I OSK 2263/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 397/24 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 19 marca 2024 r. znak: SKO 4111.9.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 28 sierpnia 2024 r. II SA/Łd 397/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 marca 2024 r. nr SKO 4111.9.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z 22 lutego 2024 r. nr MOPS.551.424.2024; 2. przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (SKO). Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z: 1. art. 79a § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że organy obu instancji uniemożliwiły stronie postępowania wypowiedzenie się w zakresie aktualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej i przez to nie ustaliły tejże sytuacji, podczas gdy SKO objęło w swojej decyzji również okoliczności wskazane przez stronę dopiero w odwołaniu (zwyrodnienie biodra i zerwanie więzadeł w kolanie) i na podstawie wszystkich okoliczności faktycznych postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu I instancji, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 marca 2024 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z 22 lutego 2024 r.; 2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne uznanie, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia zasady prawdy obiektywnej i nie zebrały w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, podczas gdy organy obu instancji orzekały na podstawie pełnego materiału dowodowego i oceniły w sposób wszechstronny sytuację dłużnika alimentacyjnego odnosząc się nie tylko do materiału dowodowego w tej sprawie, ale także do wcześniejszej sprawy z tego zakresu, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 marca 2024 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z 22 lutego 2024 r. Wskazując na powyższe zarzuty SKO wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz zrzekło się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - p.p.s.a. - skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej wymaga przytoczenia okoliczności, z powodu których Sąd I instancji uchylił zaskarżona decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Uznał bowiem, że weryfikacja stanowiska zajętego przez orzekające w sprawie organy, w tym zastosowania przepisów prawa materialnego (art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) jest niemożliwa z powodu braku wyczerpującego ustalenia sytuacji zdrowotnej skarżącego. Już na etapie odwołania skarżący powoływał się na zły stan zdrowia (wskazał na zerwanie więzadeł w kolanie, rehabilitację oraz oczekiwanie na operację) i tych informacji organ w ogóle nie zweryfikował, uznając je z góry za gołosłowne. Tymczasem SKO samo wskazało jako okoliczności wyjątkowe i uzasadniające umorzenie właśnie chorobę lub trwałą niezdolność do pracy, ale nie zweryfikowało w tym zakresie argumentacji odwołania. W ten sposób SKO nie wyjaśniło stanu faktycznego i nie rozpoznało istoty sprawy. Skarżący zasadnie zarzuca, że właśnie do tych argumentów organ się nie odniósł, podnosząc zarazem, iż jest gotowy przedstawić stosowne zaświadczenia (str. 6-7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Faktycznie, w uzasadnieniu decyzji SKO znalazło się stwierdzenie, że w ocenie organu sytuacje wyjątkowe to okoliczności powstałe niezależnie od zobowiązanego, w szczególności takie jak: choroba, trwała niezdolność do pracy, wypadek losowy. Jednocześnie z ustaleń SKO wynika, że skarżący poinformował, że w Zakładzie Karnym nie jest zatrudniony odpłatnie i na chwilę obecną nie ma możliwości takiego zatrudnienia, nie uzyskuje żadnych dochodów, jednak chciałby podjąć odpłatne zatrudnienie, aby spłacać swoje zadłużenie alimentacyjne. Mimo więc, że skarżący wskazał w odwołaniu na takie okoliczności, które w ocenie SKO mogłyby świadczyć o wyjątkowej sytuacji wnioskodawcy umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak choroba, trwała niezdolność do pracy, to organ prawdziwości tych twierdzeń nie zweryfikował. Prawdą jest, że sam fakt przebywania w Zakładzie Karnym nie jest okolicznością niezawinioną przez stronę, jeśli chodzi o możliwość uzyskiwania dochodu i nie uzasadnia sam w sobie umorzenia, na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ("uwzględniając sytuacje dochodową i rodzinną"), to jednak ustalenia wymaga przyczyna aktualnego braku zatrudnienia skarżącego kasacyjnie w Zakładzie Karnym i możliwości takiego zatrudnienia w perspektywie czasowej. Taką chęć wnioskodawca umorzenia deklaruje. To zaś może być zweryfikowane między innymi – poza wyjaśnieniami samego Zakładu Karnego – także odpowiednią dokumentacją medyczną, którą strona mogłaby przedstawić na żądanie organu. Bez znaczenia jest przy tym, na jakim etapie postępowania o istotnych dla sprawy okolicznościach, które wymagały udokumentowania, dowiedział się organ. "Nie można sprowadzać celu postępowania odwoławczego do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji wydanej w I instancji. Postępowanie odwoławcze powinno polegać na ponownym rozpatrzeniu sprawy od nowa, i to zarówno pod względem legalności, jak i celowości (zob. np. wyrok NSA z 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35; wyrok NSA z 20 stycznia 1998 r., IV SA 587/96, LEX nr 45968; wyrok NSA z 26 maja 1998 r., II SA 420/98, LEX nr 41390; wyrok NSA z 24 czerwca 1998 r., III SA 1379/97, ONSA 1999, nr 3, poz. 85; wyrok NSA z 5 października 1998 r., II SA 1104/98, LEX nr 41301; wyrok NSA z 3 listopada 1998 r., II SA 1130/98, LEX nr 41401; wyrok NSA z 21 maja 1999 r., I SA 1456/98, LEX nr 48555; wyrok NSA z 11 czerwca 1999 r., IV SA 2498/98, LEX nr 48645; wyrok NSA z 15 października 1999 r., IV SA 1654/97, LEX nr 47915)" - P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 138. Jeśli więc organ odwoławczy dysponował informacją od skarżącego, zawartą w odwołaniu, wskazującą na zerwanie przez niego więzadeł w kolanie, rehabilitację oraz oczekiwanie na operację, a jednocześnie mogła to być przyczyna niezdolności do podjęcia zatrudnienia w Zakładzie Karnym (niezdolności do pracy), którą SKO uznaje za ewentualną sytuację wyjątkową, uzasadniającą w określonych okolicznościach umorzenie należności, to powinien takie twierdzenia zweryfikować, bowiem od tego mogło zależeć rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego. Rację ma zatem Sąd I instancji twierdząc, że celem art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Zgodnie z tym przepisem w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W konsekwencji należy podzielić też stanowisko Sądu I instancji, że miało to przełożenie na prawidłowość zastosowanie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z tymi przepisami organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich faktów mających znaczenie dla sprawy. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Nie orzekał natomiast o wynagrodzeniu dla pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy, bowiem należy to do kompetencji Sądu I instancji (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).