I OSK 2430/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 413/22 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 7 lutego 2022 r. nr SKO.4115.70.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 28 września 2022 r. II SA/Rz 413/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 7 lutego 2022 r. nr SKO.4115.70.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (k. 20, 33-35 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodła M.S. (dalej skarżąca lub skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez r. pr. J.D., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej uśr) w zw. z art. 128 [ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.] Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej kro) "narusza prawo" i pozostaje sprzeczności z art. 2, art.18, art. 32 Konstytucji przez naruszenie zasad: sprawiedliwości społecznej, opieki państwa nad małżeństwem i rodziną, równości wobec prawa. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie; zasądzenie na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych zarzutów (k. 40-44 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji. Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa). Przytoczenie podstaw kasacyjnych winno polegać na wskazaniu konkretnych przepisów, konkretnego aktu normatywnego i stopnia ich naruszenia. Ma to istotne znaczenie, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 ppsa sąd II instancji jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania (postanowienie NSA z 24. 11.2004 r. OSK 948/04; wyrok NSA z 19.1.2012 r. II GSK 1449/10). Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest ścisłe określenie jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty (wyrok NSA z: 5.10.2010 r. I GSK125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09; 8.12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r. I OSK 2766/12, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19). Zarzuty i ich uzasadnienie, winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r. IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.8.2004 r. FSK 299/04, OSP 2005/3/36). Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa). Przepis art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), składa się z 2 ustępów, o różnej treści normatywnej. Autor skargi kasacyjnej ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu, nie precyzuje, naruszenia którego z dwu ustępów art. 32 Konstytucji RP się dopatruje. Z tej przyczyny zarzut naruszenia "art. 32 Konstytucji" nie nadawał się do rozpoznania. Skarżąca kasacyjnie nie postawiła zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Kolegium, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu 2) opiekunowi faktycznemu dziecka 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 uśr). Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) okazał się niezasadny. Zdaniem skarżącej kasacyjnie nie znajduje uzasadnienia ograniczanie osób legitymowanych do tego świadczenia wyłącznie do osób, które opiekują się osobami, wobec których mają obowiązek alimentacyjny. Sąd I instancji trafnie uznał, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Osoba wymagająca opieki jest bowiem partnerem skarżącej (konkubentem), a więc nie należy do kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym. Nie zmienia tego fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz wychowywania i sprawowania opieki nad dziećmi. Sąd I instancji słusznie wskazał, że to że skarżąca z konkubentem i wspólnymi dziećmi tworzą rodzinę nie ma w obecnym stanie prawnym wpływu na ustawowy krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr zawiera ściśle określony krąg osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony m.in. przesłanką, że uprawnionym może być wyłącznie osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 kro). Z mocy art. 23 i 27 kro także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto obowiązek alimentacyjny - zgodnie z treścią art. 131 kro - powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia, a także - w myśl art. 144 kro - dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia przy tym wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni - w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do II stopnia, tj. rodzeństwo), a także powinowaci w wypadkach określonych w art. 144 kro. Wbrew stanowisku skarżącej brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, przez uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane skarżącej, gdyż jest "inną" osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, bowiem takie zastosowanie powyższej normy narusza zapewnione w Konstytucji gwarancje, tj. sprawiedliwości społecznej, opieki państwa nad małżeństwem i rodziną, a także równości wobec prawa. Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr wyraźnie wskazuje na konieczność istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet "szczególna więź prawna i faktyczna" łącząca skarżącą kasacyjnie z osobą wymagającą opieki, a nawet wykonywanie przez skarżącą kasacyjnie czynności wypełniających treść obowiązku alimentacyjnego, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Skarżąca kasacyjnie jako osoba obca, nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 2, art. 18 Konstytucja RP. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.