I OSK 2357/23

Dnia 16 września 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Go 209/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 8 lutego 2023 r. nr SKO-7546/1712-O/12 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. prostuje sentencję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce numeru zaskarżonej decyzji "SKO-7546/1712-O/12" wpisuje "SKO-7546/1712-O/22"; 2. oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 7 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Go 209/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z 8 lutego 2023 r. nr SKO-7546/1712-O/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A., zarzucając Sądowi I instancji: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie, w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, nie istniały podstawy do przyznania A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie rodzinne, to jest od 1 maja 2019 r., pomimo posiadania przez nią prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (powinno być "zasiłku dla opiekuna" – przypis NSA) i tym samym nie istniały podstawy do wypłaty różnicy między należnym świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna, co wpłynęło na wynik sprawy pozbawiając wnoszącą skargę kasacyjną wypłaty należnej kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy przedmiotowymi świadczeniami za okres od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. w łącznej wysokości 44 432,00 zł; 2. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwej subsumpcji właściwych przepisów prawa materialnego do stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędnymi wnioskami w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz samego orzeczenia co do istoty sprawy, przez nieprzyznanie A. A. różnicy pomiędzy należnym świadczeniem pielęgnacyjnym a wypłaconym zasiłkiem dla opiekuna za okres od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. w pełnej wysokości za cały ten okres; 3. naruszenie art. 9 K.p.a., to jest obowiązku udzielenia stronom informacji faktycznej i prawnej w sposób należyty i wyczerpujący, w szczególności o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, a które to obowiązki informacyjne, w okolicznościach niniejszej sprawy, miały wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (jako korzystniejszego) i zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką B. B., przez zaniechanie tego obowiązku i brak poinformowania najwcześniej jak to było możliwe (to jest co najmniej od maja 2019 r.) o możliwości wyboru bardziej korzystnego świadczenia; 4. "a nadto naruszenie – kumulatywnie – z powodu niepoinformowania skarżącej w okolicznościach jak opisano powyżej przez pracownika organu, zgodnie z obowiązkiem i zasadami wynikającymi z art. 7 kpa z uwagi na słuszny interes obywatela, art. 8 kpa i zasadę pogłębiania zaufania, art. 9 kpa – obowiązek udzielania informacji faktycznej i prawnej stronom, a także art. 12 § 1 kpa nakazujący organom administracji publicznej działać w sprawach w sposób wnikliwy i szybki, o uprawnieniu do ubiegania się o korzystniejsze świadczenie". Z uwagi na powyższe, wniesiono o "zmianę zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 czerwca 2023 r. – sygn. akt II SA/Go w części co do nieuwzględnionego żądania, poprzez zasądzenie na rzecz skarżącej należnej kwoty świadczenia za okres od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. w łącznej wysokości 44.432,00 zł, albo uchylenie wyroku w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi". Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 9 sierpnia 2023 r. wezwano pełnomocnika wnoszącej skargę kasacyjną do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej przez określenie, czy wskazany w skardze kasacyjnej wyrok został zaskarżony w całości czy w części, a jeżeli w części to w jakiej. W odpowiedzi, pismem z 22 sierpnia 2023 r., pełnomocnik A. A. poinformował, że opisany wyrok jest zaskarżony w całości. Jak wskazała wnosząca skargę kasacyjną, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (wyrok NSA z 26 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 1530/20). Zatem, okoliczność uzyskania przez określoną osobę zasiłku dla opiekuna nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń w nim wymienionych, przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że o powyższym powinna zostać poinformowana przez pracownika organu, zgodnie z obowiązkiem i według zasad wynikających z art. 7 K.p.a. z uwagi na słuszny interes obywatela, z uwagi na art. 8 K.p.a. i zasadę pogłębiania zaufania, art. 9 K.p.a. i obowiązek udzielania informacji faktycznej i prawnej stronom, a także art. 12 § 1 K.p.a., który nakazuje organom administracji publicznej działać w sprawach w sposób wnikliwy i szybki. Z uwagi na powyższe okoliczności, wnosząca skargę kasacyjną nie może zgodzić się z wykładnią art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonaną przez Sąd I instancji, ograniczającą okres za jaki przyznano świadczenie pielęgnacyjne i wysokość tego świadczenia. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że była uprawniona i otrzymywała zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką B. B. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, posiadanie prawa do zasiłku dla opiekuna nie wykluczało możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres. Użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej prawo do otrzymywania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Ponadto, w orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje wyłącznie możliwość dokonania wyboru świadczenia i nie reguluje kwestii uchylenia decyzji przyznającej mniej korzystne świadczenie. Zatem, w opinii wnoszącej skargę kasacyjną, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego i pobieranego świadczenia przed wydaniem rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia wybranego przez uprawnionego. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, nie musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia. Co więcej, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego zasiłku. W związku z powyższym, w ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie sporną kwestią jest ocena, "który moment początkowy powinien być uznany za konstytutywny dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, za datę początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać "moment złożenia wniosku o świadczenie rodzinne", to jest w niniejszej sprawie 1 maja 2019 r. Z tego względu, organ powinien wypłacić świadczenie liczone jako różnica między należnym świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. Tymczasem, organ II instancji bezzasadnie przyznał wnoszącej skargę kasacyjną tylko część należnego świadczenia, i tylko za okres od 1 maja 2022 r. do 28 lipca 2022 r. Wnosząca skargę kasacyjną otrzymała od 1 maja 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. świadczenie w wysokości 2 119 zł oraz od 1 lipca 2022 r. do 28 lipca 2022 r. w wysokości 1 913,93 zł. Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że od 1 maja 2019 r. otrzymywała zasiłek dla opiekuna w wysokości 620 zł miesięcznie, podczas gdy świadczenie pielęgnacyjnego wynosiło w 2019 r. 1 583 zł, w 2020 r. – 1 830 zł, w 2021 r. – 1 971 zł, a w 2022 r. – 2 119 zł miesięcznie. Różnica pomiędzy świadczeniami objętymi skargą za okres od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. stanowi należną wnoszącej skargę kasacyjną z tego tytułu kwotę świadczenia. Wnosząca skargę kasacyjną pobrała 22 320 zł (kwota 620 zł wypłacana przez 36 miesięcy), podczas gdy należne jej świadczenia wyniosły 66 752 zł (kwota 1 583 zł przez 8 miesięcy, 1 830 zł przez 12 miesięcy, 1 971 zł przez 12 miesięcy oraz 2 119 zł przez 4 miesiące). Różnica w wysokości świadczeń wyniosła więc 44 432 zł. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania, wnosząca skargę kasacyjną zwróciła uwagę, że Sąd I instancji oparł się na ustaleniach faktycznych poczynionych przez organy administracji publicznej, ale uczynił to w sposób niepełny i wybiórczy. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, organy orzekające w sprawie nie dokonały wszechstronnej i wnikliwej oceny analizowanej sprawy. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd I instancji prawidłowo ustalił zamiar dokonania wyboru jednego z przysługujących świadczeń przez stronę skarżącą, ale pominął i nie uwzględnił okoliczności, że wnosząca skargę kasacyjną dokonując wyboru bardziej korzystnego świadczenia wskazała, iż wnosi o przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o świadczenie wraz z wypłatą różnicy pomiędzy przysługującym świadczeniem opiekuńczym a otrzymanym specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, co powinno nastąpić od 1 maja 2019 r. Wnosząca skargę kasacyjną uznała, że przyczyną błędnej decyzji organu i niewłaściwego sposobu naliczenia należnego świadczenia, był brak właściwego pouczenia jej w maju 2019 r. o możliwości wyboru bardziej korzystnego świadczenia. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że wielokrotnie składała wnioski o przyznanie świadczenia rodzinnego z tytułu opieki nad matką, ale za każdym razem organ poprzestawał na przyznaniu jej świadczenia mniej korzystnego, nie informując o możliwości wyboru i pobierania świadczenia bardziej korzystnego (to jest świadczenia pielęgnacyjnego). Takie działanie wywołało negatywne skutki dla wnoszącej skargę kasacyjną przez ograniczenie wysokości należnego jej świadczenia w związku z opieką nad matką. Z uwagi na powyższe, zasadny jest więc zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. Przy czym, wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że uznaje się za dopuszczalne poszerzanie zakresu zastosowania obowiązku informowania stron poza tokiem postępowania administracyjnego, w tym przed wszczęciem postępowania i po jego zakończeniu (por. H. Knysiak-Molczyk, Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2013, s. 61, por. też wyrok NSA z 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1319/11). Jak zwróciła uwagę wnosząca skargę kasacyjną, z powodu kumulatywnego naruszenia zasad i przepisów części wstępnej K.p.a. i z powodu niepoinformowania jej przez pracownika organu, "z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisów prawa", o przysługujących stronie uprawnieniach (jak wskazano powyżej) zgodnie z obowiązkiem i zasadami wynikającymi z: 1) art. 7 K.p.a. z uwagi na słuszny interes obywatela, 2) art. 8 K.p.a. z uwagi na zasadę pogłębiania zaufania, 3) art. 9 K.p.a. z uwagi na obowiązek udzielania informacji faktycznej i prawnej stronom, a także 4) art. 12 § 1 K.p.a. nakazujący organom administracji publicznej działać w sprawach wnikliwie i szybko – została pozbawiona należnego jej świadczenia w pełnej wysokości. Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że Sąd I instancji nie powinien był ograniczać się do zaakceptowania niepełnych ustaleń faktycznych poczynionych na etapie postępowania administracyjnego, ale identyfikując zaistniałe uchybienie, powinien uchylić zaskarżoną decyzję i zmienić ją we wskazanym wyżej zakresie. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, obowiązkiem organów obu instancji było prawidłowe ustalenie stanu faktycznego (zgodnie z zasadą oficjalności), a obowiązkiem Sądu I instancji – dokonanie weryfikacji prawidłowości sposobu zastosowania przez organy administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. "w zakresie ich wykładni i zastosowania". W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie sprostał jednak temu wymaganiu. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Wójt Gminy X., po rozpatrzeniu wniosku strony z 27 kwietnia 2022 r., decyzją z 15 listopada 2022 r. nr DŚR/A/W.4142.119.2022 odmówił przyznania A. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na sprawowanie opieki nad matką, B. B., która zgodnie z orzeczeniem z 29 czerwca 2015 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Organ ustalił, że decyzją z 4 lipca 2014 nr OPS.ŚR.8254.24.2014 zmienioną decyzją z 26 października 2018 r., strona otrzymywała zasiłek dla opiekuna na matkę legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym od 1 lipca 2013 r. Na wezwanie organu, strona złożyła 22 września 2022 r. oświadczenie, że rezygnacja z zasiłku dla opiekuna została zawarta we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z 27 kwietnia 2022 r. Decyzją z 7 października 2022 r. nr DŚR/A/W.4145.08.2022 Wójt Gminy X., uchylił w całości decyzję z 4 lipca 2014 r. dotyczącą przyznania zasiłku dla opiekuna od maja 2022 r. Następnie, strona poinformowała o śmierci B. B. w dniu 28 lipca 2022 r., przedkładając akt zgonu. Organ I instancji uznał, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Jednak w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r., w sprawie brak jest podstaw prawnych do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25. roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 8 lutego 2023 r. nr SKO-7546/1712-O/22 uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty w ten sposób, że przyznało wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, B. B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od 1 maja 2022 r. do 28 lipca 2022 r. Organ II instancji uznał, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, organ I instancji nie mógł brać pod uwagę przesłanki odnoszącej się do wieku powstania niepełnosprawności z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odniesieniu zaś do spełnienia przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ II instancji uznał, że strona sprawowała opiekę nad matką w okresie zasiłkowym do dnia śmierci matki. A. A. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim powyżej opisaną decyzję organu II instancji wnosząc o uznanie, że okres świadczenia bardziej korzystnego powinien być uwzględniony jak we wniosku do Wójta Gminy z 27 kwietnia 2022 r. Zdaniem skarżącej, w związku ze zmianą obowiązującego prawa (art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13) na organie spoczywał obowiązek informacyjny o możliwości pobierania świadczenia bardziej korzystnego. Organ naruszając dyrektywę wyrażoną w art. 9 K.p.a. nie dopełnił obowiązku w zakresie informacyjnym i pozyskania od świadczeniobiorcy oświadczenia o jej woli w związku z jej prawem do świadczenia bardziej korzystnego. Skarżąca na żadnym etapie postępowania i w żadnym czasie nie była informowana przez organ I instancji o jej prawie do wyboru świadczenia wobec obowiązku organu wynikającego z art. 9 K.p.a. w związku z art. 27 ust. 5 pkt. 5 u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę A. A.. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej, świadczenie pielęgnacyjne powinno być jej przyznane od 1 maja 2019 r. Jednakże, Sąd I instancji uznał, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innego świadczenia. W dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czyli 27 kwietnia 2022 r., przysługiwało jej prawo do świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad matką. Dopiero decyzją Wójta Gminy X. z 7 października 2022 r., wydaną na podstawie art. 155 K.p.a., od maja 2022 r. uchylona została decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna. W związku z tym świadczenie pielęgnacyjne zostało prawidłowo przyznane skarżącej od 1 maja 2022 r., brak było bowiem podstaw do przyznania prawa do tego świadczenia od daty wcześniejszej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. Wprawdzie co do zasady w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na powiązanie naruszeń przepisów postępowania z naruszeniami prawa materialnego, najpierw należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim. Skarga kasacyjna, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczy ustalenia początkowej daty, od której powinno być przyznanie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad matką. Skarżąca miała bowiem przyznany wcześniejszą decyzją zasiłek dla opiekuna, co oznacza że w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, doszłoby do zbiegu obu świadczeń, jako przyznanych z tego samego tytułu. Przedmiotem sporu była zatem kwestia, czy w sprawie zasadnie przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2022 r. zamiast od 1 maja 2019 r. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z kolei, jak wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Ratio legis przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. jest jasne i polega na eliminacji sytuacji, w których jedna osoba mogłaby kumulatywnie pobierać dwa świadczenia, tj. świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna, które z istoty swej mają analogiczne przeznaczenie – zrekompensowanie utraconych dochodów z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym, chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany na przykład zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwracano uwagę, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wskazywano, że konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ostatnich orzeczeniach zwrócono jednak uwagę, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, publ. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne, Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji więc, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić tę okoliczność. Oczywiste jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z akt sprawy wynika, że we wniosku z 27 kwietnia 2022 r. skarżąca w punkcie pierwszym zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2022 r. w związku ze sprawowaną opieką nad matką, a w punkcie drugim o zamianę dotychczas otrzymywanego świadczenia na świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. i wyrównanie różnicy w wysokości świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Jak wskazano w uzasadnieniu, wnioskodawczyni oświadczyła, że rezygnuje z dotychczas pobieranego świadczenia w dacie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie organu, skarżąca złożyła 22 września 2022 r. oświadczenie, że rezygnacja z zasiłku dla opiekuna została zawarta we wniosku z 27 kwietnia 2022 r. Z uwagi na powyższe, Wójt Gminy X. decyzją z 7 października 2022 r. uchylił od maja 2022 r. w całości decyzję z 4 lipca 2014 r. dotyczącą przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest więc, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była ona uprawniona do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką od 1 lipca 2013 r., na podstawie ostatecznej decyzji z 4 lipca 2014 r., zmienionej decyzją z 26 października 2018 r. W skardze kasacyjnej przyznano, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił zamiar dokonania wyboru jednego z przysługujących świadczeń, kwestionując skutki dokonania takiej oceny (datę od której należało przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego). Trzeba podkreślić, że skarżąca nie wniosła odwołania od decyzji z 7 października 2022 r., a więc ostatnia wypłata zasiłku dla opiekuna miała miejsce w kwietniu 2022 r. Zaznaczyć trzeba, że na podstawie art. 16 § 1 K.p.a. ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Zatem, prawidłowo nie został uwzględniony przez Kolegium wniosek zawarty w punkcie drugim pisma z 27 kwietnia 2022 r. o zamianę dotychczas otrzymywanego świadczenia na świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2022 r. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że dopiero od 1 maja 2022 r. wyeliminowana została przeszkoda prawna, o której mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowane świadczenie. Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja pobierania dwóch świadczeń jednocześnie. Słusznie uznał następnie Sąd I instancji, że pojęcie daty, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r., należy rozumieć w sposób obejmujący skuteczne usunięcie przeszkody, która uniemożliwiała przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest w przypadku skarżącej, skuteczne uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna. W rozpoznawanej sprawie przesłanka powyższa została spełniona dopiero po wydaniu w dniu 7 października 2022 r. decyzji o uchyleniu decyzji z 4 lipca 2014 r. o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad matką od maja 2022 r. Zasada niedopuszczalności kumulatywnego pobierania świadczeń rodzinnych jest dodatkowo wzmocniona przez art. 27 ust. 5 u.ś.r., który jasno wskazuje, że w razie zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno z tych świadczeń. Dodatkowo, należy zwrócić uwagę, że w okolicznościach niniejszej sprawy, organ I instancji był (błędnie) przekonany o braku możliwości przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pomimo uchylenia w całości decyzji z 4 lipca 2014 r. dotyczącej przyznania zasiłku dla opiekuna, decyzją z 15 listopada 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro w opinii Wójta Gminy X. istniała jeszcze inna przeszkoda przyznania wnioskowanego świadczenia, to nie można temu organowi skutecznie czynić zarzutu, że nie poinformował skarżącej o tym, że jedyną przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie zasiłku dla opiekuna. Tę okoliczność uwzględniło dopiero Samorządowe Kolegium Odwoławcze i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu uchylenia decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna. Z uwagi na powyższe skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił wykładni prawa materialnego przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a podzielił pogląd wyrażony w m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1586/21, z 26 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1859/21, z 3 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 211/21, z 25 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 189/22, z 3 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 630/22, z 9 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 656/22 oraz z 22 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 703/22. W skardze kasacyjnej nie zaprzeczono skutecznie ustaleniom organów, że strona pobierała zasiłek dla opiekuna i wniosła o jego uchylenie od maja 2022 r. Z uwagi na to, nie została skutecznie zakwestionowana ocena stanu faktycznego a Sąd I instancji przyjął, że przed 1 maja 2022 r. istniała przeszkoda w pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci konkurencyjnego świadczenia. Rozpoznając wniosek skarżącej z 27 kwietnia 2022 r. organ II instancji prawidłowo zatem przyjął, że wszczęcie postępowania w przedmiocie objętym wnioskiem skarżącej o wyrównanie różnicy pomiędzy otrzymywanym zasiłkiem dla opiekuna a świadczeniem pielęgnacyjnym, jest niedopuszczalne. Sąd I instancji stanowisko to zaś prawidłowo zaaprobował. Dostrzec przy tym trzeba, że skarżąca kasacyjnie wywodzi swoje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z faktu nieinformowania jej od maja 2019 r. o możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, wskazując w tym zakresie na naruszenia zasady wynikającej z art. 9 K.p.a. Wyjaśnić zatem należy, że w odniesieniu do obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 K.p.a., jednolicie podnosi się, zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, że przepis ten nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Wskazuje się, że uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans" (zob. np. wyrok NSA z 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 66/96, wyrok NSA z 30 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1475/14). Z omawianej zasady wynika co najwyżej bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można było uznać, że ten zakaz został naruszony, skoro skarżąca nie składała wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przed kwietniem 2022 r., a w tym spornym okresie pobierała zasiłek dla opiekuna. Nie mogły być więc uwzględnione zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania - art. 9, art. 7, art. 8 i art. 12 § 1 K.p.a. Odnośnie do sposobu ich sformułowania, konieczne jest wyjaśnienie, że sąd nie stosuje wprost przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej, stąd też jego związanie tymi przepisami sprowadza się do obowiązku sformułowania oceny prawnej, czy proces podjęcia decyzji stosowania prawa przez organ administracji był prawidłowy. Nie budzi wątpliwości, że sformułowanie tej oceny wymaga odpowiedzi na szereg pytań, pytań takich samych jak te, na które musi odpowiedzieć organ administracji bezpośrednio stosujący te przepisy. To nie wojewódzki sąd administracyjny stosuje te przepisy, lecz posługuje się nimi jedynie, jako matrycą porównawczą, w celu ustalenia, czy postępowanie organu w tym zakresie jest zgodne z ustalonym porządkiem prawnym. I w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd I instancji dał wyraz swojej argumentacji odnosząc się do całokształtu sprawy i zgromadzonego przez organy administracyjne materiału dowodowego. Uchybienie przez Sąd przepisom regulującym postępowanie organów administracji publicznej ma charakter pośredni i wynikać może jedynie z uchybienia przez sąd I instancji przepisom P.p.s.a. Oznacza to, że procedując wojewódzki sąd administracyjny nie stosuje przepisów K.p.a., lecz kontroluje, czy postępowanie organów odpowiadało tym przepisom. W konsekwencji zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skarżący kasacyjnie powinien powiązać je z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów postępowania sądowoadministracyjnego – czego w niniejszej skardze kasacyjnej nie uczynił. Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji, oddalając skargę kasacyjną jako niezasadną. Stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), uzasadnienie sporządzanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jednocześnie zauważyć, że dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej, albowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a.