I OSK 2303/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2591/21 w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 września 2021 r. nr DAP-WN-727-16/2018 AJ/ACh w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz K.M. kwotę 1274 (tysiąc dwieście siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 kwietnia 2022 r. I SA/Wa 2591/21, oddalił skargę K.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 września 2021 r. nr DAP-WN-727-16/2018 AJ/ACh w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody S. z 27 kwietnia 1994 r. znak G.IV-7224-5-12-17/94, wystąpiła B.N., a jej następcami prawnymi są K.M. (dalej skarżąca) i K.N. Z wniosku B.N. w trybie nadzoru toczyło się również postępowanie o wznowienie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 17 września 1992 r. znak GZrn-057-625-794/09 odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 18 sierpnia 1950 r., mocą której uznano, że nieruchomość ziemska "X." stanowiąca własność M. i A.N. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Obydwa tryby nadzwyczajne zakończyły się dla wnioskodawczyni negatywnie. Dalej organ podał, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić na żądanie strony (art. 157 § 2 kpa w zw. z art. 28 kpa) i wyjaśnił, kto jest stroną postępowania, tj. wyłącznie ten podmiot, który legitymuje się własnym, rzeczywistym i poddającym się konkretyzacji interesem prawnym (lub obowiązkiem prawnym), opartym na określonym przepisie prawa. Dodatkowo wskazał, że interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - co w postępowaniu komunalizacyjnym przekłada się na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Organ wyjaśnił ponadto, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która w wyniku postępowania komunalizacyjnego stała się nowym właścicielem nieruchomości, natomiast inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym (także nadzorczym), jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji. Wskazując na powyższe, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ podał, że skarżąca ani jej poprzedniczka prawna nie wykazała tytułu własności do komunalizowanej nieruchomości, zatem postępowanie nadzorcze podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Wg organu skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dacie komunalizacji, w związku z czym nie można jej i uczestników uznać za strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody S. z 27 kwietnia 1994 r. Wskazał w szczególności, że nadal funkcjonuje w obiegu prawnym orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 18 lipca 1950 r. znak UR/P. 11.9.1810/50, stwierdzające, iż nieruchomość ziemska pod nazwą "X." (w skład której wchodziły działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], na których znajdowało się mienie należące do Miejsko-Gminnego Ośrodka Sportu i Rekreacji w S.) podpada pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze na decyzję o umorzeniu postępowania nadzorczego na decyzję komunalizacyjną skarżąca wniosła o jej zmianę z jednoczesnym stwierdzeniem nieważności decyzji Wojewody Siedleckiego z 27 kwietnia 1994 r. znak G.IV-7224-5-12-17/94, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ administracyjny II instancji. Skarżąca zarzuciła, że organ nie miał podstaw do przyjęcia, że sporne nieruchomości są własnością Skarbu Państwa, a następnie, iż są własnością Miasta w oparciu o decyzję Wojewody S. z 27 kwietnia 1994 r., gdyż w świetle aktualnych wpisów w księgach wieczystych właścicielem nie jest ani Skarb Państwa, ani też Miasto S. Podniosła, że aktualnie w sprawie I C 50/10 toczy się postępowanie sądowe o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, a w związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że bezspornie przedmiotowe nieruchomości były własnością Skarbu Państwa, i że obecnie stanowią własność Miasta S. Zarzuciła ponadto, że jej poprzedniczka od 1990 r. wielokrotnie zwracała się o zwrot powyższych nieruchomości oraz że nie są one niezbędne dla realizacji zadań administracji terenowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd I instancji zaakcentował, że zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Złożenie wniosku, w tym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m.in. również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 kpa. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ powinien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji powinien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, powinien umorzyć postępowanie z uwagi na brak przymiotu strony. W tym drugim przypadku decyzja zapada na podstawie art. 105 § 1 kpa. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi druga z opisanych sytuacji. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ II instancji uznał, że wnioskodawcy (i następcom) nie przysługuje przymiot strony w domaganiu się rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Powołując się na orzecznictwo sądowe uznał, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r. II OSK 2241/10, LEX nr 1138119; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lipca 2008 r. I OSK 373/07). Niekiedy stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do bycia nią w postępowaniu nadzorczym. Interes, o jakim mowa w art. 28 kpa, może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego. Zdaniem Sądu I instancji organ zasadnie zanegował interes prawny skarżącej. Przede wszystkim nie został dotychczas podważony byt prawny decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z 18 sierpnia 1950 r., stwierdzającej, że nieruchomość ziemska "X." przeszła na własność Skarbu Państwa. Skarżąca i uczestnicy nie wykazali zatem prawa własności powyżej wskazanej nieruchomości w dacie komunalizacji a tylko ten moment jest istotny z punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny i nie przesądza o prawie własności. Ponadto postępowanie wieczystoksięgowe (w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) pozostaje dopiero w toku. Wykazanie interesu prawnego leży po stronie skarżącej, nie można wobec tego postawić organowi zarzutu, że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca, zarzucając mu naruszenie: - na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c) ppsa, w związku z art. 28 kpa przez nieuwzględnienie tak przez organ administracyjny, jak też przez Sąd I Instancji, że strona niniejszego postępowania ma status prawny "strony" w rozumieniu art. 28 kpa, skoro w całym okresie toczącego się postępowania administracyjnego w tej sprawie, strona skarżąca była wpisana jako spadkobierca właściciela nieruchomości, a następnie jako współwłaściciel do ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości, które były objęte komunalizacją, poczynając od dnia 20 lipca 2007 r., co zostało w pełni zignorowane przez organ administracyjny jak też przez Sąd I Instancji, mimo że w toku tego postępowania, a w szczególności przed Sądem I Instancji jako załącznik do skargi, a następnie w piśmie procesowym strony skarżącej z 2 grudnia 2021 r. strona skarżąca wskazywała, że jej uprawnienia do przedmiotowych nieruchomości są wskazane w dziale II właściwych ksiąg wieczystych, lecz mimo tego w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym przyjęto i rozstrzygnięto, że właścicielem przedmiotowych nieruchomości był Skarb Państwa, a następnie Miasto S., przy czym, co należy podkreślić, w toku tego postępowania zostało wydane prawomocne orzeczenie sądu wieczystoksięgowego z 30 grudnia 2021 r., które jest rozstrzygnięciem ostatecznym, a w którym to orzeczeniu Sąd ten ostatecznie oddalił wniosek Miasta S. o ujawnienie w dziale 11 księgi wieczystej jako właściciela Gminę Miasto S. uznając w pełni prawa do przedmiotowych nieruchomości tak strony skarżącej, jak też pozostałych ujawnionych współwłaścicieli, przy czym Sąd ten rozstrzygając tę sprawę uwzględnił także wszystkie dotychczasowe orzeczenia, tak Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak też dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, ponadto, - na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa mając na uwadze art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, Sąd I instancji rażąco naruszył właściwość organów sądowych, ponieważ w zakresie niezgodności treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, może jedynie rozstrzygać w postępowaniu cywilnym, natomiast ostatecznie w niniejszym postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięto o prawie własności przedmiotowych nieruchomości, mimo że ustabilizowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, w szczególności wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2016 r. (LEX nr 2106421), jednoznacznie rozstrzygnął, że "prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tej przyczyny organ i administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej", jednocześnie, - na podstawie art. 174 pkt 2 w związku z art. 141 § 4 ppsa, a także w związku z art. 146 § 1 kpa, tak organ administracyjny, jak też Sąd I Instancji rozstrzygając niniejszą sprawę przyjął jednoznacznie, że przejęcie przez Skarb Państwa, a następnie w ramach komunalizacji przez Miasto S., było w pełni zgodne z prawem w sytuacji, gdy wszystkie końcowe orzeczenia tak organów administracyjnych, jak też Sądów administracyjnych ostatecznie rozstrzygnęły, że przejęcie przedmiotowych nieruchomości powinno być uznane jako decyzje nieważne, a tylko fakt, że w sprawie tej toczyły się postępowania wznowieniowe, wykluczone było stwierdzenie, że decydujące orzeczenie PWRN w Lublinie z 18 lipca 1950 r. należy uznać za nieważne, w drodze przyjęcia, że ostatecznie decyzja wywłaszczeniowa była niezgodne z prawem, przy czym organ administracyjny, jak też Sąd I Instancji nie uwzględnił, że całe postępowania administracyjne były prowadzone w sposób przewlekły z winy organów administracyjnych, co wywołało ostateczny skutek w postaci uznania, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa i nie uznana była za nieważną, lecz co jest w tej sprawie wyjątkowo istotne, jeżeli ostatecznie orzeczenie z 1950 r. było podjęte z naruszeniem prawa, a w związku z tym dalsza komunalizacja, która objęła przedmiotowe nieruchomości, nie powinna mieć miejsca, jeżeli podjęta decyzja z 1950 r. była podjęta z naruszeniem prawa, przy czym tak organ administracyjny, jak też Sąd I instancji całkowicie pomija powyższe rozstrzygnięcie, które znajduje potwierdzenie w decyzjach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lipca 2020 r. i z 27 kwietnia 2021 r., które to decyzje jednoznacznie przyjęły, że wywłaszczenie zostało dokonane z naruszeniem prawa, którego to rozstrzygnięcia brak jest tak w orzeczeniu organu administracyjnego, jak też w orzeczeniu Sądu I Instancji, a ponadto, - mając na uwadze art. 174 pkt 2 ppsa tak organ administracyjny, jak też Sąd I instancji pominął całkowicie w stanie faktycznym i prawnym zarzut strony skarżącej, że za uchyleniem przedmiotowej decyzji Wojewody S., wyjątkowo istotnym jest fakt, że w treści tej decyzji organ administracyjny stwierdził, że rzekomo, że "Zastrzeżenia nie zostały złożone" w sytuacji, gdy bezspornie w sprawie tej właścicielka przedmiotowych nieruchomości, której spadkobiercą jest strona skarżąca jednoznacznie kierowała do organów administracyjnych żądania o zwrot przedmiotowych nieruchomości bezpodstawnie przejętych we władanie przez Skarb Państwa i to w okresie poprzedzającym wydanie przedmiotowej decyzji Wojewody S. z 27 kwietnia 1994 r., co znajduje potwierdzenie w dokumentach przedkładanych organom administracyjnym przez właścicieli przedmiotowych nieruchomości B.N., której spadkobiercą jest strona skarżąca w okresie przed 27 kwietnia 1994 r. w aktach sprawy, a w szczególności: - wystąpienie z 30 listopada 1990 r. skierowane do Ministra Rolnictwa - potwierdzone 3 grudnia 1990 r. - załącznik do wniosku z 17 września 2008 r., - wystąpienie z 20 marca 1990 r., skierowane do Urzędu Miasta i Gminy S. - potwierdzone w tym dniu przez sekretarza Miasta i Gminy S. - załącznik do wniosku z 17 września 2008 r., - wniosek o stwierdzenie nieważności skierowany do Wojewody Siedleckiego w dniu 3 marca 1992 r. - załącznik do wniosku z 17 września 2008 r., - Wystąpienie Wojewody S. z 14 kwietnia 1992 r. skierowane do mojego pełnomocnika w sprawie stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia administracyjnego, które skierowane zostało do Burmistrza S. – załącznik do wniosku z 17 września 2008 r., - wniosek o wznowienie postępowania z 24 lutego 1994 r. - załącznik do wniosku z dnia 17 września 2008 r., Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie z ostrożności procesowej uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracyjny, a także zasądzenie na rzecz strony skarżącej [zwrotu] kosztów niniejszego postępowania, w tym [zwrotu] kosztów zastępstwa procesowego wg norm przypisanych. Pismem z 22 sierpnia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie natomiast zarzuty postawione w ramach obydwu podstaw kasacyjnych pozostają ze sobą w ścisłym związku, wobec czego zostaną rozpoznane łącznie. Przede wszystkim należy wskazać, że w skardze kasacyjnej błędnie uznano, że przepisy art. 28 kpa jest przepisem prawa procesowego. Utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że przepis ten, choć jest zawarty w ustawie proceduralnej, ma charakter prawnomaterialny (wyroki z 12 lipca 2005 r. sygn. akt OSK 1261/04 i 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 641/05) i stanowi podstawę skargi kasacyjnej określoną w art. 174 pkt 1 ppsa. O charakterze danego przepisu nie decyduje charakter aktu prawnego, w jakim jest on zamieszczony, ale jego treść i cel (wyroki NSA z 10 maja 2006 r. II OSK 1356/05, z 16 marca 2007 r. I OSK 733/06). Za przepisy prawa materialnego uznaje się przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne (określają zachowanie podmiotów) oraz roszczenia wynikające z tych stosunków (obowiązki, uprawnienia i prawa), a za przepisy postępowania uznaje się normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych (tak m.in. w uchwale NSA z 20 maja 2010 r. II OPS 5/09, w wyroku NSA z 8 lutego 2008 r. II FSK 1603/06). Błędne przypisanie zarzutu do niewłaściwej podstawy kasacyjnej co do zasady nie dezawuuje takiego zarzutu, jeśli sposób jego sformułowania pozwala na merytoryczną ocenę w ramach właściwej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 2 września 2010 r. II FSK 636/09, z 13 marca 2008 r. II OSK 223/07, uchwała NSA w pełnym składzie z 26 października 2009 r. I OPS 10/09). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Tytułem przypomnienia, należy wskazać, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W każdym postępowaniu organ administracji ma obowiązek samodzielnie ustalić, kto jest stroną tego postępowania, to jest kto ma interes prawny, by uczestniczyć w postępowaniu. Krąg stron w postępowaniu nadzwyczajnym musi być badany w oparciu o art. 28 kpa. Brak jest przy tym definicji legalnej pojęcia interesu prawnego. Nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 kpa, które można by zastosować automatycznie w każdej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Dlatego też w każdej sprawie kwestie te należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie, jakiego interesu prawnego, czy też jedynie interesu faktycznego, mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. W niniejszej sprawie kwestia sporna dotyczy przymiotu strony skarżącej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Stanowisko Sądu I instancji jak i organu nadzorczego o braku wykazania przez skarżącą tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości na dzień wydania kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej jest nieprawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że strona wnosząca o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej ma prawo wykazywać swój interes prawny wszelkimi dostępnymi jej dowodami, co nie oznacza, że w postępowaniu tym organ rozstrzyga spory o własność. Organ administracji dokonuje bowiem jedynie oceny, czy przedstawione przez stronę dowody pozwalają na uznanie jej interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym – w niniejszej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że art. 2 ust. 1 dekretu przewidywał przejście określonych nim nieruchomości, z mocy prawa, na własność Skarbu Państwa. Stanowisko to zostało pierwotnie wyrażone w orzeczeniu SN z 22 grudnia 1948 r. C 344/48, w którym stwierdzono, że przejście własności wszelkich nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej na Skarb Państwa nastąpiło nie przez wpis do księgi wieczystej, lecz automatycznie z chwilą wejścia w życie dekretu. Pogląd ten podtrzymany został w uchwale składu siedmiu sędziów z 13 października 1951 r. C 427/51 oraz w uchwale składu siedmiu sędziów z 7 czerwca 1962 r. 1 CO 11/62 - jako zasady prawne. Powyższe jest konsekwentnie przyjmowane również we współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego i znajduje wyraz w uchwałach, np. uchwały SN: z 27 września 1991 r. III CZP 90/91; z 6 grudnia 2005 r. III CZP 90/05; z 17 lutego 2011 r. III CZP 121/10; z 18 maja 2011 r. III CZP 21/11), czy wyrokach (np. wyroki SN: z 13 stycznia 2000 r. II CKN 655/98; z 4 października 2001 r. II CKN 609/00; z 13 lutego 2003 r. III CKN 1492/00; z 22 listopada 2012 r. II CSK 128/12. Powyższe implikuje więc uznanie, że decyzja przewidziana w § 5 rozporządzenia z 1945 r., ma charakter deklaratywny, a jej wydanie nie było konieczne w każdym wypadku (vide: uchwała NSA z 10 stycznia 2011 r. I OPS 3/10). W konsekwencji wcześniej opisanych stanowisk przyjąć należy, że decyzja wydana na podstawie ww. normy rozporządzenia, stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez uprzednich właścicieli (ich następców prawnych) wiedzy, że Skarb Państwa nabył (bądź nie) z mocy prawa własność konkretnej nieruchomości - na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (vide np. wyrok SN; uchwały SN z 17 lutego 2011 r. III CZP 121/10). Jeżeli więc nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa z mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ostateczna decyzja administracyjna - wydana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm., dalej: rozporządzenie w sprawie wykonania dekretu PKWN, rozporządzenie z 1945 r.) - jest wiążąca dla sądów powszechnych i rozstrzyga kwestie takiego nabycia. W analizowanej sprawie niekwestionowanym jest, że skarżąca jest następcą prawnym dawnego właściciela majątku ziemskiego X., do którego sporne nieruchomości należały przed ich przejęciem przez Skarb Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej. Analizując powyższe Sąd kasacyjny uznał, że MSWiA powinien był rozważyć skutki aktualnych wpisów w księgach wieczystych, bowiem strona skarżąca była wpisana jako spadkobierca właściciela nieruchomości, a następnie jako współwłaściciel do ksiąg wieczystych prowadzonych dla przedmiotowej nieruchomości, które były objęte komunalizacją, co zostało w pominięte. Powyższe zostało również pominięte przez Sąd I instancji, który stwierdził, że wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny i nie przesądza o prawie własności - ponadto postępowanie wieczystoksięgowe (w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) pozostaje dopiero w toku. Co prawda w dacie wyrokowania - 20 kwietnia 2022 r. – Sąd nie dysponował orzeczeniem Sądu Rejonowego w Ł. z 30 grudnia 2021 r. LU1U/00005486/21, którym Sąd ten oddalił wniosek Miasta S. o ujawnienie w dziale II księgi wieczystej jako właściciela Gminę Miasto S. [zostało one przedstawione przez skarżącą kasacyjnie dopiero wraz ze skargą kasacyjną w dniu 15 czerwca 2022 r. – uwaga NSA], jednak nie zwalniało to Sądu I instancji z obowiązku prawidłowej oceny wpływu wpisów w księgach wieczystych na prawidłowość wydanej decyzji. Analizując powyższe rozważania stwierdzić należy, że brak poczynienia przez organ nadzoru ustaleń dotyczących wpływu treści ksiąg wieczystych, na nieruchomości objęte decyzją komunalizacyjną, prowadzi do wniosku, że MSWiA przedwcześnie umorzył postępowanie. W sprawie pominięto bowiem niezbędne ustalenia w zakresie oceny interesu prawnego skarżącej w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Siedleckiego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność zarzutów skargi kasacyjnej, w zakresie naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 28 kpa, jak również z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa – w aspekcie oceny legitymacji skarżącej w sprawie. W konsekwencji WSA naruszył także art. 151 ppsa w zw. z art. 105 § 1 kpa, akceptując stanowisko Ministra o bezprzedmiotowości postępowania nadzorczego i w konsekwencji oddalając skargę. W tym stanie rzeczy zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w wyroku i dokona ponownej walidacji legitymacji skarżącej kasacyjnie do zainicjowania i udziału w postępowaniu nadzorczym wobec decyzji komunalizacyjnej z 27 kwietnia 1994 r., w szczególności w kontekście skutków, jakie mógł wywołać wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z 30 grudnia 2021 r. LU1U/00005486/21 w aspekcie oceny legitymacji skarżącej w sprawie. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 ppsa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, orzekł, jak w sentencji.