I OSK 2273/23

Dnia 6 września 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 września 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 409/23 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy U. z dnia [...] października 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. na rzecz J.W. kwotę 800,00 (osiemset) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2023 r., II SA/Lu 409/23 oddalił skargę J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Wnioskiem z [...] sierpnia 2022 r. J.W. wystąpił do Wójta Gminy U. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – J. W. Decyzją z dnia [...] października 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, że nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2022.615 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu wieku określonego w tym przepisie. W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. zarzucił naruszenie prawa polegające na zastosowaniu normy prawnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia skutku wywołanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, tj. bez uznania niekonstytucyjności tegoż przepisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, przywołana na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uznało, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r., K 38/13 przepis ten nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu, bowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem ocena spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego winna następować z pominięciem tego kryterium. Organ wskazał jednak, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji jest prawidłowe, pomimo powyższego błędu. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma bowiem podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wnioskodawca nie zaprzestał pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, ale z uwagi na spełnienie przez jego żonę warunków do uzyskania wcześniejszej emerytury rolniczej. Informacja powyższa wynika wprost z treści aktu notarialnego z 3 sierpnia 2016 roku, na podstawie którego zostało wydzierżawione gospodarstwo rolne będące własnością skarżącego. Nadto nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Dla możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z okoliczności sprawy musi bowiem wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Tymczasem skarżący pomaga matce w takich czynnościach jak: codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków, pranie, dowożenie na wizyty lekarskie. Takie czynności są natomiast wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Organ wskazał także, że J. W. ma jeszcze troje dzieci, a obowiązek opieki nad niepełnosprawnym rodzicem obciąża wszystkie dzieci w równym stopniu, niezależnie od tego, że mają one własne rodziny, zobowiązania zawodowe, czy mieszkają w innych miejscowościach. W takim stanie faktycznym sprawy Kolegium uznało, że nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. J. W. wniósł skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie domagając się uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji i ustalenie na rzecz strony świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2023 r. oddalił skargę wskazując, iż w sprawie bezspornym jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do pierwszej grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia, wydanym na stałe. Oczywistym również jest, że skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto za bezsporne uznano, że skarżący wykonuje czynności opiekuńcze na rzecz matki. Sąd I instancji uznał jednak, że zakres tych czynności nie jest tego rodzaju, aby uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Jest to najistotniejsza kwestia w sprawie, bowiem aby przyznać wnioskowane świadczenie musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W kwestii tej organ odwoławczy wykazał w sposób przekonujący, że skarżący nie wykonuje wobec swojej niepełnosprawnej matki opieki, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd I instancji podkreślił, że z okoliczności sprawy wynika, iż matka skarżącego mieszka razem z nim, jego żoną oraz ich dorosłym, pracującym synem. Posiada w głównej mierze choroby wieku starczego, jest po zawale serca (2011 r.). Z uwagi na zwyrodnienie stawów ma problemy z przemieszczaniem się. Porusza się za pomocą balkonika lub kul łokciowych. Z jednoznacznych ustaleń organu wynika również, że skarżący w związku z opieką nad matką pomaga jej w codziennej toalecie, przygotowuje posiłki, robi pranie i dowozi ją na wizyty lekarskie. Niepełnosprawna J. W. nie jest osobą leżącą. Zdaniem Sądu, przywołane wyżej prace nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Czynności te nie są wykonywane codziennie (np. zakupy czy sprzątanie), a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącego potrzebę niepodejmowania zatrudnienia. Skarżący nie wykonuje bowiem w związku ze stanem zdrowia matki żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu I instancji, uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Ponadto – w ocenie Sądu I instancji – trafnie wskazało Kolegium, że nie można uznać, iż zaprzestanie prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej wynika z konieczności sprawowania opieki nad matką. Z akt sprawy bezspornie wynika, że okoliczności te nie mają ze sobą żadnego związku. Skarżący zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na spełnienie przez jego małżonkę warunków do uzyskania wcześniejszej emerytury rolniczej, co wiązało się z koniecznością oddania gospodarstw rolnego podmiotom trzecim. Nadto Sąd I instancji wskazał, że trafnie jest stanowisko Kolegium, iż skarżący posiada rodzeństwo (trzech braci), które może wspólnie ze skarżącym realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 ze zm.), dalej jako "k.r.o.", obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. W., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. na podstawie art. 174 pkt .1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u,ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz, że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż dla istnienia związku przyczynowego konieczne jest wykazanie, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia niepełnosprawnego i że zdarzenia te pozostawały w związku czasowym ze sobą, co z kolei doprowadziło do błędnego uznania, iż w przedmiotowej spawie nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy poprawna wykładnia tego przepisu nakazuje ustalić, czy na dzień złożenia wniosku zakres opieki sprawowanej przez skarżącego był na tyle szeroki, iż obiektywnie uniemożliwiał jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia; 3. art. 17 ust 1 w związku z art 17 ust. 1a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, iż pozostałe dzieci osoby niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: 1. art. 135 p.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2. art. 151 p.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się zasadna. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od wskazania, iż zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie tych form aktywności w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Jednocześnie należy zauważyć, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać jednocześnie, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Na gruncie okoliczności badanej sprawy należy wskazać, iż matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do pierwszej grupy inwalidzkiej, wydanym na stałe, a zatem wedle aktualnej nomenklatury zaliczona jest do osób o najwyższym – znacznym stopniu niepełnosprawności. W obecnym porządku prawnym stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Powyższe oznacza, że m.in. znaczny stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W wypadku osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, konieczność sprawowania opieki, z uwagi na skutki naruszenia sprawności organizmu, oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2021.857). W świetle powyższego "faktu instytucjonalnego" nie budzi wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącego wskazuje na to, że wymaga ona opieki w zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Skoro z okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącego ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, bowiem jest osobą całkowicie zależną od otoczenia, zaś skarżący – według ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, które nie zostały zakwestionowane zaskarżonym wyrokiem – sprawuje nad nią opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej niepełnosprawności, pozostając przy tym nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnej matki, to nietrafny jest wniosek organu odwoławczego i Sądu I instancji administracji o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Należy także zwrócić uwagę, na ugruntowane już zapatrywanie, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być wątpliwości, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W badanej sprawie nie zostało zakwestionowane, że wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Ponadto, nawet jeśli skarżący nie wykonuje w określonym czasie czynności opiekuńczych, to w czasie tym pozostaje w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, całkowicie zależnej od otoczenia. W takiej sytuacji nie sposób bronić stanowiska o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Z okoliczności badanej sprawy nie wynika także aby ktoś inny poza skarżącym wykonywał czynności opiekuńcze wobec jego niepełnosprawnej matki. Nie wynika także, aby czynności opiekuńcze podejmowane przez skarżącego miały charakter pozorny lub aby nie w pełni zaspokajały potrzeby osoby niepełnosprawnej. W takiej sytuacji nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż niepełnosprawna matka skarżącego jest "osobą w dużej mierze samodzielną". Powyższe stanowisko podważa bowiem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, do czego ani organy, ani sąd administracyjny nie pozostają uprawnieni w sprawach świadczeń rodzinnych. Nieuprawnione jest także stanowisko Sądu I instancji wskazujące, iż czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego nie mają charakteru działań ekstraordynaryjnych, a nadto nie są na tyle intensywne i absorbujące aby stanowiły obiektywną przeszkodę podjęcia pracy zarobkowej. Powyższe uwagi są wyrazem formułowania opinii w oderwaniu od zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącego opieki, która – aby być relewantna w niniejszym postępowaniu – winna być adekwatna do orzeczonego stopnia niepełnosprawności i ograniczeń w możliwości samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej. Opieka ta nie musi być natomiast opieką nieprzerwaną, wyrażającą się w wykonywaniu czynności opiekuńczych o heroicznym charakterze, w sposób nieustanny, bez żadnych przerw i bez reszty absorbującą opiekuna. Wypada także zauważyć, że w przypadku gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 u.ś.r. ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skoro jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o to świadczenie, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to wypada uznać, że wymogu tego nie spełnia rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo (vide: B.Chludziński, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa P. Rączka, Warszawa 2021, s. 453–456). Z tego względu, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy, ubiegając się oświadczenie pielęgnacyjne, są zobligowani do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa – jak podkreśla orzecznictwo – na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych (vide: wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1073/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z okoliczności badanej sprawy wynika jasno, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Okoliczność ta nie jest podważana. Organ odwoławczy i Sąd I instancji wskazują natomiast, że owo zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie miało związku z opieką nad niepełnosprawną matką lecz było wynikiem konieczności spełnienia warunków uzyskania przez żonę skarżącego wcześniejszej emerytury rolniczej. Nawet jeśli faktycznie taka była motywacja skarżącego, to nie ma ona istotnego znaczenia w badanej sprawie. Zaprezentowany w dotychczasowym postępowaniu sposób rozumienia związku przyczynowego jest wadliwy, bowiem uwzględnia jedynie wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę "rezygnacji" z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pomija natomiast przesłankę "niepodejmowania" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanki te bowiem w jednakowy sposób uprawniają do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc, nawet jeśli skarżący zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego z innych przyczyn niż opieka nad niepełnosprawną matką, to wypadało dostrzec, że z uwagi na sprawowanie tej opieki nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak już była o tym mowa, organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Trafne w takiej sytuacji okazały się zarzuty kasacyjne naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podnoszone w kontekście błędnie zinterpretowanego przepisu prawa materialnego i wadliwie ocenionych okoliczności faktycznych sprawy w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie budzi także zastrzeżeń ustalenie, że to wyłącznie skarżący opiekuje się niepełnosprawną matką. Winno być oczywiste, że na gruncie art. 17 u.ś.r., to na tym elemencie stanu sprawy winno skoncentrować się postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Nieuprawnione są natomiast uwagi wyrażane w dotychczasowym postępowaniu, odnoszące się do wspólnego realizowania obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego wraz z jego braćmi. Bezspornie zarówno skarżący, jak i jego rodzeństwo, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób zobowiązanych alimentacyjnie winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci niepełnosprawnego rodzica zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to brak jest podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki, które mogłyby taką opiekę także sprawować. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej (vide: wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r., I OSK 1596/23; wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., I OSK 925/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Trafnie zatem autor kasacji wskazuje na naruszenie w powyższym zakresie art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie jest natomiast trafny zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Przepis ten przyznaje określone uprawnienie orzecznicze sądowi administracyjnemu. Nie stwarza jednak wnoszącemu skargę podstaw do żądania, aby sąd zakresem orzekania objął akty wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, innych niż zaskarżony akt. Tak więc to do sądu należy ocena, czy w danej sprawie przepis ten należy zastosować gdyż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a takie rozstrzygnięcie zaskarżono skargą kasacyjną, a nadto, że naruszenie tego przepisu nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej (vide: wyrok NSA z dnia 17 maja 2018r. sygn. akt I FSK 205/18; wyrok NSA z 23 stycznia 2018r. sygn. akt I FSK 568/16; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018r. sygn. akt I OSK 2093/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 i art. 193 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.