I OSK 2395/24

Dnia 12 sierpnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 402/24 w sprawie ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 402/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.T. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (Kolegium) z [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [...] grudnia 2023 r., nr [...] Kolegium, po rozpoznaniu odwołania Skarżącego od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] listopada 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 31 sierpnia 2023 r. Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T.T. Do wniosku załączono orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 22 sierpnia 2023 r., z którego wynika, że T.T. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 czerwca 2023 r. Natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Pismem z 4 września 2023 r. organ pierwszej instancji wezwał stronę do uzupełnienia braków wniosku, w tym złożenia wyjaśnień i dokumentów. W piśmie z 15 września 2023 r. Skarżący poinformował, że od 1993 r. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej/rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji przeprowadził 13 października 2023 r. rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Decyzją z [...] listopada 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji. Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie zrezygnował z aktywności zarobkowej w związku z podjęciem opieki nad matką, gdyż Skarżący od 1993 r. nie pracuje, a T.T. (matka Skarżącego) została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności dopiero od 16 czerwca 2023 r. Skarżący od powyższej decyzji wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę podzielił argumentację organów. Od ww. wyroku skargę kasacyjną wniósł Skarżący zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej u.ś.r.)., polegające na błędnym przyjęciu, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodjęciem zatrudnienia a sprawowaną opieką, pomimo iż ze względu na znacznie zaawansowany wiek (92 lata), stan zdrowia i liczne dolegliwości matka Skarżącego kasacyjnie wymaga całodobowej opieki i stałej obecności syna, który będąc w jej pobliżu pozostaje w stałej gotowości i możliwości udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje, co należy uznać za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Na podstawie ww. zarzutów Skarżący wniósł o: 1) uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 kwietnia 2024 r., I SA/Wa 402/24; 2) rozważenie przez Sąd uchylenia, w całości, decyzji Kolegium z [...] grudnia 2023 r., [...]; oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia Prezydenta m.st. Warszawy z [...] listopada 2023r., Nr [...], [...]; 3) przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości lub w części, na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a.; Na podstawie art. 145a § 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Skarżący wniósł o zobowiązanie Prezydenta m.st. Warszawy do wydania w terminie 14 dni, od dnia zwrotu akt, decyzji przyznającej Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką- T.T. (wraz ze składkami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne). Skarżący oświadczył jednocześnie, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. W skardze kasacyjnej sformułowano wyłącznie jeden zarzut, w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada lub nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091). Niedopuszczalne jest natomiast zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Kwestia ta jest przedmiotem bogatego orzecznictwa, w tym w szczególności dotyczącego sposobu jego skutecznego powoływania - jako zarzutu procesowego w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie w ramach naruszenia prawa materialnego Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na błędnym przyjęciu, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodjęciem zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką Skarżącego. Biorąc pod uwagę takie sformułowanie zarzutu, bez dodatkowo wskazania naruszeń postępowania należy przyjąć, że Skarżący nie kwestionuje przyjętych przez organy oraz zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych ani przyjętej wykładni. Mając na uwadze treść skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że Skarżący w istocie przez zarzut naruszenia prawa materialnego podejmuje polemikę z ustaleniami stanu faktycznego, co jest niedopuszczalne. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który Skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne lub błędna jest ich ocena, to zarzut naruszenia prawa materialnego generalnie jest co najmniej przedwczesny. Podnoszenie zarzutów w ramach podstawy wymienionej w art. 174 pkt 1) P.p.s.a. nie jest skuteczne w przypadkach, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem, ustalenia stanu faktycznego. Wykazywanie naruszenia prawa materialnego nie polega bowiem na kwestionowaniu przez stronę ustaleń w zakresie okoliczności sprawy. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Skoro skarga kasacyjna nie opiera się na podstawie z art. 174 pkt 2) P.p.s.a., to tym samym Skarżący nie podważył skutecznie stanowiska Sądu pierwszej instancji co do ustaleń i oceny stanu faktycznego sprawy. Stosownie do przywołanego przez Skarżącego jako wzorzec kontroli art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom innym niż wymienione w punktach 1-3 na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd Wojewódzki oddalając skargę podzielił stanowisko organów, że nie zachodzi związek przyczynowy między opieką sprawowaną przez Skarżącego nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia. Skoro ustalenie to nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należało za niezasadny. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny wobec związania granicami skargi kasacyjnej, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 P.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi Skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 258 – 261 p.p.s.a.).