skargi Skarżącego - Zakładu Górniczego "[...]" M. sp. z o.o.; 2) na podstawie art. 203 i 205 p.p.s.a. o zasądzenie zwrotu poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Sądu kasacyjnego. Organy obu instancji oddaliły zarzuty wniesione przez Skarżącego w stosunku do tytułów wykonawczych z [...] marca 2021 r., dotyczących opłat rocznych za 2019 r. z tytułu wyłączenia gruntów leśnych z produkcji na działce nr [...] (tytuły nr [...](1), [...](2), [...](3), [...](4)) i na działce nr [...] (tytuł nr [...] (5)). Organy ustaliły, że w rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że wyłączenia gruntów leśnych z produkcji na działkach nr [...] i [...] dokonała spółka [...] Sp. z o.o. w O. (dalej K.) na podstawie wydanych decyzji zezwalających na takie wyłączenie. Działka nr [...] stanowiła własność [...] Sp. z o.o. w O. Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Nadleśnictwa [...]. Z działki nr [...] [...] Sp. z o.o. w [...] korzystała na podstawie umowy dzierżawy zawartej [...] grudnia 2006 r. Umową tą wydzierżawiono grunt o powierzchni 15,7700 ha (część działki nr [...]) w celu eksploatacji kruszyw mineralnych oraz prowadzenia prac towarzyszących. Umowa ta obowiązywała do 31 grudnia 2013 r. Po wygaśnięciu umowy dzierżawy [...] S.A. w [...] bezumownie korzystała z tego gruntu do dnia sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, to jest Zakładu Górniczego "[...]". W okresie bezumownego korzystania z części działki [...] [...] S.A. w [...] wnosiła opłaty związane z wyłączeniem gruntów leśnych z produkcji. Zakład Górniczy "[...]" nabył W. M. (prowadzący działalność gospodarczą pod firmą PPHU "S." W. M.). Umowa sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa została zawarta aktem notarialnym repertorium A nr [...] z [...] grudnia 2015 r. Działka nr [...] była objęta aktem notarialnym (§1 pkt 3 aktu notarialnego) i stała się własnością W M. Opłaty roczne z tytułu wyłączenia gruntu leśnego z produkcji na działce nr [...], zobowiązany był ponosić W. M. Wynika to wprost z art. 12 ust. 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem - w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Organy nie podzieliły stanowiska Skarżącego, że jedynie [...] (a następnie jej prawni następcy) była zobowiązana do uiszczania opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu leśnego z produkcji. Wskazały, że odnośnie działki nr [...] jest oczywiste, że od dnia nabycia tego gruntu zobowiązanym do uiszczania opłat rocznych był W. M. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą PPHU "S." W. M. (a następnie jego prawni następcy). Zdaniem organów obu instancji, również w przypadku opłat rocznych związanych z wyłączeniem z produkcji leśnej działki nr [...] do ich wnoszenia zobowiązany był W. M., korzystający bezumownie z działki nr [...] od stycznia 2016 r., a następnie jego prawni następcy. Sąd Wojewódzki uchylając zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Regionalnego wyjaśnił, że w art. 12 ust. 4 ustawy mowa jest o "zbywcy" i "nabywcy" gruntów wyłączonych z produkcji, a zatem przeniesienie prawa własności nieruchomości powinno nastąpić w drodze czynności cywilnoprawnej. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że interpretacja przepisu art. 12 ust. 4 ustawy wskazuje jednoznacznie, że zmiana osoby zobowiązanej do uiszczania opłat rocznych odbywa się w trybie regulowanym przez przepisy prawa cywilnego. Ustawa nie zdefiniowała bowiem na swój użytek pojęcia "zbycie gruntów" (w art. 4 tej ustawy zawierającym definicje użytych w niej pojęć, termin "zbycie gruntów" nie występuje). W ocenie Sądu Wojewódzkiego "[w] celu prawidłowego zastosowania art. 12 ust. 4 ww. ustawy należy odwołać się więc do przepisów kodeksu cywilnego regulującego kwestię zbycia gruntów (nieruchomości), tj. przeniesienia ich własności (art. 155 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 934 ze zm.) Zatem o zbyciu gruntu można mówić w szczególności w przypadku zawarcia umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, ustanowienia użytkowania wieczystego i - co istotne - przy zachowaniu przy tym formy aktu notarialnego. (...) nie znajduje uzasadnienia przyjmowanie dowolnej i rozszerzającej interpretacji tego terminu, a co więcej - odmiennej od występującej w porządku prawnym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2012 r., IV SA/Wa 6/12, wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., II OSK 540/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl)." Sąd stwierdził, że jeżeli W. M.(prowadzący działalność gospodarczą pod firmą PPHU "S." W. M.) nie nabył w 2015 r. działki nr [...], to nie można uznać, że jest on nabywcą nieruchomości wyłączonej z produkcji leśnej w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy. Zdaniem Sądu, fakt, iż W. M., prowadzący następnie działalność gospodarczą w formie spółki Zakład Górniczy "[...]" M. spółka jawna z siedzibą w S. korzystał z tej nieruchomości, co najmniej w zakresie przejazdu przez tę nieruchomość drogą wewnętrzną i uiszczał na rzecz Nadleśnictwa D. od 2016 r. opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości, nie oznacza, że był on nabywcą tej nieruchomości w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy. Do zbycia tej nieruchomości nie doszło, cały czas jej właścicielem był Skarb Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo D., o czym wiedział zarówno zbywca, jak i nabywca przedsiębiorstwa Zakład Górniczy "[...]". Sąd nie podzielił stanowiska organów, że zastosowanie w sprawie ma definicja "właściciela" zawarta w art. 4 pkt 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielu rozumie się przez to również posiadacza samoistnego, zarządcę lub użytkownika, użytkownika wieczystego i dzierżawcę. W przepisie art. 12 ust. 4 ustawy nie ma mowy o właścicielu, lecz o "zbywcy" i "nabywcy" gruntu, zatem przepis art. 4 pkt 4 ustawy nie mógł mieć w sprawie zastosowania, w szczególności, że do zbycia prawa własności działki nr [...] w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego nie doszło. W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, zatem co do zasady w pierwszej kolejności winny być rozpoznane zarzuty o charakterze procesowym. Jak jednak wynika ze sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej oraz jej uzasadnienia, istota sporu na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej wykładni pojęcia zbycia nieruchomości w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy, uznając, że pojęcie to winno być wykładane zgodnie z cywilistycznym jego rozumieniem. W konsekwencji, w pierwszej kolejności rozpoznane zostaną zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie zarzut naruszenia art. 12 ust. 4 ustawy organ powiązał z zarzutem naruszenia art. 4 pkt 4 ustawy, w świetle którego, ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielu - rozumie się przez to również posiadacza samoistnego, zarządcę lub użytkownika, użytkownika wieczystego i dzierżawcę. Zgodnie zaś z art. 12 ust. 4 zdanie pierwszej ustawy : w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 stycznia 2019 r. I GSK 2593/18, w świetle którego wykładnia art. 12 ust. 4 uwzględniać winna definicję właściciela, o której mowa w art. 4 pkt 4 ustawy. W wyroku tym skład orzekający podzielił stanowisko wyrażone w glosie M. S. do wyroku NSA z 13 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2093/12. W tej glosie wskazano, że na potrzeby ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ustawodawca przyjął – jak wynika z art. 4 pkt 4 – iż ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielu rozumie się również posiadacza samoistnego, zarządcę lub użytkownika, użytkownika wieczystego i dzierżawcę. Ustawodawca w ten sposób dał wyraz woli rozszerzenia kręgu podmiotów objętych szczególnym reżimem prawnym gruntów rolnych i leśnych, poza wąski krąg właścicieli nieruchomości w ujęciu cywilistycznym, obejmując nim również podmioty będące posiadaczami samoistnymi, zarządcami, użytkownikami, użytkownikami wieczystymi i dzierżawcami. Zatem to sam ustawodawca uznał, że dla realizacji funkcji i celów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych uzasadnionym jest zrównanie sytuacji prawnej podmiotów władających nieruchomością zarówno na podstawie tytułu własności, jak i innych, wymienionych w art. 4 pkt 4 ustawy, tytułów. W cytowanym wyroku podkreślono, że pojęcia "zbycie" nie można rozumieć jako każdego przeniesienia (utraty) prawa do gruntu, ale wyłącznie z tytułów wymienionych w art. 4 pkt 4 ustawy. Wynika to z redakcji przepisu art. 4 pkt 4 ustawy, który wskazując jak należy rozumieć pojęcie "właściciela" nie posługuje się zwrotem "w szczególności", lecz wylicza dokładnie kto nim może być. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko, w świetle którego, skoro ustawodawca, na potrzeby konkretnej regulacji prawnej, w tak znaczny sposób rozszerzył zakres znaczeniowy terminu właściciel, nie można przyjąć, że jego wolą jest ograniczenie pojęcia zbycia gruntów wyłącznie do cywilistycznej konstrukcji przeniesienia prawa własności w rozumieniu art. 155 k.c. Brak jest jakichkolwiek racjonalnych argumentów, wynikających z analizy ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, ograniczających pojęcie zbycia gruntów zarówno w płaszczyźnie przedmiotowej – wyłącznie prawo własności, jak i formalnej – wyłącznie czynności cywilnoprawne. Użyte przez ustawodawcę w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych pojęcie właściciela oznacza, że w ujęciu przedmiotowym ze zbyciem gruntów mamy do czynienia w każdym przypadku zmiany podmiotu władającego gruntem na podstawie tytułów wskazanych w art. 4 pkt 4 ustawy. Za taką wykładnią przemawia zarówno wykładnia systemowa jak i wykładnia celowościowa zważywszy, że przedmiotem ustawy jest regulacja zasad ochrony gruntów rolnych i leśnych, a ochrona ta będzie pełniejsza gdy adresatem zasad będzie szerszy krąg podmiotów niż tylko właściciele. Podzielając powyższe stanowisko uznać należy, że nie miał racji Sąd Wojewódzki uznając, że do zbycia gruntów, a co za tym idzie, przeniesienia obowiązku uiszczania opłaty rocznej w rozumieniu w art. 12 ust. 4 ustawy dochodzi wyłącznie w razie zbycia nieruchomości w jego cywilistycznym rozumieniu, to jest w razie przeniesienia prawa własności. Do zbycia gruntów w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy, skutkującego obowiązkiem uiszczania opłat rocznych przez nabywcę dochodzi również w razie zmiany podmiotu będącego posiadaczem samoistnym, zarządcą, użytkownikiem, użytkownikiem wieczystym lub dzierżawcą. Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że Sąd Wojewódzki odwoływał się w swoim uzasadnieniu do stanowiska wyrażonego w prawomocnych wyrokach dotyczących Skarżącego, to jest w wyrokach z 10 września 2021 r. IV SA/WA 745/21, IV SA/WA 746/21, IV SA/Wa 747/21 i IV SA/WA 748/21, które przywołane zostały w uzasadnieniu wyroku IV SA/WA 161/21 uchylającym uprzednio wydane w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Generalnego. W wyrokach z 10 września 2021 r. Sąd Wojewódzki wskazał co następuje : "W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że podziela stanowisko organu wyrażone zarówno na rozprawie, jak i w odpowiedzi na skargę, że na gruncie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ze zbyciem gruntów mamy do czynienia w każdym przypadku zmiany podmiotu władającego gruntem na podstawie tytułów wskazanych w art. 4 pkt 4 u.o.g.r.l. Nie tylko zatem nabycie prawa własności gruntu wyłączonego z produkcji leśnej przesądza o powstaniu obowiązku ponoszenia opłat rocznych z tytułu ich wyłączenia. Zgodnie bowiem z art. 4 pkt 4 u.o.g.r.l. ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielu, rozumie się przez to również posiadacza samoistnego, zarządcę lub użytkownika, użytkownika wieczystego i dzierżawcę. Uznanie zatem w rozpoznanej sprawie, że skarżący jako następca prawny podmiotu, który nabył zorganizowaną część przedsiębiorstwa tj. Zakład Górniczy "[...]", zobowiązany był do ponoszenia opłat z tytułu wyłączenia z produkcji leśnej części działki nr ewid. [...], położonej w gminie M., obręb B., wymagało ustalenia, że w skarżący legitymował się jednym z wyżej wymienionych tytułów prawnych do tej nieruchomości, tj. własność, posiadanie samoistne, zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste lub dzierżawa. Takich ustaleń jednak zabrakło. Zdaniem Sądu w oparciu o zgromadzone akta sprawy nie można ani jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nabył przedmiotową nieruchomości w rozumieniu art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l., ani że jej nie nabył." W uzasadnieniu wyroku z 20 stycznia 2022 r. IV SA/Wa 1616/21 (w sprawie [...] IV SA/WA 1583/21) wskazane zostało : "nabycie przedsiębiorstwa, którego część stanowiły decyzje wyrażające zgodę na wyłączenie gruntu z produkcji leśnej, nie czyni automatycznie nabywcy tego przedsiębiorstwa podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji. Dopiero ustalenie, że poprzednik prawny skarżącego nabył prawo do gruntu objętego zgodą na wyłączenie i że to wyłączenie zostało faktycznie dokonane, umożliwi stwierdzenie że obowiązek ponoszenia opłat powstał, a następnie że przeszedł na skarżącego, jako nabywcę gruntu objętego tym wyłączeniem (por. wyroki z 10 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 745-747/21, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustalenie to umożliwi wystawienie tytułu wykonawczego, którego podstawę stanowić będzie nie decyzja administracyjna ale przepis prawa (art. 12 ust. 1 zdanie drugie, art. 12 ust. 3 lub 4 oraz art. 12 ust. 14 u.o.g.r.l). (...) Sąd także podziela zarzut, że organy nieprawidłowo uznały, że obowiązek uiszczania opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów leśnych z produkcji przechodzi niezależnie od uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości, której wyłączenie dotyczy." Przywołanie fragmentu wyroku z 20 stycznia 2022 r. w powiązaniu z fragmentami przywołanych w nim wyroków z 10 września 2021 r. wskazuje, że w uprzednio wydanym w sprawie wyroku Sądu Wojewódzkiego nie zostało przedstawiona wykładnia, w świetle której pojęcie zbycia, o którym mowa w art. 12 ust. 4 ustawy obejmuje wyłącznie rozporządzenie nieruchomością w znaczeniu cywilistycznym. Wobec odwołania się przez Sąd Wojewódzki do wyroków z 10 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 745/21, IV SA/Wa 746/21, IV SA/Wa 747/21 i IV SA/Wa 748/21, z urzędu stwierdzić należy, że w sprawach w których wydane zostały przedmiotowe wyroki, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawy wydał 19 marca 2024 r. następujące wyroki: IV SA/Wa 254/24 (poprzednio był to wyrok IV SA/Wa 746/21), IV SA/Wa 255/24 (poprzednio był to wyrok IV SA/Wa 745/21), IV SA/Wa 256/24 (poprzednio był to wyrok IV SA/Wa 748/21). W wyrokach z 19 marca 2024 r. jednoznacznie wskazano, że w sytuacji gdy grunty wyłączone z produkcji stają się przedmiotem obrotu, to ustawodawca regulując tę kwestię w art. 12 ust. 4 ustawy wskazuje, że obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Dalej Sąd wskazuje, że ze zbyciem gruntów mamy do czynienia w każdym przypadku zmiany podmiotu władającego gruntem na podstawie tytułów wskazanych w art. 4 pkt 4 ustawy. Nie tylko zatem nabycie prawa własności gruntu wyłączonego z produkcji leśnej przesądza o powstaniu obowiązku ponoszenia opłat rocznych z tytułu ich wyłączenia, zgodnie bowiem z art. 4 pkt 4 mogą to być takie tytuły jak: własność, posiadanie samoistne, zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste lub dzierżawa. W powołanych wyrokach Sąd zajął również stanowisko, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie nie można uznać, że PPHU "[...]" W. M., a następnie Zakład Górniczy "[...]" spółka jawna z siedzibą w S. byli posiadaczami samoistnymi działki nr [...]. Zaznaczyć należy, że na tle stanu faktycznego i okoliczności towarzyszących powstało kilka spornych spraw przedmiotem których były takie zagadnienia jak stwierdzenie wygaśnięcia obowiązku uiszczania opłat rocznych (powołane wyżej wyrokach WSA z 19 marca 2024 r.) czy rozpoznanie zarzutów w sprawie egzekucyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych (niniejsza sprawa), natomiast elementem wspólnym było prawidłowe ustalenie stanu prawnego dotyczącego obowiązku uiszczania opłat rocznych w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, a więc wykładania art. 12 ust. 4 ustawy, stąd też zasadne było odwołanie się do powołanych wyżej wyroków. Uznanie, że do przeniesienia prawa własności w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy dochodzi w razie zmiany podmiotu, będącego właścicielem gruntu w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy, to jest również w razie zmiany posiadacza samoistnego, zarządcy, użytkownika wieczystego lub dzierżawcy oznacza, że podmiot taki staje się zobowiązany do uiszczania opłat rocznych, o których mowa w art. 4 pkt 13 ustawy. W konsekwencji, zarzut objęty punktem 1 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 12 ust. 4 w związku z art. 4 pkt 4 uznać należało za zasadny. Sąd kasacyjny wyjaśnia, że skoro w świetle art. 12 ust. 4 w związku z art. 4 pkt 4 ustawy pojęcie zbycia nieruchomości oznacza również zmianę podmiotu będącego posiadaczem samoistnym, zarządcą, użytkownikiem, użytkownikiem wieczystym lub dzierżawcą, to wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego okoliczności dotyczące sposobu korzystania ze spornej działki przez poprzedników prawnych Skarżącego miały znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, co czyni zasadnym zarzut objęty punktem 4 petitum skargi kasacyjnej. Jednak pomimo zasadności powyższych zarzutów zaskarżony wyrok nie podlega uchyleniu, bowiem mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada on prawu. W zarzucie objętym punktem 2 petitum skargi kasacyjnej Dyrektor Generalny wskazywał, że Skarżący władał częścią działki [...] w okresie, którego dotyczą tytuły wykonawcze jak posiadacz samoistny, co powinno skutkować przyjęciem, że obowiązek ponoszenia opłat rocznych przeszedł na Skarżącego. Pojęcie samoistnego posiadacza nie zostało zdefiniowane w sposób odrębny w ustawie. Pojęcie to nie pochodzi również z języka naturalnego, w konsekwencji należy się odwołać do jego definicji zawartej w przepisach kodeksu cywilnego. W świetle art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy przedstawionych sądowi, pomiędzy Skarżącym (i jego poprzednikami prawnymi) a Nadleśnictwem D. (Nadleśnictwo) prowadzone były ustalenia dotyczące korzystania ze spornej działki. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektora Generalnego przywołano pisma : a. poprzednika prawnego Skarżącego z [...] października 2016 r., w którym zwrócił się on z prośbą o zawarcie umowy dzierżawy działki [...] w celu umożliwienie przejazdu przez tę działkę w związku z działalnością gospodarczą polegającą na produkcji i transporcie kruszyw, b. Nadleśnictwa z [...] listopada 2016 r., w którym wyrażono wolę zawarcia urnowy dzierżawy działki [...] oraz wskazano, że warunkiem zawarcia umowy dzierżawy jest wykonanie rekultywacji gruntów bezumownie użytkowanych, a także wniesienie opłat za bezumowne korzystanie z tej działki, c. poprzednika prawnego Skarżącego z [...] listopada 2016 r., w którym przyjęto warunki finansowe dotyczące rozliczenia z tytułu bezumownego korzystania działki [...] oraz wskazano, że rekultywacje powinna przeprowadzić [...] S.A, d. Nadleśnictwa z [...] listopada 2016 r., w którym ustalono należności za bezumowne korzystanie z gruntu nadleśnictwa o powierzchni 4,4674 ha, w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. ogółem w kwocie 88 811,94 zł oraz poinformowano, że od 1 sierpnia 2016 r. należność za bezumowne korzystanie zostanie wyliczona na podstawie operatu szacunkowego zleconego przez nadleśnictwo. W piśmie tym poinformowano o wezwaniu [...] S.A. do przeprowadzenia rekultywacji-działki [...] i odpowiedzi udzielonej przez [...] S.A., zgodnie z którą rekultywacja działki [...] nie jest obecnie możliwa, gdyż na tej działce prowadzona jest działalność gospodarcza przez poprzednika prawnego Skarżącego, e. poprzednika prawnego Skarżącego z 1 grudnia 2016 r., w którym zobowiązał się on do zapłaty należności z tytułu bezumownego korzystania z działki [...] (zapłata została dokonana) oraz oświadczył, że rekultywację działki [...] wykona za [...] S.A. Dyrektor Generalny zwrócił również uwagę, że noty księgowe z tytułu bezumownego korzystania z gruntu za okres od stycznia 2016 r. do stycznia 2020 r. zostały opłacone. Jak ustalił organ, a ustalenia te nie zostały zakwestionowane na żadnym etapie postępowania, [...] posiadała działkę nr [...] na podstawie umowy dzierżawy, zatem jako dzierżawca była posiadaczem zależnym. Z ustaleń organu wynika również, że poprzednicy prawni Skarżącego uiszczali opłaty z tytułu bezumownego korzystania z gruntu, zatem nie można uznać ich, a następnie Skarżącego, za samoistnego posiadacza spornej nieruchomości. Uiszczanie opłat z tytułu bezumownego korzystania z gruntu oznacza, że dany podmiot nie włada nim jak właściciel, a zatem nie jest posiadaczem samoistnym. Władanie gruntem przy jednoczesnym uiszczaniu opłat za bezumowne korzystanie z niego oznacza, że podmiot uiszczający owe opłaty nie może być uznany za posiadacza samoistnego. Jak wskazuje się w doktrynie posiadanie samoistne, zwane także właścicielskim charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie jak właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą do jakiej uprawniony jest właściciel. Tylko ten, kto rzeczą faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie jest jej posiadaczem samoistnym. Ustalenie charakteru posiadania (czy jest ono samoistne czy zależne) odbywa się na podstawie manifestowanych przez posiadacza i widocznych na zewnątrz przejawów władania rzeczą i musi odnosić się do konkretnego przypadku. Wskazane wyżej okoliczności dotyczące tej konkretnej działki nr [...] potwierdzają, że skarżący nie był jej samoistnym posiadaczem. W konsekwencji, za niezasadny uznać należało zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej. Skoro Skarżący (jego poprzednik prawny) nie władał sporną działką [...] jako posiadacz samoistny, nie można uznać, by przeszedł na niego obowiązek uiszczania opłat rocznych. W konsekwencji, za niezasadny uznać należało zarzut objęty punktem 3 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 33 § 2 pkt 3 oraz art. 33 § 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., dalej : "ustawa o postępowaniu egzekucyjnym"). Zgodnie z przywołanymi przepisami, podstawą zarzutu w sprawie egzekucyjnej jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c o postępowaniu egzekucyjnym) oraz błąd co do zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3 cytowanej ustawy). Skoro w realiach rozpoznawanej sprawy nie można uznać Skarżącego (ani jego poprzedników prawnych) za posiadacza samoistnego spornej działki, a co za tym idzie za jej nabywcę w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy, to nie można również przyjąć, by w tym trybie przeszedł na niego obowiązek uiszczania opłaty rocznej. Podsumowując uznać należało, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiadał prawu, co na podstawie art. 184 p.p.s.a. obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia skargi kasacyjnej. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. .204 pkt 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącego od organu zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.