I OSK 301/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 740/23 w sprawie ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 czerwca 2023 r. znak SKO.4111.36.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia umorzyć postępowanie kasacyjne

Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 740/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 czerwca 2023 r. nr SKO.4111.36.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (k. 19, 103-108 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiódł Z.R. (dalej skarżący), reprezentowany przez adwokata z urzędu L.W., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 6, 7 i 8 kpa przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące naruszeniem zasady praworządności, uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w wyniku nie zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi środków przepisanych prawem a zmierzających do ustalenia stanu faktycznego leżącego u podstaw wydanych przez organy administracyjne decyzji, co skutkowało w konsekwencji nieuwzględnieniem przez Sąd skargi wniesionej przez skarżącego; 2. art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 11 kpa przez niedokonanie należytej kontroli zaskarżonej decyzji polegającej na braku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego poprzez niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kieruje się przy załatwianiu sprawy; 3. art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 80 w zw. z art. 77 § 4 kpa przez niedokonanie należytej kontroli zaskarżonej decyzji polegającej na braku stwierdzenia naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania a mianowicie nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, polegającego na tym, że organ w sposób niedokładny i niewyczerpujący ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy a w szczególności okoliczność złożenia przez skarżącego dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego sytuacji materialnej; 4. art. 3 § 1 ppsa w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa przez niezebranie w sposób wystraczający materiału dowodowego i dokonanie oceny tak zebranego materiału z przekroczeniem reguł swobodniej oceny dowodów a zwłaszcza poprzez dowolną ocenę znajdującej się dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie u skarżącego szeregu rażącego naruszenia przez organ przepisów bardzo poważnych chorób uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ppsa przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące oddaleniem złożonej skargi, pomimo rażącego naruszenia przez organ art. 7, 77 i 107 § 4 kpa przez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego a w szczególności przyjęciu że uzyskiwane przez skarżącego dochody i jego sytuacja materialna pozwala na godną egzystencję i spłatę zadłużenia w konsekwencji poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego podczas gdy w ocenie skarżącego stan faktyczny i prawny sprawy uzasadniał uwzględnienie stanowiska skarżącego poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, składając oświadczenie, że przedmiotowe koszty nie zostały poniesione ani w całości ani w części przez skarżącego (k. 114-117 akt sądowych). W toku postępowania kasacyjnego - w dniu 11 grudnia 2024 r. - skarżący zmarł, co wynika z odpisu skróconego aktu zgonu z dnia 27 marca 2025 r. (k. 148 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zm. 1685, dalej ppsa), Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba, że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek dłużnika alimentacyjnego (skarżącego) o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności te są ściśle związane z osobą dłużnika, gdyż tylko on jest podmiotem obowiązanym do ich zwrotu. W razie więc jego śmierci, nie mogą być one egzekwowane od jego następców prawnych, lecz wygasają. Wynika to wprost z art. 28 ust. 3 w zw. z art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438). Z tego względu wniosek dłużnika o umorzenie tych należności staje się bezprzedmiotowy, a w konsekwencji postępowanie w tym przedmiocie podlega umorzeniu. Należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych z funduszu świadczeń, w razie śmierci dłużnika, jako świadczenia ściśle związane z osobą dłużnika, nie podlegają dziedziczeniu i nie wchodzą do spadku - nie ma innych podmiotów, których interesu prawnego dotyczyłby wynik postępowania w przedmiocie umorzenia takich należności i które mogłyby zgłosić swój udział w tym postępowaniu. Oznacza to, że przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W tym stanie rzeczy, wobec śmieci skarżącego, postępowanie kasacyjne stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa. Pełnomocnik skarżącego winien złożyć Sądowi I instancji odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.