I OSK 1836/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 60/24 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 6 listopada 2023 r. nr Rep. 2683/ŚR/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta X. z 6 października 2023 r. znak SR.5702.000083.2023.HM; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz A. A. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 60/24 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z 6 listopada 2023 r. nr Rep. 2683/ŚR/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z 6 października 2023 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta X. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w X., po rozpatrzeniu wniosku A. A. z 8 września 2023 r. odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem – B. B. Organ I instancji ustalił, że dziadek wnioskodawczyni jest wdowcem i mieszka sam w wynajętym mieszkaniu w kamienicy. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przy czym, jak wynika z dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 17 kwietnia 2009 r., wydanego na stałe, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 marca 2009 r., tj. od 67 roku życia. Ustalono również, że strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad dziadkiem, zgodnie z decyzją z 16 listopada 2022 r., przyznany na okres zasiłkowy od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Organ pierwszej instancji uznał, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad dziadkiem, jednak nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 6 listopada 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wyjaśnił, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucją RP. Zatem organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś. Przy czym, w ocenie Kolegium, w sprawie brak jest jednak związku przyczynowo-skutkowego, wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem. Zakres opieki i jej częstotliwość nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Dziadek strony nie jest osobą leżącą, porusza się, jakkolwiek z trudem, ale samodzielnie. Sam ubiera się, samodzielnie spożywa posiłki, na obiady przychodzi do strony – do jej domu, nie wymaga też pomocy przy czynnościach związanych z potrzebami fizjologicznymi. Strona odwiedza dziadka dwa razy dziennie – rano i wieczorem. W ocenie Kolegium, czynności jakie wykonuje strona nie są na tyle absorbujące, aby podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej wiązałoby się ze szkodą dla jej dziadka. Podkreślono, że opieka, która trwa około 4 godzin dziennie nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pranie, wykupywanie leków, umawianie wizyt lekarskich), które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. A. A. wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie powołanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił uznając, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Sąd wskazał, że skoro pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia, to dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki. Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby, przy czym opieka taka nie musi być świadczona bez jakiejkolwiek przerwy, w tym przerwy na wypoczynek nocny. Opieka taka musi jednakże wynikać z realnych potrzeb osoby znajdującej się pod opieką osoby występującej o świadczenie pielęgnacyjne. Sąd I instancji uznał, że ustalone prawidłowo w sprawie okoliczności pozwalają na podzielenie stanowiska organu odwoławczego, zgodnie z którym czynności podejmowane przez skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania skarżącej. Czynności te w znacznej mierze polegają na wykonywaniu zwykłych zajęć związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jako takie mogą być planowane z wyprzedzeniem przy zachowaniu właściwej organizacji czasu pracy. Nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania. Sąd uznał, że niewątpliwie dziadek skarżącej wymaga pomocy z powodu swojej choroby i ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, jednak wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze nie należą do zakresu opieki całodobowej, lecz mają charakter normalnej pomocy świadczonej starszym lub schorowanym członkom rodziny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1623 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnoszącą skargę kasacyjną zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oraz uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2) art. 135 P.p.s.a. przez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, że skarżąca od 2019 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością; 3) art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że A. A. nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem w zakresie stwierdzenia, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem (powinno być "dziadkiem" – przypis NSA). Organy orzekające w sprawie (tak, jak i Sąd I instancji), dokonując oceny przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pominęły fakt, że już wielokrotnie prawomocnie zostało stwierdzone spełnianie przez wnoszącą skargę kasacyjną analogicznych przesłanek w odniesieniu do pobieranego przez nią od 2019 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą z niepełnosprawnością uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze pracy. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych, związek przyczynowy należy oceniać na dzień złożenia wniosku, biorąc pod uwagę możliwość podjęcia zatrudnienia przy rzeczywistej czasochłonności opieki wymaganej przez osobę z niepełnosprawnością. Ponadto, przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez wnoszącą skargę kasacyjną z zatrudnienia należy brać pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, a nie sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia mogło dojść z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Strona nie podejmuje zatrudnienia, do podjęcia którego obecnie jest zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Następnie, wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego ani organy administracji, ani sądy, nie mają wiadomości specjalnych, pozwalających na ustalenie, czy dana osoba jest faktycznie obiektywnie niezdolna do sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością. W związku z tym, jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwia wykluczenie małżonka z kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby z niepełnosprawnością, a tym samym umożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności. Stanowisko to zostało potwierdzone w wydanej przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwale z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, analogiczne stanowisko można odnieść do przedmiotowej sprawy. Zarówno organy, jak i sąd, w odróżnieniu od osób specjalizujących się w zakresie medycyny, nie posiadają wiadomości specjalnych, umożliwiających stwierdzenie przeciwnie do wydanego orzeczenia o niepełnosprawności, że dana osoba nie wymaga na tyle szerokiego zakresu opieki, że jej opiekun mógłby podjąć zatrudnienie. Zatem, przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tzw. "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia osoby z niepełnosprawnością uniemożliwia jej ich wykonywanie. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, dziadek wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, co zresztą nie było kwestionowane przez organ I instancji. Wnioski wyciągnięte przez organy i Sąd I instancji są jednak sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd I instancji błędnie ocenili przy orzekaniu okoliczność pobierania przez nią od 2019 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego. A. A. przytoczyła treść art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazała, że przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie opieki i rezygnacji z zatrudnienia są zasadniczo identyczne. Zatem, jest niezrozumiałe dlaczego zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd I instancji, orzekli zupełnie odwrotnie niż miało to miejsce w postępowaniu dotyczącym specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyznając stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, kilka razy z rzędu uznano, że występuje związek przyczynowy między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia, oraz że zakres opieki sprawowanej przez stronę uniemożliwiał jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, w sprawie nie wyjaśniono, na jakich dowodach i okolicznościach oparto stanowisko kwestionujące spełnienie przesłanek, które prawomocnie uznane zostały za spełnione w postępowaniach prowadzonych na podstawie analogicznie brzmiących przepisów prawa materialnego (por. w szczególności rozważania WSA w Gdańsku z 2 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 716/22). Sąd w powołanym wyroku wskazał, że takie postępowanie świadczy również o naruszeniu przez organy orzekające w sprawie art. 11 oraz art. 8 K.p.a. Zatem, skoro organy administracji nie zakwestionowały spełnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i skoro decyzja przyznająca stronie ten zasiłek jest prawomocna i pozostaje w obrocie prawnym, to brak jest podstaw do uznania, że nie ma możliwości przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (którego przesłanki są tożsame z przesłankami specjalnego zasiłku opiekuńczego). Wnosząca skargę kasacyjną zwróciła również uwagę, że ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o ile ich zgodność z prawdą nie zostanie zakwestionowana przez organy za pomocą innego dowodu, należy uznać za wiążące dla organów, a ich ponowna weryfikacja jest zbędna. Tymczasem, w niniejszej sprawie zarówno na etapie postępowania przed organami, jak i przed Sądem I instancji, bezpodstawnie zakwestionowano spełnienie przez wnoszącą skargę kasacyjną przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mimo że z materiału dowodowego w sprawie wynika jednoznacznie, że zostały one spełnione. Jednocześnie organ odwoławczy ani Sąd I instancji nie wykazali, na jakich innych okolicznościach czy dowodach oparli swoją ocenę braku spełnienia przesłanek przyznania świadczenia. Zatem, mimo jednoznacznych ustaleń wywiadu środowiskowego, w sprawie arbitralnie uznano, że zakres opieki nie uniemożliwia wnoszącej skargę kasacyjną podjęcia zatrudnienia oraz że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza przywołanych w niniejszej sprawie zarzutów skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Skarga kasacyjna zasadnie zarzuca naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie uzasadnia niepodejmowania przez nią zatrudnienia oraz brak jest związku przyczynowego między opieką a brakiem aktywności zawodowej skarżącej. Zasadnie również skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. K.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności faktycznego zakresu opieki, co miało doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa. Sąd I instancji, oddalając skargę, skupił się na analizie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, i doszedł do wniosku, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad dziadkiem, pomimo jego znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane 17 kwietnia 2009 r. na stałe), nie jest na tyle absorbujący, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd I instancji wskazał, że dziadek skarżącej jest wdowcem i mieszka sam w wynajętym mieszkaniu w kamienicy, położonej ok. 650 m od domu skarżącej. Dziadek skarżącej choruje przewlekle na chorobę Parkinsona i ma problemy w poruszaniu się i utrzymaniu równowagi. Od sierpnia 2023 r. porusza się przy pomocy podpórki rehabilitacyjnej, która pomaga mu w przemieszczaniu się. Skarżąca przychodzi do dziadka rano (od 8.00 do 10.00), po odprowadzeniu dzieci do szkoły i przygotowuje mu śniadanie, leki, ścieli łóżko i sprząta mieszkanie. Na obiad dziadek przychodzi sam do domu skarżącej, a wieczorem (od 17.00 do 19.00) skarżąca idzie do dziadka, aby przygotować mu kolację, podać lekarstwa, pościelić łóżko i pomóc podczas wieczornej toalety. Posiłki dziadek spożywa samodzielnie. Skarżąca pomaga dziadkowi podczas kąpieli. Potrzeby fizjologiczne dziadek załatwia samodzielnie, w ubieraniu również nie potrzebuje pomocy. Skarżąca robi codziennie zakupy, umawia wizyty u lekarza, pomaga w realizacji recept, przygotowuje codziennie leki, dba o porządek w mieszkaniu. Ubrania i bieliznę osobistą dziadka pierze u siebie w domu. Na podstawie tak ustalonych okoliczności Sąd Wojewódzki uznał, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a niepodejmowaniem przez nią pracy nie istnieje związek przyczynowy wymagany przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd I instancji jest o tyle wadliwa, że pomija istotną okoliczność wynikającą wprost z akt sprawy i przywołaną w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, a także w opisie stanu faktycznego zawartym w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, a mianowicie, że skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzją Burmistrza Miasta X. z 16 listopada 2022 r. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Świadczenia udzielono w związku z opieką nad tą samą osobą (dziadkiem skarżącej), legitymującym się tym samym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 8 września 2023 r., a zatem w okresie, na który skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie rozpoznawania sprawy). Stosownie do tego przepisu, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciążył obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnowali z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie zwróciła uwagę skarżąca kasacyjnie, że porównanie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego) oraz art. 16a ust. 1 u.ś.r. (dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego) prowadzi do wniosku, że kluczowa przesłanka warunkująca przyznanie obu tych świadczeń, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania (stałej) opieki nad osobą niepełnosprawną, była co do istoty tożsama. W obu przypadkach ustawodawca wymagał istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna a koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Skoro skarżącej przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., oznacza to, że właściwy organ administracji publicznej uprzednio pozytywnie zweryfikował istnienie tego związku przyczynowego w odniesieniu do sprawowania opieki nad dziadkiem wnioskodawczyni w tym właśnie okresie. Decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy, jako ostateczna decyzja administracyjna, korzysta z domniemania legalności. Oceniając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, złożony w trakcie trwania okresu zasiłkowego uprawniającego skarżącą do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organy administracji, a następnie Sąd I instancji, nie mogły więc całkowicie pominąć faktu uprzedniego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wynikających z tego konsekwencji prawnych i faktycznych. W sytuacji, gdy stan faktyczny dotyczący osoby wymagającej opieki oraz osoby sprawującej opiekę nie uległ istotnej zmianie, a podstawowa przesłanka dotycząca związku przyczynowego między opieką a brakiem zatrudnienia jest identyczna dla obu świadczeń, to arbitralne zakwestionowanie istnienia tego związku w postępowaniu o świadczenie pielęgnacyjne, bez wykazania zmiany okoliczności faktycznych, narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.) oraz zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), wymagającą wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności. Sąd I instancji, aprobując stanowisko organu odwoławczego, dokonał własnej oceny zakresu opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, jednak całkowicie pominął fakt pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego w relewantnym okresie i nie wyjaśnił, dlaczego ta sama sytuacja faktyczna, która uzasadniała przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego (a więc implikowała uznanie konieczności rezygnacji z pracy z powodu opieki), miałaby nie uzasadniać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tych samych przyczyn. Takie postępowanie Sądu I instancji, nie odnoszące się do istotnej okoliczności stanu faktycznego sprawy, miało znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego, oraz pośrednio naruszało przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez akceptację stanu faktycznego ustalonego przez organy bez należytego uwzględnienia konsekwencji wynikających z faktu przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Te naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przesądziły o przyjęciu rzez Sąd I instancji, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym samym Sąd I instancji, dokonując oceny istnienia związku przyczynowego między sprawowaną opieką a brakiem zatrudnienia, nie uwzględnił całokształtu okoliczności sprawy, w tym faktu, że ten sam związek przyczynowy został już wcześniej pozytywnie zweryfikowany w postępowaniu o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odniesienia wymagał jeszcze zarzut kasacyjny dotyczącego błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie przesłanki "stałej lub długotrwałej opieki" w kontekście potrzeb osoby z niepełnosprawnością, co do którego argumentacja została rozwinięta szeroko w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Należy wstępnie wskazać, że Sąd I instancji trafnie uznał, że wprawdzie kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i ocenić, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla takich przypadków, gdzie zakres sprawowanej opieki uniemożliwia zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 566/23, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednak, co należy podkreślić, ocenie w związku z tym podlegać może, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada przy tym, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku dziadka skarżącej organ stwierdził trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 6 marca 2009 r., tj. od 67 roku życia. W takim przypadku, osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Skarżąca kasacyjnie przy tym zasadnie podnosi, że dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23). W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki NSA z: 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez nią opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia albo niepodejmowaniem zatrudnienia. Podstawą dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad dziadkiem sprowadzał się do czterech godzin dziennie i nie wykraczał poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a zatem nie wymagał rezygnacji z zatrudnienia, była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając na uwadze powyższe, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a.), jak i prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), okazały się zasadne. Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisu art. 135 P.p.s.a. wskazać należy, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, ponieważ Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie może zostać uwzględniony. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., uznał za zasadne uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, a doszło do naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przez organy administracji, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta X. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a. Organy administracji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będą zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną, w szczególności konieczność odniesienia się do faktu przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego i jego wpływu na ocenę przesłanki związku między sprawowaną przez nią opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.