I OSK 2601/23

Dnia 15 października 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. M., I. M. oraz L. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/22 w sprawie ze skargi O.M., I.M., L. M. oraz K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 maja 2023 r., I SA/Wa 2398/22 oddalił skargę O. M., I. M., L. M. oraz K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania do ich zwrotu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli: O. M., I. M. i L. M., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 141 par. 4 w związku z art. 145 par. 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a. przez dokonanie zaskarżonym wyrokiem niewłaściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. błędnego ustalenia złej wiary W. M. w okresie pobierania świadczenia alimentacyjnego ujętym w zaskarżonych decyzjach, w szczególności przez przyjęcie, że W. M. pozostawała w złej wierze przez cały okres rozliczeniowy tj. od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r., w sytuacji gdy ewentualnie w sprawie niniejszej może być mowa o świadczeniu nienależnym po dniu 3 sierpnia 2020 r.; 2. przepisu art. 145 par. 1 pkt. 1 lit a) p.p.s.a. w związku z art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2022.1205 ze zm.), dalej jako "u.p.o.u.a.", przez błędne zastosowanie powołanego przepisu i utrzymanie w mocy rozstrzygnięć organów postępowania w sytuacji, gdy w sprawie nie zostały spełnione przesłanki stwierdzenia nienależności świadczenia pobranego przez skarżących, a zatem brak było podstaw do nakazania zwrotu pobranych przez skarżących świadczeń alimentacyjnych. Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Mając na uwadze, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznanie zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutów procesowych. (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przywołany został jako naruszony art. 141 par. 4 w związku z art. 145 par. 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo należy zauważyć, iż w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku, podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2011 r., uwaga 7 do art. 141; uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W skardze kasacyjnej również nie wskazano na tego rodzaju wadliwość. Podniesiono natomiast wadliwość ustaleń faktycznych dokonanych w toku postępowania w zakresie ustalenia złej wiary W. M. Tak sformułowany zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie odpowiada dyspozycji tegoż przepisu, bowiem nie odnosi się on do kwestii ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W konsekwencji nietrafny jest także zarzut naruszenia przepisu wynikowego w postępowaniu sądowym, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Z kolei zarzut naruszenia art. 23 u.p.o.u.a., podniesiony w łączności z art. 145 par. 1 pkt. 1 lit a) p.p.s.a., został natomiast sformułowany w sposób niestaranny z punktu widzenia wymagań art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Postawiony w owym przepisie wymóg przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Naczelny Sąd Administracyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Jeżeli przepis dzieli się na kilka jednostek redakcyjnej (np. paragrafy, ustępy, punkty, litery), to przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (vide: postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997/6-7/96; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jeżeli zatem art. 23 u.p.o.u.a dzieli się na dziewięć paragrafów, a każdy z nich reguluje odrębne zagadnienia prawne, to zarzut kasacyjny naruszenia art. 23 u.p.o.u.a nie nadaje się do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.