I OSK 2541/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 388/24 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 5 marca 2024 r. znak: SKO.4115.34.2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 388/24 oddalił skargę M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 5 marca 2024 r. znak: SKO.4115.34.2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M.M. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a) art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w związku z art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez ich niewłaściwe zastosowanie (a w przypadku art. 151 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie), to jest nieodniesienie się do istotnej części zarzutów podniesionych w skardze i akceptację nieprawidłowości postępowania przed organami, które zaprezentowały następujące naruszenia: ocenę faktów i materiału dowodowego zebranego w sprawie sprzecznie z rzeczywistością i faktyczną treścią materiału w sprawie, oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwych okolicznościach (które nie miały miejsca), akceptację przez organ II instancji naruszeń organu I instancji w tym zakresie, a w konsekwencji oddalenie skargi; b) art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 8 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie (a w przypadku art. 151 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie), to jest nieodniesienie się do istotnej części zarzutów podniesionych w skardze, akceptację nieprawidłowości postępowania przed organami, które zaprezentowały następujące naruszenia: naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 8 K.p.a., przez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw przez oparcie rozstrzygnięcia na fałszywych okolicznościach (które nie miały miejsca) oraz odstąpienie od utrwalonej, stałej praktyki przeprowadzania u wnioskodawczyni wywiadów środowiskowych telefonicznie, za czym przemawiała i nadal przemawia jej sytuacja życiowa i zdrowotna oraz sytuacja epidemiologiczna w kraju, akceptację przez organ II instancji naruszeń organu I instancji w tym zakresie, a w konsekwencji oddalenie skargi; c) art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 1 w związku z art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", przez ich niewłaściwe zastosowanie (a w przypadku art. 151 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie), to jest nieodniesienie się do istotnej części zarzutów podniesionych w skardze, akceptację nieprawidłowości postępowania przed organami a w konsekwencji oddalenie skargi, mimo że organy dopuściły się naruszeń prawa materialnego; d) art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 11 ust. 2 w związku z art. 107 ust. 4 i 4a u.p.s. i w konsekwencji oddalenie skargi, mimo że organy dopuściły się naruszeń prawa materialnego; e) art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zm.), i w konsekwencji oddalenie skargi, mimo że organy dopuściły się naruszeń prawa materialnego; II) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 37 u.p.s. przez jego błędną interpretację i zaakceptowanie stanu polegającego na nieprzyznaniu zasiłku stałego, pomimo tego że wnosząca skargę kasacyjną spełnia wszelkie przesłanki do jego przyznania, a w przypadku tego świadczenia jego warunkiem nie jest przeprowadzenie wywiadu, ale jedynie sam stan niepełnosprawności; III) naruszenie prawa materialnego, to jest: a) art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 u.p.s.; b) art. 11 ust. 2 w związku z art. 107 ust. 4 i ust. 4a u.p.s.; c) art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. przez ich niewłaściwą interpretację a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że działania wnoszącej skargę kasacyjną stanowią o braku współpracy z organem skutkującym odmową świadczenia oraz że nie zachodziły w jej przypadku szczególne okoliczności pozwalające na odstąpienie od osobistej formy wywiadu, podczas gdy okoliczności sprawy przesądzają, że wnosząca skargę kasacyjną współpracowała z organem w miarę możliwości zdrowotnych, nigdy nie odmówiła wywiadu oraz dotyczą jej okoliczności szczególne ze względu na jej sytuacją zdrowotną, przemawiające za telefoniczną aktualizacją wywiadu (wywiadem), a ponadto – odnośnie do telefonicznej formy przeprowadzenia wywiadu – oparła się wprost na oświadczeniach i zapewnieniach przekazanych jej przez pracowników MOPS i dodatkowo taki wywiad został przeprowadzony, i w konsekwencji akceptację naruszenia prawa przez organ, to jest braku przyznania świadczeń mimo spełnienia warunków do ich przyznania i przeprowadzenia wywiadu oraz jego aktualizacji i ustalenia wszystkich wymaganych objętych nim informacji, w tym nieuwzględnienie formy telefonicznej aktualizacji, która wobec sytuacji wnoszącej skargę kasacyjną, w tym zagrożenia jej zdrowia i ponownego wzrostu zachorowania na COVID była dopuszczalna, wskazana i możliwa, a o której zapewnił sam pracownik organu, a także mimo faktu, że obecnie wnosząca skargę kasacyjną odpowiedziała na wezwanie przesłane drogą pisemną, stawiając się 12 czerwca 2024 r. w wyznaczonym terminie, miejscu i do wyznaczonego pracownika, zaś to pracownik organu odmówił wówczas przeprowadzenia wywiadu, mimo że miał taką możliwość, a ponadto pracownik ten dopuścił się dalszych naruszeń, między innymi nie zapewniając nawet podstawowych środków ochrony przed zarażeniami, które miał zapewnić (brak maseczki, brak rękawiczek, brak osobnego pokoju, przyjęcie wnoszącej skargę kasacyjną w punkcie ksero, obecność innych osób, którym polecono opuścić pokój dopiero po zwróceniu uwagi przez wnoszącą skargę kasacyjną i jej pełnomocnika). Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkują odmową przyznania świadczenia i akceptacją tego stanu rzeczy przez Sąd I instancji, choć jest to nieprawidłowe. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, wymienione wyżej przepisy zostały naruszone przez akceptację odmowy przyznania świadczenia z powołaniem się na odmowę wnioskodawczyni przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkanie, w sytuacji gdy: a) nie było podstaw do wymagania takiego wywiadu w miejscu zamieszkania, wywiad taki był już przeprowadzony (w okresie krótszym niż 6 miesięcy) i od tego czasu nie zmieniły się żadne okoliczności, które wymagałyby przeprowadzenia kolejnego wywiadu ani jego aktualizacji (o czym wnosząca skargę kasacyjną oświadczyła pisemnie wraz z wnioskami), a także w sytuacji gdy ze względu na sytuację epidemiologiczną w kraju oraz sytuację zdrowotną i życiową wnioskodawczyni, uzasadnione oraz wystarczające było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji) w formie telefonicznej; b) wnosząca skargę kasacyjną prosiła o telefoniczną aktualizację wywiadu, do czego miała prawo w jej sytuacji, a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (powoływany dalej również jako "MOPS") sukcesywnie to uniemożliwia, ignorując jej sytuację zdrowotną, w tym choroby zakaźne (a w ostatnim czasie także grypę), kilkudniowe migreny, bezsenność, ostre problemy gastryczne i jelitowe ([...]), zawroty głowy, obniżoną odporność, zagrożenie COVID oraz sytuację bytową (okoliczność samodzielnego zamieszkiwania); c) wnosząca skargę kasacyjną spełniała i spełnia wszystkie przesłanki przyznania zasiłku; d) wywiad środowiskowy został faktycznie przeprowadzony 11 sierpnia 2023 r., to jest przed wydaniem decyzji (czego pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną był świadkiem); e) wnosząca skargę kasacyjną nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ani jego aktualizacji, ani nie unikała jego przeprowadzenia. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Ponadto, wniesiono o zobowiązanie organu do przedłożenia notatki i pozostałej dokumentacji dotyczącej wizyty wnoszącej skargę kasacyjną w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w MOPS przy ul. [...] w dniu 12 czerwca 2024 r. i przeprowadzenie dowodu z tej dokumentacji na fakt stawienia się w organie celem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu, przebiegu wizyty, zachowania i stanowiska pracownika MOPS. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji odniósł się w uzasadnieniu wyroku "w zasadzie wyczerpująco" wyłącznie do zarzutu naruszenia art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 u.p.s., wskazując że to skarżąca nie wykazała właściwej współpracy, pomimo tego że MOPS ze swojej strony podejmował odpowiednie próby, zapewniając o odpowiednich środkach ostrożności. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, taka ocena jest nieprawidłowa, a Sąd I instancji nie tylko pominął część zarzutów (lub omówił je w sposób szczątkowy, oznaczający ich faktyczne pominięcie), ale także zaakceptował naruszenia dokonane przez organy administracji. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, aktualizacja wywiadu została przeprowadzona telefonicznie 11 sierpnia 2023 r., a pracownik MOPS w czasie jej trwania potwierdził, że taka aktualizacja jest dopuszczalna i wymaga jedynie zgody kierowniczki. Jak zaznaczyła wnosząca skargę kasacyjną, skoro szczegółowo opowiedziała o swojej sytuacji życiowej, zdrowotnej oraz bytowej, o jej pogorszeniu, a także odpowiadała na pytania pracownika organu, to nie jest prawdą, że odmówiła tego dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ani że unikała jego przeprowadzenia. Zatem, MOPS w sposób nieprawdziwy przedstawił przebieg rozmowy z 11 sierpnia 2023 r., której świadkiem był pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną. Sytuacja skarżącej została też szczegółowo opisana w składanych wnioskach oraz pismach przez skarżącą oraz jej pełnomocnika. Tymczasem, w uzasadnieniach decyzji wydanych przez organy stwierdzono, że wnosząca skargę kasacyjną odmówiła przeprowadzenia wywiadu. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała jednakże na argumenty przemawiające za jego formą telefoniczną. Wnosząca skargę kasacyjną jako osoba poważnie chora, ma prawo do telefonicznego składania wniosków, a także telefonicznej aktualizacji wywiadu, o czym poinformował ją inny pracownik MOPS. Tymczasem, skarżącej odmawia się tego prawa, z powołaniem na zmianę przepisów od maja 2023 r. Wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła organowi, że chociaż w przesłanej smsem wiadomości z 22 maja 2023 r. została powiadomiona o zmianie wymogów formalnych, to nie podano daty zmiany ani podstawy prawnej (pomimo prośby o podanie tych informacji). Za zgodą kierownika, aktualizacja wywiadu mogła się zatem odbyć w czasie wizyty w siedzibie organu 12 czerwca 2024 r. (później jednak kierowniczka zaprzeczyła takiej możliwości). Skarżąca stawiła się w wyznaczonym terminie (12 czerwca 2024 r.), w wyznaczonym miejscu i do wskazanego pracownika, który jednak odmówił przeprowadzenia wywiadu oraz nie zapewnił obiecanych środków ochrony przed zarażeniami. Tymczasem, jeszcze przed pandemią COVID, w związku z jej sytuacją w takiej formie i w takim miejscu wywiad był już odbierany. Oznacza to, że MOPS odmawia skarżącej aktualizacji wywiadu środowiskowego w formie, do której ma ona prawo, a w efekcie odmawia świadczeń, do których ma prawo. Ponadto, w przypadku świadczeń opieki zdrowotnej, możliwe było wydanie pozytywnej decyzji, na podstawie tych samych okoliczności jak przedstawione w niniejszej sprawie. Wnosząca skargę kasacyjną opisała szczegółowo swoje choroby dermatologiczne, w tym zakaźne, skutki przebytego zakażenia wirusem COVID, a także problemy z poruszaniem się i przebyte urazy. Podkreśliła, że od czasu zdiagnozowania chorób zakaźnych nie przyjmuje nikogo w domu ani nie bywa nigdzie, żeby nie narażać nikogo na zarażenie. Cierpi również na migreny oraz uciążliwe problemy gastryczne. Nie wyobraża sobie "kogokolwiek przyjmować w takiej zawstydzającej sytuacji w mieszkaniu". Ponadto, wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że nie zostały z nią ustalone terminy wizyt w których pracownik miał przeprowadzić wywiad środowiskowy pod jej adresem ani nie została o nich powiadomiona. Pracownik MOPS bez żadnej zapowiedzi czy umówienia się "nachodził" ją, bez sprawdzenia, czy przebywa w domu i wiedząc że nie jest w stanie przyjmować osób w domu. Wnosząca skargę kasacyjną zaprzeczyła, że pracownik MOPS próbował nawiązać z nią kontakt telefoniczny 10 i 17 lipca 2023 r. Zaprzeczyła również, że w okresie 17-20 lipca 2023 r. pracownik MOPS nie doszedł do porozumienia z pełnomocnikiem w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni – kontakt nie dotyczył ustalenia takiego terminu. Nie jest też aktualne stwierdzenie, że skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie skierowane do niej drogą pocztową. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, od dnia złożenia wniosków do dnia otrzymania decyzji nikt z MOPS nie kontaktował się z nią telefonicznie. To skarżąca dzwoniła oraz napisała wiadomość sms jeszcze w czerwcu 2023 r., ale pracownik organu nie odebrał, nie oddzwonił ani nie odpisał na wiadomość. W wykazie połączeń w telefonie wnoszącej skargę kasacyjną brak jest połączeń telefonicznych, na które wskazuje decyzja. Zatem, nikt nie kontaktował się w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego ani ze skarżącą, ani z jej pełnomocnikiem. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, nie zachodził przy tym żaden przypadek uzasadniający możliwość wizyty pracownika socjalnego bez zapowiedzi. Jednakże, "nawet jeśli nie ma obowiązku anonsowania wizyt i kontaktów", to skarżąca szczegółowo opisała swoją sytuację do MOPS w pismach, wnioskach i oświadczeniach. W jej ocenie, sytuacja ta przesądza o tym, że brak uprzedniego umówienia i kontaktu przed wizytą musi skutkować (ze względów zdrowotnych skarżącej) niemożnością odbycia wizyty. MOPS ignoruje jednak tę sytuację. Ponadto, wnosząca skargę kasacyjną już w lutym pisała o pierwszej awarii komputera, a w kwietniu o całkowitej awarii komputera i wskazywała, że kontakt mailowy z nią ze strony MOPS nie jest możliwy i prosiła o kontakt telefoniczny. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, wskazywanie w pismach na jej sytuację zdrowotną i życiową, a także na sytuację epidemiologiczną w kraju, która uniemożliwia przyjmowanie przez nią ludzi w domu (i jej zdaniem przemawiała za zasadnością przeprowadzenia wywiadu w formie telefonicznej), nie stanowi "niewyrażenia zgody przez wnioskodawczynię na przeprowadzenie wywiadu", a tym samym podstawy odmowy przyznania świadczenia. Skarżąca powtórzyła, że nigdy nie odmówiła przeprowadzenia wywiadu ani jego aktualizacji, ani też go nie unikała. Wskazywała "na jedynie możliwą formę wywiadu, a nie odmawiała go". W związku z powyższym oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwych twierdzeniach o "rzekomych telefonach pracowników MOPS do skarżącej" narusza nie tylko reguły oceny dowodów i ustalania faktów w postępowaniu, ale przede wszystkim zasadę zaufania do organów. Organ "nigdy nie podjął starań w celu uprzedniego umówienia wizyty u skarżącej w domu". Następnie wnosząca skargę kasacyjną opisała działania MOPS, które wskazywały na zamiar "złego potraktowania" jej osoby po wniesieniu pisemnej skargi na pracownika organu. Wcześniej, jej zdaniem, postępowanie pracowników MOPS było wobec niej "pozytywne". Jak wyjaśniła wnosząca skargę kasacyjną, wskazane w zaskarżonej decyzji pismo z 11 lipca 2023 r. zawierające wezwanie do osobistego stawiennictwa 21 lipca 2023 r., zostało przez nią odebrane 28 lipca 2023 r. (ze względu na znaczne pogorszenie się stanu zdrowia), a więc już po wyznaczonym terminie. Wyznaczenie daty stawiennictwa przed upływem terminu przewidzianego na odbiór wezwania narusza prawa wnoszącej skargę kasacyjną. Do tego, wnoszącej skargę kasacyjną (ani jej pełnomocnika) nie uprzedzono telefonicznie, ani smsowo o wysłaniu pisma. Wnosząca skargę kasacyjną podała, że sam wywiad środowiskowy został przeprowadzony u niej w domu, a jeżeli chodzi o jego aktualizację, to żadne okoliczności podane do MOPS nie zmieniły się na jej korzyść, a jedynie uległy pogorszeniu. Wnioskodawczyni złożyła do MOPS wszystkie oświadczenia i dokumenty medyczne potwierdzające jej sytuację. Jej zdaniem, w przypadku aktualizacji wywiadu, nie ma wymogu wizyty domowej i nie można jej żądać. Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, nadal obowiązuje przepis art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r., a zagrożenie COVID nie minęło, lecz jest tym większe z uwagi na jej stan zdrowia i drastyczne obniżenie odporności. Ponadto, każda wydana w sprawie decyzja pomija czynny udział strony w postępowaniu, ponieważ wnosząca skargę kasacyjną nie była informowana o zakończeniu postępowania i nie został wyznaczony termin w celu zapewnienia możliwości wypowiedzenia się w sprawie. W związku z tym, wnosząca skargę kasacyjną nie miała możliwości weryfikacji nieprawdziwych twierdzeń, przyjmowanych w celu wydania zaskarżonych decyzji. Ponadto, wnosząca skargę kasacyjną zwróciła uwagę, że 1 września 2023 r. orzeczono wobec niej umiarkowany stopień niepełnosprawności, który kwalifikuje ją do przyznania zasiłku stałego (art. 37 u.p.s.), a ponadto przesądza o konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i urządzenia techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz konieczności zapewnienia korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Wnosząca skargę kasacyjną spełnia warunki przyznania zasiłku stałego, obejmujące drugi stopień niepełnosprawności oraz kryterium dochodowe. O spełnieniu kryterium dochodowego świadczą przedstawione dokumenty oraz decyzja o potwierdzeniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Z tego względu, uzależnienie przyznania wnoszącej skargę kasacyjną świadczenia od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który służy ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, niebędącej przesłanką ani warunkiem przyznania zasiłku stałego, stanowi poważne naruszenie. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej należało przypomnieć, że Sąd I instancji przyjął za podstawę orzekania stan sprawy, zgodnie z którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 5 marca 2024 r. znak: SKO.4115.34.2024 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta X. z 28 grudnia 2023 r. znak: I WPŚ.4121.26421.2023 odmawiającą przyznania zasiłku stałego od miesiąca grudnia 2023 r. Decyzja ta została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku M.M. z 22 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę wnioskodawczyni na powyższą decyzję. Zdaniem Sądu I instancji – mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – organy obu instancji zasadnie przyjęły, że postępowanie strony skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Sąd I instancji ocenił postawę strony jako zupełnie bierną i uznał, że zostały spełnione przesłanki wydania decyzji odmownej. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a., zatem co do zasady w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak sposób sformułowania zarzutów procesowych wskazuje, że zarzucane naruszenia w sferze procesowej są generalnie wynikiem przyjęcia przez autora skargi kasacyjnej innego poglądu w sferze prawa materialnego niż ten, który został przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi za podstawę wyroku. Wobec tego właściwe jest rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zarzutów naruszenia prawa materialnego, skoro zasadność zarzutów natury procesowej może się okazać skuteczna jedynie wówczas, gdy przyjęcie przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego okazałoby się wadliwe. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty materialnoprawne dotyczą naruszenia art. 4, art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4 i 4a w związku z art. 38 u.p.s. oraz w związku z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r., a jako formę ich naruszenia autor skargi kasacyjnej wskazał na błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie. Istota tych zarzutów sprowadza się do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji aprobującego stanowisko organów administracyjnych o braku współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym, które polegało na uniemożliwieniu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub pobytu skarżącej w związku z ubieganiem się przez nią o zasiłek stały od miesiąca grudnia 2023 r. W ocenie skarżącej kasacyjnie, w sprawie zachodziły szczególne okoliczności pozwalające na odstąpienie od osobistej formy wywiadu i przeprowadzenie go w formie telefonicznej związane z jej sytuacją zdrowotną i ponownym wzrostem zachorowania na COVID, co w jej ocenie czyniło dopuszczalnym przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej. Ponadto, w skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia art. 37 u.p.s. wskazując na jego błędną wykładnię ponieważ warunkiem przyznania tego świadczenia jest stan niepełnosprawności a nie przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustawa o pomocy społecznej stanowi, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1), a decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). W treści art. 106 ust. 4 u.p.s. ustanowiono wyjątki od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie należy do nich wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku stałego, co dodatkowo potwierdza treść art. 106 ust. 7 u.p.s., zgodnie z którym, regulując możliwość zawieszenia postępowania do czasu dostarczenia orzeczenia lub odmowy przyznania zasiłku stałego, wskazano: "(...) wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego: (...)". Zatem, nie jest prawidłowy pogląd, że w przypadku decyzji o przyznaniu zasiłku stałego przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego nie jest konieczne, a zarzut naruszenia art. 37 u.p.s. należało uznać za niezasadny. Zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Szczególne rozwiązania pozwalające odstąpić od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy lub miejscu jego pobytu przewidziała ustawa z dnia 2 marca 2020 r. i były one związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zgodnie z art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie (pkt 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2023 r. poz. 20), oraz (pkt 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub (pkt 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy. W myśl art. 15o ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r., w sytuacji, o której mowa w ust. 1, w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, u których nie nastąpiła zmiana danych, aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego nie sporządza się, pomimo upływu ustawowego terminu. W takim przypadku aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządza się niezwłocznie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Przy czym te szczególne rozwiązania były stosowane w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii. Stan epidemii obowiązywał w Rzeczypospolitej Polskiej od 20 marca 2020 r. do 15 maja 2022 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r.; Dz. U. poz. 340). Z dniem 16 maja 2022 r. stan epidemii został zmieniony na stan zagrożenia epidemicznego (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii; Dz. U. poz. 1025). Natomiast z dniem 1 lipca 2023 r. został odwołany na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniem wirusem SARC-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r.; Dz. U. poz. 1118). Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego w dniu 22 listopada 2023 r., a więc po ustaniu stanu zagrożenia epidemicznego. Oznacza to, że w okresie istotnym dla niniejszej sprawy nie obowiązywały już normy pozwalające na odstąpienie od przeprowadzenia wywiadu w sposób określony w u.p.s. z uwagi izolację osób z powodu COVID-19. Z tego względu konieczne było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tradycyjnej formie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ust. 4 i 4a u.p.s., a także określonymi w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 893), który w § 3 ust. 1 stanowi, że wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 3598/18, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2186/16; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 60/11). Należy też przyjąć, że wolą ustawodawcy było (art. 107 ust. 4 u.p.s. zd. drugie), by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową aktualizacją wywiadu, a następował nie rzadziej niż co 6 miesięcy (por. wyrok WSA w Krakowie z 26 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1775/22). Przy czym użyty przez ustawodawcę zwrot "nie rzadziej niż co 6 miesięcy" nie wyłącza uprawnienia organu pomocowego do przeprowadzania wywiadu środowiskowego częściej, czy też do jego aktualizacji. Może to nastąpić choćby w przypadku powzięcia wiedzy o zmianie istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych dotyczących osoby objętej pomocą społeczną, czy też w celu weryfikacji zasadności udzielanej pomocy. Zatem konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji przed upływem 6 miesięcznego okresu powinna być oceniania każdorazowo, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Tym bardziej, że jak wskazuje się w orzecznictwie aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 501/21). Za niesporną należało uznać również okoliczność, że skarżąca ubiegała się o zasiłek stały, który przyznawany jest zgodnie z art. 37 u.p.s., na co wskazują akta sprawy. W tej sytuacji sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego odnoszący się do art. 38 u.p.s. (dotyczący zasiłku okresowego) zamiast podania jako naruszonego przepisu art. 37 u.p.s., należało uznać za oczywistą omyłkę. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspierania osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Przepis art. 4 u.p.s. wprowadza zaś zasadę, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek współdziałania osoby wnioskującej o pomoc z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela od obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt ogółu obywateli osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej (por. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r. sygn. I OSK 1729/23). Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Nie mogą odmówić udzielenia żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy stanowią jednoznaczną przesłankę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA z 28 października 2016 r. sygn. akt I OSK 431/15, z 19 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2186/16; wyrok WSA w Krakowie z 13 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 975/16). Co istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, z przepisów u.p.s. wynika też, że brak współdziałania osób korzystających z pomocy może być podstawą weryfikacji decyzji przyznających świadczenia, może też przesądzić o odmowie ich udzielenia. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że wykładnia prawa materialnego dokonana przez Sąd I instancji uwzględnia powyżej wskazane stanowisko w zakresie konieczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub pobytu wnioskodawcy oraz sposobu rozumienia zasady współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym. Sąd I instancji wywiódł bowiem, że wywiad środowiskowy ma charakter obligatoryjny. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika też, że Sąd I instancji wyjaśnił, że rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w u.p.s. i pełni on w sprawach pomocowych ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Co istotne, nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Sąd I instancji uznał, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Tym samym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 4, art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4 i 4a w związku z art. 37 u.p.s. oraz w związku z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. Uznanie zaś, że Sąd I instancji przyjął prawidłowe rozumienie prawa materialnego, a przepisy te określają istotne prawnie dla danej sprawy okoliczności, powoduje, że należało przyjąć za niezasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania odnoszące się do oceny ustaleń stanu faktycznego i materiału dowodowego w zakresie nieprzeprowadzenia w formie telefonicznej wywiadu środowiskowego i naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej i odstąpienia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw (zarzuty naruszenia art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 8 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w przypadku art. 151 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie, a także w związku z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r.). Odnośnie do części zarzutów procesowych dotyczących wskazanych powyżej kwestii, należało dodatkowo poczynić generalną uwagę, że zarzuty te pomimo że oparte są na dwóch różnych podstawach kasacyjnych, opierają się w istocie na zarzutach naruszenia przepisów o charakterze materialnoprawnym (art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. "38", art. 107 ust. 4 i 4a u.p.s. oraz art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r.). W doktrynie tymczasem trafnie wskazuje się, że art. 174 P.p.s.a. statuuje dwie odrębne podstawy wniesienia skargi kasacyjnej. Nie jest dopuszczalne przemienne (bez zachowania koniecznej odrębności obu podstaw skargi kasacyjnej) przytaczanie ich na poparcie argumentacji pomijającej rozdzielność tych podstaw (wyrok NSA z 21 lutego 2005 r. sygn. akt GSK 1310/04, akceptowany przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 672, nb 5, 6) bądź zbędne dublowanie, gdy prawidłowe było zgłoszenie zarzutów w ramach jednej z podstaw kasacyjnych. Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 133 § 1, art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., niezależnie od uchybień w sposobie jego sformułowania, należy wskazać, że nie zostało podważone stanowisko Sądu I instancji aprobujące ustalenia organów administracyjnych i ich ocenę odnośnie do materiału dowodowego. Jak wynika bowiem z akt sprawy w okresie następującym po złożeniu przez skarżącą wniosku z 22 listopada 2023 r. organ pomocowy podejmował wielokrotnie próby nawiązania kontaktu ze skarżącą lub jej pełnomocnikiem, celem ustalenia dogodnego dla strony terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Sąd I instancji zasadnie podkreślił, że z urzędu jest mu wiadomym, że stan taki trwa niezmiennie od maja 2023 r. Skarga w niniejszej sprawie jest bowiem jedną z kilkunastu skarg (m.in. sprawy o sygn. akt II SA/Łd 81/24, II SA/Łd 82/24, II SA/Łd 83/24, II SA/Łd 84/24, II SA/Łd 98/24, II SA/Łd 102/24, II SA/Łd 103/24), tożsamych pod względem podniesionych zarzutów i przedstawionej argumentacji, wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na podjęte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozstrzygnięcia odmawiające przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią różnorakich form pomocy społecznej. Prawidłowo zatem Sąd I instancji wywiódł, że strona miała wiedzę co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, a jego przeprowadzenie było niezbędnym warunkiem rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z akt sprawy wynika, że zarówno skarżąca jak i jej pełnomocnik byli informowani o konieczności przeprowadzenia wywiadu. Pracownicy socjalni podejmowali bezskuteczne próby kontaktu ze skarżącą w dniach 28 i 29 listopada 2023 r., wysłano wiadomość do skarżącej oraz jej pełnomocnika w dniu 30 listopada 2023 r. (nadaną 1 grudnia 2023 r.), podjęto kontakt mailowy z pełnomocnikiem skarżącej w dniach 30 listopada 2023 r. oraz 1 i 7 grudnia 2023 r. Podejmowane przez organ wielokrotnie próby okazały się bezskuteczne. Świadczą o tym między innymi przedłożone przez organ kserokopie protokołów kontroli w miejscu zamieszkania skarżącej, kserokopie sporządzonych notatek służbowych pracownika organu pomocowego na okoliczność bezskutecznych prób przeprowadzenia wywiadu w środowisku skarżącej, czy też wydruki dokumentujące przebieg rozmów telefonicznych oraz korespondencji sms ze skarżącą oraz jej pełnomocnikiem, z których wprost wynika, że strona miała wiedzę co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, jako niezbędnego warunku rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z przedłożonych dokumentów wynika również, że pomimo deklarowanego przez pracownika organu pomocowego zachowania wszelkich dostępnych środków ostrożności, strona skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, argumentując to złym stanem zdrowia i żądała przeprowadzenia tego wywiadu, tak jak dotychczas w drodze telefonicznej. Twierdzenia skarżącej i jej pełnomocnika, że organy nie podejmowały prób skontaktowania się ze skarżącą nie znajdują zaś potwierdzenia w materiale dowodowym, a zatem należało uznać je za gołosłowne. Prawidłowo Sąd I instancji zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca i jej pełnomocnik nie zaproponowali żadnej daty spotkania uznając, że przeprowadzenie wywiadu w formie telefonicznej z uwagi na stan zdrowia skarżącej jest dopuszczalne. Wyjaśnienia pracownika socjalnego, że telefoniczna forma przeprowadzania wywiadu była uprzednio możliwa z uwagi na ogłoszony na obszarze RP stan epidemii, a następnie stan zagrożenia epidemicznego wirusem COVID 19, a ze względu na jego odwołanie z dniem 1 lipca 2023 r., konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie tradycyjnej, zostały zaś zignorowane przez skarżącą. Tym samym za nieuzasadnioną uznać należy argumentację skargi kasacyjnej co do braku wykazania przez organ administracji podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącą w celu umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Powyższemu twierdzeniu strony przeczą dokonane w sprawie i udokumentowane ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone przez stronę skarżącą kasacyjnie. Co więcej, twierdzenia pełnomocnika o braku wykazania przez organ podejmowanych prób nawiązania kontaktu pozostają niespójne z argumentacją skargi kasacyjnej co do zasadności i skuteczności podejmowanych w tym zakresie działań procesowych organu pomocowego. Z przyczyn oczywistych nie mogą być wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu niniejszej skargi kasacyjnej okoliczności wskazujące, że skarżąca odpowiedziała na wezwanie organu przesłane drogą pisemną, stawiając się 12 czerwca 2024 r. w wyznaczonym terminie, miejscu i do wyznaczonego pracownika. Podniesione okoliczności miały miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Stan faktyczny sprawy podlega ustaleniu wyłącznie na podstawie akt sprawy wedle zasady wynikającej z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontrolował zatem sprawę w zakresie zarzutów kasacji, mając na uwadze to, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 133, uw. 1). Nie mogła też odnieść skutku argumentacja skargi kasacyjnej dotycząca nieodniesienia się przez Sąd I instancji do istotnej części zarzutów skargi, podniesiona w ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1, art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także w związku z przepisami u.p.s. Skarżąca kasacyjnie, chcąc podważyć prawidłowość zaskarżonego wyroku z uwagi na jego wadliwość konstrukcyjną, powinna sformułować w tym zakresie stosowny zarzut naruszenia przepisu prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a., czego jednak w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło. Podniesione natomiast w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w istocie zmierzają do kwestionowania dokonanej przez Sąd I instancji oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. W ramach zarzutu naruszenia tych przepisów nie można jednak skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów. Kwestie wskazane w skardze kasacyjne w powyższym zakresie nie mogły być zatem przedmiotem kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie, a Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swoją kontrolę tylko do zbadania zagadnień zakreślonych podniesionymi zarzutami. Niezależnie od powyższego należy wyjaśnić, że uzasadnienie wyroku nie musi zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony (tak: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 3919/17). Nie jest także możliwe podważanie ustaleń faktycznych zarzutami niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Do podważania ustaleń faktycznych w sprawie służą zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Kwestia zastosowania (niewłaściwego zastosowania) prawa materialnego to problem kwalifikacji prawnej stanu faktycznego. W sprawie nie podważono skutecznie ustaleń organów administracyjnych dotyczących braku współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym, a zatem zarzuty niewłaściwego zastosowania art. 4, art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4 i 4a w związku z art. 37 u.p.s. oraz w związku z art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r., nie znajdują potwierdzenia i nie mogły odnieść skutku. Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji, oddalając skargę kasacyjną jako niezasadną. Stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), uzasadnienie sporządzanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jednocześnie zauważyć, że dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej, albowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a.