I OSK 1652/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2175/23 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 2175/23, oddalił skargę M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M.G. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej S.C. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Na podstawie art. 185 p.p.s.a. ewentualnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie w całości złożonej skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniosła również o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, a nadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która to sytuacja nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W badanej sprawie kwestią zasadniczą, wymagającą rozstrzygnięcia jest ocena, czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej u.ś.r.). tj. czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A także czy na istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną mają wpływ takie okoliczności, jak rozmiar faktycznie sprawowanej opieki. W tym zakresie zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa zatem przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 2454/11, publik. CBOSA). Nie każda bowiem opieka nad osobą chorą, nawet osobą, co do której wydano orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym czy niezdolności do samodzielnej egzystencji, automatycznie uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle obowiązujących przepisów, świadczenie przyznane może być wyłącznie w przypadku, gdy zakres sprawowanej opieki, czy jej charakter, są tak rozległe czy absorbujące, że niemożliwym jest równoległe kontynuowanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Z analizy akt sprawy, w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, była w miarę samodzielna: w zakresie poruszania się po mieszkaniu, korzystania z toalety (samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, nie korzysta z pieluchomajtek), przygotowywania i spożywania posiłków oraz leków. Potrzebuje większej pomocy przy przemieszczaniu się na zewnątrz, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych. Ze względu na schorzenia stawów wymaga pomocy przy kąpieli. W tych okolicznościach Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki, gdyż z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą, wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak zakupy i przygotowanie posiłków czy też prowadzenie domu – czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego – są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Reasumując, pomimo że S.C. wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a skarżąca świadczy jej pomoc, jednak jak wynika z akt sprawy, zakres tych czynności, szczegółowo opisanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie uniemożliwia podjęcia przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Argumentacja skarżącej, że matka jest osobą całkowicie zależną od otoczenia, jest nieprzekonująca w świetle ustaleń faktycznych, z których wynika, że matka porusza się samodzielnie po mieszkaniu i nie jest osobą obłożnie chorą. Biorąc pod uwagę okoliczności powyższe okoliczności, Sąd Kasacyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, że pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Stosownie zaś do treści art. 193 p.p.s.a. zd. drugie, uzasadnienie wyroku NSA oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.