I OSK 2269/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 471/24 w sprawie ze skargi R.G., M.D., J.G., W.G., S.G., B.C. i K.G. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 24 listopada 2023 r. znak sprawy DO.4.7613.22.2022.RF w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić dopuszczenia Województwa Małopolskiego do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.

Skargą kasacyjną Minister Rozwoju i Technologii zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lipca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 471/24, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W postępowaniu tym, pismem z 17 września 2025 r., Wojewoda Małopolski wniósł o dopuszczenie Województwa Małopolskiego do udziału w sprawie w charakterze uczestnika. Przedstawił argumentację świadczącą o posiadaniu przez Województwo Małopolskie interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, wynikającego z prawa własności nieruchomości, obejmującej działki nr [...], [...] i [...], obręb N., zabudowanej obiektami dawnego Małopolskiego Ośrodka Rehabilitacyjno-Opiekuńczego w N., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], której to nieruchomości dotyczy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Nabycie prawa własności przez Województwo Małopolskie mienia Skarbu Państwa nastąpiło wskutek decyzji Wojewody Małopolskiego z 21 maja 2003 r., znak RR.VIII.BR.7722/4-12/02. Interes prawny upatruje w przepisach art. 140 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 2025 poz. 1071 ze zm.) i art. 12 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2024 poz. 1145, ze zm., dalej jako "u.g.n.") Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Stosownie do treści § 2 ab initio przywołanego przepisu, udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Pod pojęciem "interes prawny" należy rozumieć interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Ocena czy w danym przypadku występuje interes prawny, wynika z konfrontacji tego, co uważa się za interes prawny, z normami prawa materialnego, regulującymi określoną sferę stosunków społecznych. Uznanie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia czy istnieje przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia roszczenia albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2019 r., II OSK 2879/17, z 8 stycznia 2020 r., II OSK 1094/18, z 11 lutego 2025 r., II OSK 1316/22). Niniejsze postępowanie sądowe związane jest z kontrolą legalności postanowienia wydanego w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej "k.p.a."), o odmowie wszczęcia z wniosku R. G., M. D., J. G., W. G., S. G., B. C. i K.G. postępowania nieważnościowego, o którym mowa w art. 156 § 1 i n k.p.a., w stosunku do orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 25 lutego 1958 r., nr Sa.21/155/58 (dalej jako "orzeczenie z 25 lutego 1958 r.") w części dotyczącej stwierdzenia wywłaszczenia nieruchomości położonej w N., oznaczonej jako parcele I. kat. [...], o pow [...], I. kat. [...], o pow. [...] m2 1. kat [...], o pow. [...] m2, I. kat [...], o pow. [...] m2, stanowiących współwłasność W. B. (1/3 części), R. G. (4/15 części), M. G. (1/15 części) oraz I.G. (1/3 części) - pkt 5 orzeczenia, oraz I. kat. [...] o pow. [...] m2, stanowiących współwłasność W.B. (1/3 części), R. G. (4/15 części), M. G. (1/15 części) oraz I.G. (1/3 części) - pkt 6 orzeczenia, tj. następców prawnych ówczesnych właścicieli. W związku z powyższym należy zauważyć, że Województwo Małopolskie nie było stroną postępowań administracyjnych w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji orzeczenia z 25 lutego 1958 r. Dotyczy to zarówno postępowania nieważnościowego zakończonego postanowieniem Ministra Rozwoju i Technologii z 24 listopada 2023 r. nr DO.4.7613.22.2022.RF, jak i utrzymującego go postanowienia z 7 lipca 2023 r. nr DO.IV.7613.22.2022.AD. Powodem odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego było stwierdzenie, że wnioskodawcy przekroczyli trzydziestoletni termin wskazany w art. 158 § 3 k.p.a., który najpóźniej upływał 3 marca 1988 r., podczas gdy przedmiotowy wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia złożyli 28 czerwca 2021 r. Zważywszy, że z akt archiwalnych wynika, iż objęte wnioskiem orzeczenie z 25 lutego 1958 r. zostało, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w N. od 3 marca 1958 r. do 17 marca 1958 r., wnioskodawcy przekroczyli termin wskazany w przywołanym przepisie o 63 lata, licząc od dnia doręczania – ogłoszenia tego orzeczenia. W przypadku gdy postępowanie administracyjne zakończone zostało orzeczeniem odmawiającym wszczęcia postępowania, jego stroną jest jedynie ta osoba, która domagała się jego wszczęcia (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 661/09). Wydanie postanowienia tej treści powoduje niemożność przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności konkretnego orzeczenia z przyczyn proceduralnych. Rozstrzygnięcie to nie załatwia bowiem sprawy merytorycznie co do istoty, orzeka li tylko o kwestii formalnej niedopuszczalności wszczęcia, czyli prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Skoro postępowanie nie toczy się, nie odnosi się ono również do interesu prawnego stron postępowania, ale jedynie do interesu prawnego podmiotu, który złożył wniosek o jego wszczęcie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2014 r. sygn. akt I OZ 719/14, z 19 września 2025 r., I OSK 1119/25). W związku z powyższym, nawet hipotetyczne przysługiwanie Województwu Małopolskiemu statusu uczestnika w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 25 lutego 1958 r., nr Sa.21/155/58, z uwagi na wskazywany we wniosku interes prawny, nie czyni go uczestnikiem postępowania sądowego w niniejszej sprawie, w którym ocenie podlega wyłącznie to, czy wnioskodawcy mogli spowodować wszczęcie takiego postępowania. Dlatego też wynik postępowania sądowego wywołanego ww. skargą kasacyjną nie będzie oddziaływał na sferę praw i obowiązków wnoszącego o dopuszczenie do udziału. Kwestia istnienia po stronie Województwa Małopolskiego interesu prawnego w rozumieniu art. 33 § 2 p.p.s.a. byłaby aktualna dopiero wówczas, gdyby przedmiotem zaskarżenia do sądu było przedmiotowe orzeczenie wydane już we wszczętym z wniosku R. G., M. D., J. G., W. G., S. G., B. C. i K. G. postępowaniu nadzorczym, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.