I OSK 2422/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 156/24 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 listopada 2023 r. znak SKO-NP-4115-200/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia 19 kwietnia 2023 r. znak: 5211.6.03.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz D. K. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 156/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd I instancji") oddalił skargę D. K. (dalej: "Skarżąca", "Skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") z 22 listopada 2023 r. znak SKO-NP-4115-200/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca pismem z 24 marca 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku dołączyła odpis orzeczenia z 6 kwietnia 1993 r., którym zaliczono matkę Skarżącej do pierwszej grupy inwalidów ogólnego stanu zdrowia. Z dokumentu tego wynika, że inwalidztwo tej osoby istnieje od 26 lutego 1993 r. Nadto, Skarżąca załączyła oświadczenie z 13 marca 2023 r. o zaprzestaniu 24 marca 2023 r. pracy w gospodarstwie rolnym oraz wykaz czynności opiekuńczych realizowanych względem matki. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 12 marca 2023 r. pracownik socjalny zapisał m.in., że matka Skarżącej, z uwagi na wypadek, ma ograniczone zdolności przemieszczania się. Podał, że osoba ta "przesuwa nogami, ponieważ lewa noga jest zupełnie wyłączona z funkcjonowania". Długoletnie funkcjonowanie praktycznie o jednej kończynie spowodowało pogorszenie stanu obu stawów biodrowych. Z tych względów, porusza się przy pomocy kul łokciowych i asekuracji innej osoby. Choruje przy tym na nadciśnienie i serce. W związku z powyższym, pomocy udziela, mieszkająca z nią córka. Pomoc obejmuje wsparcie we wszystkich czynnościach dnia codziennego i jest sprawowana całodobowo. Pracownik socjalny zapisał następujący zakres czynności opiekuńczych: wstanie z łóżka i kładzenie do niego, przewracanie na bok, kąpiel, obcinanie paznokci, czesanie, moczenie nóg, oklepywanie pleców, zmiana pieluchomajtek, smarowanie kremami, ćwiczenia fizyczne (2 razy dziennie), przygotowanie ubrań i pomoc w ubraniu, podanie leków i pomiar ciśnienia (2 razy dziennie), przygotowanie posiłków, pranie odzieży i pościeli, sprzątanie, robienie zakupów, ustalenia wizyt lekarskich (raz w miesiącu, a czasem częściej), podanie leków, czuwanie podczas snu, wyprowadzanie na zewnątrz, załatwienie spraw urzędowych. Pracownik socjalny zapisał, że matka Skarżącej ma jeszcze inne dzieci, jednak wybrała Skarżącą jako opiekunkę, bo ma do niej zaufanie. W aktach znajdują się oświadczenia rodzeństwa Skarżącej (G., A. i A.), z których wynika, że osoby te nie mogą sprawować opieki nad swoją niepełnosprawną matką, z uwagi na pracę, rodzinę i zamieszkiwanie w innej miejscowości. Burmistrza B. (dalej: "organ I instancji") decyzją z 19 marca 2023 r. znak 5211.6.03.2023 odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki określonej art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r."), tj. powstania niepełnosprawności matki Skarżącej w okresach wskazanych w tym przepisie). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca. Kolegium decyzją z 22 listopada 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium zaznaczyło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako niekonstytucyjny, nie powinien mieć zastosowania i w tym zakresie decyzja organu I instancji była wadliwa. Dalej Kolegium podało, że niewątpliwie niepełnosprawna wymaga pomocy i opieki jednakże biorąc pod uwagę tak zakres wykazanej opieki jak i fakt, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece stwierdziło, że jest możliwe takie zorganizowania wsparcia niepełnosprawnej żeby Skarżąca się nie musiała rezygnować z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym. Specyfika pracy w gospodarstwie rolnym pozwala bowiem dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem, trudno przyjąć, iż w sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem choćby z uwagi na fakt, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem z 1993 r. o zaliczeniu jej do pierwszej grupy inwalidów, a zatem została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów 30 lat temu, natomiast Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy 24 marca 2023 r., zatem 30 lat po zaliczeniu matki do pierwszej grupy inwalidów. Kolegium wskazało, że czynności wykonywane przez Skarżącą to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką, która mogłaby funkcjonować przez część dnia sama przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji, czy też usług opiekuńczych, pozwoliłoby jej na dalszą pracę w gospodarstwie rolnym. Kolegium dostrzegło również, iż poza Skarżącą są jeszcze trzy osoby (syn i dwie córki), które zobowiązane są do alimentacji względem osoby wymagającej opieki. Skargę na powyższą decyzję do Sądu I instancji wniosła Skarżąca. Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 156/24 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a"), oddalił wniesioną skargę. Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowo wywiodło w zaskarżonej decyzji Kolegium, że w przedmiotowej sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy. Sąd I instancji podał, że z akt kontrolowanej sprawy wynika, że matka Skarżącej jest niepełnosprawna od 1993 r. Celnie, w ocenie Sądu I instancji, dostrzegło Kolegium, że stan niepełnosprawności tej osoby istniał więc około 30 lat przed złożeniem przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo tego stanu zdrowia matki, Skarżąca była w stanie prowadzić aktywność zawodową. Inaczej mówiąc, niepełnosprawność matki i związane z tym potrzeby opiekuńcze tej osoby, zdaniem Sądu I instancji, nie stały na przeszkodzie możliwości zatrudnienia Skarżącej. Brak jest zatem związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Skarżącą w 2023 r., a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21, wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazane powyżej okoliczności ocenianej sprawy powodują, że przedstawionego związku czasowego nie sposób się doszukać. Stanowisko to jest przy tym także zasadne, gdy weźmie się pod uwagę ogół uwarunkowań kontrolowanej sprawy. Wszak dostrzec trzeba, że z akt nie wynika, aby w czasie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stan zdrowia matki uległ zmianie, tj. istotnemu pogorszeniu. Zdaniem Sądu I instancji, takiej okoliczności Skarżąca, reprezentowana w postępowaniu przez zawodowego pełnomocnika, nie wykazała. Nie zaoferowała ona bowiem jakichkolwiek dokumentów mogących obiektywnie i rzetelnie naprowadzić na stan zdrowia matki, a przez to uwiarygodnić potrzebę sprawowania opieki o takiej skali i zakresie, że zaangażowanie w tym względzie wykluczać musi jakąkolwiek jej aktywność zawodową. Podkreślić zaś trzeba, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uprawnia jedynie legitymowanie się osoby podlegającej opiece – orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym względzie Sąd I instancji podał, że Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił bowiem, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 708/23, źródło CBOSA). Dalej Sąd I instancji podał, że z akt sprawy wynika przy tym, że matka Skarżącej, mimo trudności, jest osobą, która porusza się przy pomocy kul łokciowych. W wywiadzie środowiskowym odnotowano, że Skarżąca wybudowała dla matki taras, aby mogła ona "bezpiecznie wykonać mały spacer". Nie jest to zatem osoba leżąca, którą trzeba byłoby stale pielęgnować, a akta sprawy nie naprowadzają na takie schorzenia i dolegliwości tej osoby (np. mentalne), że wymagałaby ona np. stałego czuwania i uwagi ze strony opiekuna. Podkreślić trzeba, że choć Skarżąca podała, iż "matka ma trudności w rozumieniu i przekazywaniu informacji", to neurologiczny aspekt schorzeń niepełnosprawnej, w ogóle nie został uwiarygodniony jakąkolwiek dokumentacją, co czyni wskazywany stan zdrowia niewykazanym. W tym aspekcie stwierdzić też należy, że skarżąca nie prezentowała nawet twierdzeń co do tego, jak ostatnio wskazane stany chorobowe miałyby wpływać na określony sposób jej postępowania względem matki (tj. w jaki sposób rzutuje to na zakres czynności opiekuńczych). Sąd I instancji wskazał ponadto, że jak wynika z deklaracji Skarżącej, w ramach pomocy matce wykonywać ma ona następujące czynności: wstanie z łóżka i kładzenie do niego, przewracanie na bok, kąpiel, obcinanie paznokci, czesanie, moczenie nóg, oklepywanie pleców, zmiana pieluchomajtek, smarowanie kremami, ćwiczenia fizyczne (2 razy dziennie), przygotowanie ubrań i pomoc w ubraniu, podanie leków i pomiar ciśnienia (2 razy dziennie), przygotowanie posiłków, pranie odzieży i pościeli, sprzątanie, robienie zakupów, ustalenia wizyt lekarskich (raz w miesiącu, a czasem częściej), podanie leków, czuwanie podczas snu, wyprowadzanie na zewnątrz, załatwienie spraw urzędowych. Mając na uwadze deklarowany zakres czynności opiekuńczych, zdaniem Sądu I instancji, podkreślić trzeba, że aktywność polegająca na prowadzeniu domu wykonywana jest zasadniczo w każdej rodzinie, bez względu na to, czy jej członkiem jest osoba niepełnosprawna, czy też gospodarstwo to tworzą wyłącznie osoby niedysponujące takim przymiotem. Powyższe pozwalało przyjmować, że czynności domowe nie mogą być uwzględniane przy ocenie skali zaangażowania opiekuńczego skarżącej, tym bardziej, że czynności te Skarżąca wykonuje w ramach gospodarstwa, którego sama jest członkiem, a więc wykonuje je także na swoją rzecz Tak więc przedstawiona przez Skarżącą jej aktywność w ramach gospodarstwa domowego, z uwagi na jej powszechność i nieodzowność występowania w każdym gospodarstwie domowym, zdaniem Sądu I instancji, nie pozwala przyjmować, aby z uwagi na te czynności, Skarżąca musiała całkowicie zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym. Także podane przez Skarżącą czynności opiekuńcze względem matki (pomoc w higienie, uczestnictwo w wizytach lekarskich, pomoc w ubraniu się, czy wykonanie prostych zabiegów diagnostycznych jak pomiar ciśnienia) – ze swojej istoty nie stanowią czynności, które odznaczałyby się długotrwałą opieką uniemożliwiającą jakikolwiek zatrudnienie. Wszak wskazane czynności są realizowane zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas (częstotliwości wizyt lekarskich skarżąca określiła jako raz w miesiącu, zaś czynności higieniczne realizowane są zasadniczo rano i wieczorem). Taki charakter wskazanych aktywności pozwala – w ocenie Sądu I instancji – na takie zorganizowanie dnia, aby ich realizacja nie odbywała się z uszczerbkiem dla aktywności zawodowej opiekuna. Zarówno zatem wskazany przez Skarżącą zakres czynności opiekuńczych nad matką, jak też fakt wieloletniego (30-letniego) godzenia pracy na roli z niepełnosprawnością matki, przy uwzględnieniu braku wykazania zmiany stanu zdrowia tej osoby, nie uzasadniały przyjęcia, że skarżąca musiała zrezygnować z pracy w gospodarstwie celem świadczenia opieki, co jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy, co pozwala dostosować ją do potrzeb opiekuńczych niepełnosprawnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. (I OPS 5/12, źródło CBOSA), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Specyfika pracy w gospodarstwie rolnym, uwzględniająca akcentowaną przez NSA elastyczność czasu tej pracy, pozwala w ocenie Sądu I instancji, na dostosowanie przez skarżącą rozkładu zajęć zawodowych w gospodarstwie do wymogów opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Końcowo Sąd I instancji wskazał, że trafnie dostrzeżona przez organ odwoławczy powinność oraz możliwość współpartycypacji w opiece nad niepełnosprawną matką – zobowiązanych do alimentacji, pozostałych jej dzieci. W ocenie Sądu, dla ustalenia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a nieodzownością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, znaczenie ma także ocena sytuacji rodziny osoby ubiegającej się o to świadczenie - jako całości, w tym sytuacji wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W środku zaskarżenia sformułowano wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego, przy czym za sporne w sprawie uznać należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością rezygnacji przez Skarżącej z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Rozstrzygnięcia również wymaga kwestia, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo strony (w równym stopniu zobowiązane do alimentacji względem matki) opieki takiej nie podejmuje. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Opisywana norma formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić się należy ze Skarżącą kasacyjnie, że jej matka – jako osoba mająca zachwiania równowagi, poruszająca się o kulach, z trudnościami w rozumieniu i przekazywaniu informacji, chorująca na nadciśnienie i serce – nie może zostać uznana za osobę, która nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podopieczna legitymuje się orzeczeniem z 6 kwietnia 1993 r., którym to zaliczono ją do pierwszej grupy inwalidów ogólnego stanu zdrowia. Z dokumentu tego wynika, że inwalidztwo tej osoby istnieje od 26 lutego 1993 r. Matka Skarżącej została uznana za osobę, której stwierdzony rodzaj uszkodzenia organizmu powoduje konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby dla zapewnienia egzystencji. W aktach sprawy znajduje się również wywiad środowiskowy opisujący wykonywane przez stronę w ramach opieki nad matką czynności oraz złożone pod odpowiedzialnością karną oświadczenie wnioskodawcy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca zamieszkuje z matką, sprawując nad nią całodobową opiekę. Matka strony względu na stan zdrowia oraz typ schorzenia nie może funkcjonować samodzielnie (wymaga pomocy przy poruszaniu się, czynnościach samoobsługowych i higienicznych oraz przy spożywaniu posiłków, itp.). Większość czynności opiekuńczych wykonywanych jest przez wnioskodawczynię codziennie lub klika razy dziennie – co wynika tak z wywiadu środowiskowego, jak i ze złożonych w sprawie oświadczeń – stan ten nie jest kwestionowany przez organy. Twierdzenia ww. wywiadu, treść orzeczenia oraz złożonych do akt sprawy oświadczeń, jednoznacznie wskazują na zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska Sądu I instancji oraz organów, odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną. Z akt sprawy wynika bowiem, że podopieczna ze względu na stan zdrowia i typ schorzenia, wymaga całodobowej opieki oraz obecności osoby, która będzie stale w pobliżu, gotowa do stałego świadczenia pomocy. Wobec tego pozbawione podstaw i zaskakujące dla Sądu kasacyjnego jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu Sądu Wojewódzkiego, że czynności takie jak przygotowywanie posiłków łącznie z gotowaniem, sprzątanie, mycie okien, zmiana firan i zasłon, codziennie ubieranie-rozbieranie, pranie odzieży, czyszczenie butów, karmienie, prowadzenie ćwiczeń rehabilitacyjnych, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwienie spraw urzędowych, podawanie leków, spacery, mierzenie cieśnienia – nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Częstotliwość z jaką Skarżąca pomaga matce w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb (szczególnie higienicznych, czy rehabilitacyjnych, czy przygotowywania posiłków) w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią pracy. Bez znaczenia przy tym jest uprzednie zakończenie przez wnioskodawczynię zatrudnienia oraz, przyjęta w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie opieki nad niepełnosprawną matką, ocena jej wcześniejszej sytuacji. W analizowanej bowiem aktualnie sprawie, organy i następnie Sąd Wojewódzki miały za zadanie dokonać walidacji spełnienia warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do opieki sprawowanej przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez WSA i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Trudno bowiem przyjąć, że matka Skarżącej nie jest osobą wymagającą stałej obecności opiekuna i długotrwałej opieki. W ocenie Sądu kasacyjnego aktualna sytuacja zawodowa Skarżącej, jest niewątpliwie bezpośrednio związana ze stanem zdrowia i sprawnością jego matki, a więc również zakresem faktycznej opieki, który zależy bezpośrednio od kondycji podopiecznej. Nieuprawnione w związku z tym było stanowisko Kolegium, podzielone następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącego nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy uznać należy, że kwestionowany przez organy i Sąd I instancji związek pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia i brak możliwości ponownego podjęcia aktywności zawodowej, pozostawały w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy oraz Sąd I instancji w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego skupiły się na wcześniejszej aktywności zawodowej strony oraz hipotetycznej możliwości sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo wnioskującej, pomijając kwestie aktualne, związane z potrzebami wynikającymi z choroby podopiecznej, wyłączającą możliwość samodzielnego funkcjonowania. Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena całokształtu sprawy nie pozwala na przyjęcie, żeby stan zdrowia osoby podlegającej opiece był na tyle dobry, aby mogła ona przez większość czasu funkcjonować samodzielnie, bez wsparcia i pomocy innej osoby w wymiarze, który umożliwiałby opiekunowi równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Ponownego podkreślenia wymaga, że pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Konsekwencją powyższego stanu jest brak faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem opieka sprawowana przez Skarżącej nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu Sądu I instancji, prezentowanego szeroko w orzecznictwie WSA w Krakowie, a postulującego akceptację dla stanowiska, że strona wnioskująca, przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia z u.ś.r. ma obowiązek rozważyć alternatywne scenariusze opieki nad osobą niepełnosprawną – a w szczególności kwestie angażujące osoby w tym samym stopniu zobowiązane do alimentacji podopiecznego (w analizowanej sprawie: rodzeństwa Skarżącego). Podkreślić w tym miejscu należy, że norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez Sąd Wojewódzki, dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Stanowisko takie wyrażane jest aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazuje ono, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, gdy spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22; z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, źródło CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje tym samym obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa Skarżącej wobec matki, jednak wskazuje na konieczność rozróżnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy obok wnioskującej osoby (spełniającej warunki do jego przyznania) są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki od sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia przez osobę potencjalnie uprawnioną, a zobowiązaną w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Podkreślenia wymaga, że u.ś.r. w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem Skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z bratem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niego należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie opieki osobistej (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z bratem, czy przekazując stosowną kwotę na zatrudnienie profesjonalnego opiekuna. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej kasacyjnie organy uwzględnią wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. Będą również zobowiązane rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.